Кіріспе
1826 жылы Уолтер Скотттың «Вудсток, немесе Кавалер» романы. «1651 жылдың хикаясы» (1826) – сэр Уолтер Скотттың тарихи романы, «Уэверли» романдарының бірі. Оқиғасы Англия азамат соғысынан кейін болғасын, 1649 жылы Оксфордширдегі Вудсток патша резиденциясын басып алған парламент комиссарларын қорқытып, мазалаған «Вудстоктың жақсы шайтаны» туралы аңызға негізделген. Роман 1652 жылы Ұлыбритания Республикасы кезінде Карл II-нің қашуы және 1660 жылдың 29 мамырында Лондонға жеңіспен кіруі туралы айтады.
Woodstock, or The Cavalier. A Tale of the Year Sixteen Hundred and Fifty one (1826) is a historical novel by Sir Walter Scott, one of the Waverley novels. Set just after the English Civil War, it was inspired by the legend of the Good Devil of Woodstock, which in 1649 supposedly tormented parliamentary commissioners who had taken possession of a royal residence at Woodstock, Oxfordshire. The story deals with the escape of Charles II in 1652, during the Commonwealth, and his final triumphant entry into London on 29 May 1660.
Құрамы және көздері
Скотт Вудстокты 1825 жылдың қазан айының соңында жазуға кірісті. Алғашқыда ол жылдам үлгерді, бірақ желтоқсан айында көп тоқтап, екінші томды 1826 жылдың 11 ақпанына дейін аяқтамады. Соңғы томды 26 наурызда аяқтады. Дэвид Юмның (1754–62) «Англия тарихы» еңбегі Скоттқа тарихи фон үшін қажеттінің көп бөлігін берді, бірақ көптеген егжей-тегжейлі мәліметтерді ол он жетінші ғасыр әдебиетімен жақсы таныстығынан алды. Вудсток қонағында болған оқиғалар туралы ол Жорж Синклердің (1685) «Шайтанның көрінбейтін әлемі ашылды» және Джозеф Гланвилдің «Saducismus Triumphatus» (1700) кітаптарындағы екі түсінікпен таныс еді. Ол сондай-ақ, міндетті түрде өз қолымен оқымаған болса да, Роберт Плоттың (1677) «Оксфорд графтығының табиғи тарихы» кітабындағы оқиғаның нұсқасын білді, ол бұл мәселеге көбірек күдікпен қарады.
Басылымдар
Вудстоктың алғашқы басылымын Эдинбургте Арчибальд Констебл және компаниясы, ал Лондонда Лонгман, Рис, Орм, Браун және Грин 1826 жылғы 28 сәуірде жариялады. 1827 жылға дейінгі Уэверли романдарының барлығы сияқты, бұл басылым да анонимді болды. Бағасы – бір жарым гинея (1 фунт 11 шиллинг 6 пенни, немесе 1,57½ фунт стерлинг). Скотт романды 1831 жылдың көктемінде мәтінді қайта қарағанға дейін қайта қараған жоқ. Ол «Магнум» басылымы үшін кіріспе мен түсіндірмелер жазды, ол 1832 жылдың тамызы мен қыркүйегінде 39-шы және 40-шы томдар ретінде жарық көрді. Тони Инглис, Дж. Х. Александр, Дэвид Хьюитт және Элисон Ламсден дайындаған стандартты қазіргі заманғы басылым 2009 жылы «Уэверли романдарының Эдинбург басылымының» 19-шы томы ретінде жарияланды: ол алғашқы басылымға негізделген, бірақ негізінен қолжазбадан және түзетілген үлгілерден түзетулер енгізілді. «Магнум» материалы 25b томда (2012) жарияланды.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Вудсток шіркеуінде Вурчестердегі жеңіске ризашылық білдіру рәсімінде (3 қыркүйек 1651 ж.), Нехемия Холденоу соңғы пастордан (Dr Rochecliffe) тартып алған мінберді Жозеф Томкинске беруге мәжбүр болды, ол әскери киіммен монархия мен прелатияға қарсы айқайлады және корольдік сарай мен паркті Кромвель мен оның ізбасарлары тартып алатынын жариялады. Ол жерге барғанда, ол сер Генри Лиге кездесті, оның қызы Элис оның міндетін беруге дайын болды және орманшы Джолифф оны басты бөлмелер арқылы жүргізді, ол өзінің сүйіктісі Фиби мен иті Бевисті өзінің шатырына жіберуге тырысты. Ол жерге жеткенде, ол өздерін және оның әкесін қорғауға келген полковник Эверардты кездестірді, бірақ сер Генри оның немере інісін бүлікші деп айыптады және Алисаның өтінішімен оларға қоштасты, ол қорқып, мәңгілікке дейін. Сарайға бара жатқанда ол өзінің роялист досы капитан Уайлдрейкті кездестірді, оны саясатына қарамастан баспанаға алды және оны Кромвельге өзінің ағасын Вудстокқа қайтару туралы өтінішпен жіберуге шешім қабылдады. Виндзорға жеткенде, капитан дөңгелек бас ретінде маскировкаланып, Оливер Кромвельмен сұхбаттасты және Эверардтың өтініші бойынша, егер ол патшаның ұлын қорғауға көмектессе, оның өтінішіне келісім берді. Ордерімен полковник және Уайлдрейк, бірге мэрі мен пастор, комиссарлардың кешкі тойы кезінде болды және оларды алаңдатқан кейбір таңғажайып оқиғалардың себебін анықтауға тырысты. Эверард қараңғы галереяға жалғыз кірді, онда ол өзінің інісінің дауысын естігендей болды және кенеттен мойнында семсерді сезінді. Залға қайтқанда ол Уайлдрейкті кездестірді және олар доктор Рошклифтің сер Генри мен оның қызына шіркеу қызметін оқып жатқанын тауып, үйге асығып кетті. Ағасы мен немере інісі арасында татуласудан кейін, ағайындыларға жеке сұхбат беруге рұқсат етілді, ол кезде Алиса өзінің сүйіктісіне патшаға опасыздық жасамауға ескертті. Сарайға оралғанда оларға басқа да түсініксіз оқиғалар туралы айтылды және түнде Эверардқа өзінің бөлмелерін өзгерту туралы аян келді. Күзетшілер де таңғажайып дыбыстар естігендерін мәлімдеді, ал комиссарлар ауылдық мейманханаға кетуге шешім қабылдады. Хольденоу да, ұстаз, суға батып кеткен колледж досының бейнесі айнада көрініп, қатты қорқынышқа ұшырағанын мойындады. Келесі күні сер Генри Ли өзінің лауазымын қайтадан жалғастыруға мәжбүр болды, ал оның ұлы Альберт "Луис Кернегуй" деген адаммен келді, оны ол өзінің шотландтық пажасы ретінде таныстырды. Сер Генри оның қонағының кім екенін күдіктенбеді және оған әдеттегідей қарады, ал доктор Рошклифф пен полковник Голландияға қашуды жоспарлап отырғанда, маскировкаланған Чарльз Алисаның махаббатын алуға тырысып, өзін көрсетті, бірақ оның дәрежесін мәлімдегеніне қарамастан, ол оны ұялдырды. Алайда, оның және Эверардтың арасында дау туындағаннан кейін, ол өзінің абыройы мен туысының сүйіспеншілігін жоғалту қаупімен бірге олар ұйымдастырған жекпе-жекті болдырмау арқылы адалдығын көрсетті. Томкинстің Фибимен ойнауға тырысуы Жолифпен өлім жазасына кесілді. Келесі күні кешке Эверард пен оның досы және Хольденоу Кромвельдің күтпеген жерден тұтқындалды, ол патшаның Вудсток қаласында болғанын білгенін біліп, оны қорғауға үлкен күш әкелді. Алайда Уайлдрейк өзінің пажасы Спитфайрды сарайға жіберіп, оларды ескертті. Элис Чарльздың нұсқаушысы болған кезде, Альберт киімін киіп, Розамонданың мұнарасында жасырынды. Кромвель мен оның сарбаздары көп ұзамай доктор Рошклифф пен Джолиффпен бірге келді, оларды Томкинсті жерлеп жатқанда ұстап алды, және барлық бөлмелер мен өткелдерді бекер іздеп, мұнараны жарылтуға кірісті. Альберт жарылыс алдында қашып құтылды, ал Кромвель бұл қулық-сұмдықты байқағанда қатты ашуланды. Ол ашуға кенеліп, ескі салт аттыны және оның барлық көмекшілерін, соның ішінде итін өлтіруді бұйырды, бірақ кейіннен оларды босатты, ал Альберт түрмеге қамалды, содан кейін Дюнкерк шайқасында (1658) қаза тапты. Алиса патшаның қашып құтылып кеткені туралы хабармен және оның сер Генриге жазған хатымен, оның саяси пікірлеріне соңғы оқиғалар айтарлықтай әсер еткен Эверардпен неке құруын мақұлдаған. Сегіз жылдан кейін Уайлдрейк Брюссельге Чарльзге жаңалық әкелді. Кромвельдің ұлы Ричард бас тартқаннан кейін, протекторат жойылып, елдегі жағдай бұзылып кетті. Шотландия губернаторы Джордж Монк өзінің әскерімен Лондон қаласына басып кірген кезде тәртіп қайта орнатылды және Ремп Парламентіне Pride's Purge кезінде шығарылған Long Parliament мүшелерін қайта қабылдауға мәжбүр етті. Long Parliament өзін таратып, алғаш рет шамамен 20 жылдан бері жалпы сайлау өтті. Конвенция Парламенті жиналып, Чарльзды қалпына келтіруге дауыс берді. Лондонға бару жолында Чарльз, жарқын эскортпен, жиналған халқының ыстық ықыласымен қарсы алынып, өзінің ескі сер Генриге құрмет көрсету үшін түсіп, оның құрметті ескі беті патшаның қолымен қайтадан амандасудың бақытын сезінді, және оның тыныш өлімі ұзақ күткен үміттерінің орындалуынан кейін болды.
Қабылдау
Рецензенттер арасында Вудсток Уэверли романдарында орташа деңгейде екендігі туралы кең пікір қалыптасқан, оны бірнешеуі жоғары бағаласа, екі-үш рецензент оны сынға алды. Романның жұқа сюжеті мен Ложадағы комиссарларға жасалған әрекеттердің көңілсіз тізбегіне қызығушылық аз болды. Алайда, кейіпкерлердің бірнешеуі көбінесе әсерлі деп танылды. Кромвельдің тарихи дәлдігі мен сезімталдыққа бейімділігіне қатысты күмән туды, бірақ ол күшті бейнелеу ретінде мойындалды. Чарльз, сондай-ақ Ли, Элис және Уайлдрейк әр түрлі жағынан сәтті деп бағаланды. Автордың бейтараптылығы мәселесі бойынша пікірлер екіұшты болды. "The Westminster Review" журналындағы бір мақалада Скотттың кейіпкерлерді бейнелеудегі тарихи шындыққа сәйкестігінің жетіспеушілігі, олардың диалогтарындағы стильдік үйлесімсіздік талданды.
Мәдени сілтемелер
"Мачта алдындағы екі жыл" кітабында автор-баяндаушы теңізшілерге "Вудсток" романын оқып бергенін еске алады.