Реймонд Луи Уайлдер: Американ математигінің өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Американдық математик Реймонд Луис Уайлдер (3 қараша 1896 жылы Массачусетс штатының Палмер қаласында дүниеге келген, 7 шілде 1982 жылы Калифорния штатының Санта-Барбара қаласында қайтыс болған) – американдық математик, топология саласында маманданған және философия мен антропологияға қатысты қызығушылықтарын арттырған.

Өмір

Уайлдердің әкесі баспагер болған. Реймонд музыкаға бейім еді. Ол билер мен жәрмеңкелерде өнер көрсеткен отбасылық оркестрде корнет ойнады және үнсіз фильмдерге пианинода сүйемелдеу жасады. 1914 жылы Браун университетіне түсті, актуарий болуды жоспарлаған. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінде прапорщик болып қызмет етті. Браун университеті оған 1920 жылы бірінші дәрежесін, ал 1921 жылы актуариялық математика бойынша магистр дәрежесін берді. Сол жылы Уна Мод Гринге үйленді; олардың төрт баласы болды, олардың арқасында олардың ұрпақтары мол. Уайлдер докторлық диссертациясын жазуға шешім қабылдады, бұл оның өміріндегі ең маңызды шешім болды. Техаста Уайлдер таза математика мен топологияны, АҚШ-та топологияның негізін қалаушы және математикалық дәлелдеуді оқыту үшін Мур әдісін ойлап тапқан Роберт Ли Мурдың елеулі ықпалы арқасында ашты. Мурға жас актуарий бастапқыда әсер етпеді, бірақ Уайлдер Мурдың сыныбына қойған қиын мәселені шешті. Мур Уайлдерге шешімін докторлық диссертациясы ретінде жазуды ұсынды, ол 1923 жылы «Үздіріссіз қисықтар туралы» деп атап, жазды. Осылайша Уайлдер Мурдың Техас университетіндегі алғашқы докторанты болды. Техаста бір жыл оқытушы болып жұмыс істегеннен кейін, 1924 жылы Огайо мемлекеттік университетінде доцент болып тағайындалды. Университет өзінің академиялық қызметкерлерінен адалдық серт беруді талап етті, бірақ Уайлдер оған қол қоюға құлшынбады, өйткені бұл оның өмір бойы сақтаған прогрессивті саяси және моральдық көзқарастарына қайшы келді. 1926 жылы Уайлдер Мичиган университетінің Энн-Арбордағы факультетіне қосылды, онда 26 докторлық диссертацияны жетекшілік етті және 1947 жылы ғылыми профессор атанды. 1930 жылдары ол Еуропадан қашқан математиктердің АҚШ-қа қоныстануына көмектесті. Мичиганда Уайлдермен танысқан және кейіннен танымал болған математиктердің қатарында категориялар теориясының негізін қалаушы Самуэль Эйленберг және тополог Норман Стинрод болды. 1967 жылы 71 жасында Мичиган университетінен зейнеткерлікке шыққаннан кейін, Уайлдер Санта-Барбарадағы Калифорния университетінде ғылыми қызметкер және лекция оқыды. Уайлдер 1950–1951 жылдары Америка математикалық қоғамының вице-президенті, 1955–1956 жылдары президенті, ал 1969 жылы қоғамның Джозиа Уиллард Гиббс лекторы болды. Ол 1965–1966 жылдары Америка математикалық қауымдастығының президенті болды, ол 1973 жылы оған Еңбегі үшін медаль табыс етті. 1963 жылы Америка Ұлттық ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Браун университеті (1958) және Мичиган университеті (1980) оған құрметті докторлық дәреже берді. Калифорния университетінің математика факультеті жыл сайын бітіруші студенттердің біріне немесе бірнешеуіне Уайлдердің атынан сыйлық тартады. Уайлдердің кейінгі жылдары жазған тарихи, философиялық және антропологиялық еңбектері оның жылы, еңбекқор мінезін көрсетеді. Раймонд (2003) осыны растайды. Мысалы: "[Уайлдер] Оңтүстік-Батыс Американдық мәдениетін терең зерттеген. Бір күні ол зейнетке шыққан соң Аризона немесе Нью-Мексиконың ауылдық аймақтарында бармен болып жұмыс істегісі келетінін айтты, өйткені ол ондағы барларда кездесетін адамдардың әңгімелерін қатты қызықтырды".

Wilder's father was a printer. Raymond was musically inclined. He played cornet in the family orchestra, which performed at dances and fairs, and accompanied silent films on the piano. He entered Brown University in 1914, intending to become an actuary. During World War I, he served in the U. S. Navy as an ensign. Brown awarded him his first degree in 1920, and a master's degree in actuarial mathematics in 1921. That year, he married Una Maude Greene; they had four children, thanks to whom they have ample descent. Wilder chose to do his Ph. D. at the University of Texas at Austin, the most fateful decision of his life. At Texas, Wilder discovered pure mathematics and topology, thanks to the remarkable influence of Robert Lee Moore, the founder of topology in the US and the inventor of the Moore method for teaching mathematical proof. Moore was initially unimpressed by the young actuary, but Wilder went on to solve a difficult open problem that Moore had posed to his class. Moore suggested Wilder write up the solution for his Ph. D. thesis, which he did in 1923, titling it Concerning Continuous Curves. Wilder thus became the first of Moore's many doctoral students at the University of Texas. After a year as an instructor at Texas, Wilder was appointed assistant professor at the Ohio State University in 1924. That university required that its academic employees sign a loyalty oath, which Wilder was very reluctant to sign because doing so was inconsistent with his lifelong progressive political and moral views. In 1926, Wilder joined the faculty of the University of Michigan at Ann Arbor, where he supervised 26 Ph. Ds and became a research professor in 1947. During the 1930s, he helped settle European refugee mathematicians in the United States. Mathematicians who rubbed shoulders with Wilder at Michigan and who later proved prominent included Samuel Eilenberg, the cofounder of category theory, and the topologist Norman Steenrod. After his 1967 retirement from Michigan at the rather advanced age of 71, Wilder became a research associate and occasional lecturer at the University of California at Santa Barbara. Wilder was vice president of the American Mathematical Society, 1950–1951, president 1955–1956, and the Society's Josiah Willard Gibbs Lecturer in 1969. He was president of the Mathematical Association of America, 1965–1966, which awarded him its Distinguished Service Medal in 1973. He was elected to the American National Academy of Sciences in 1963. Brown University (1958) and the University of Michigan (1980) awarded him honorary doctorates. The mathematics department at the University of California annually bestows one or more graduating seniors with an award in Wilder's name. The historical, philosophical, and anthropological writings of Wilder's later years suggest a warm, colorful personality. Raymond (2003) attests to this having been the case. For instance:
"[Wilder] was a devoted student of southwestern Native American culture. One day he told me that after retiring he would like to be a bartender in a rural area of Arizona or New Mexico, because he found the stories of the folk he met in bars there so fascinating."