Кіріспе
Жемістің түрі. Тұқымсыз жеміс – пісіп жетілген тұқымдары жоқ жеміс. Тұқымсыз жемістерді жеу көбінесе оңай және ыңғайлы болғандықтан, олар коммерциялық тұрғыдан құнды деп есептеледі. Көптеген коммерциялық тұрғыдан өндірілетін тұқымсыз жемістер, әдетте, жемісінің қабығында көптеген салыстырмалы түрде үлкен, қатты тұқымдары болатын өсімдіктерден шығарылған.
A seedless fruit is a fruit developed to possess no mature seeds. Since eating seedless fruits is generally easier and more convenient, they are considered commercially valuable. Most commercially produced seedless fruits have been developed from plants whose fruits normally contain numerous relatively large hard seeds distributed throughout the flesh of the fruit.
Түрлері
Тұқымсыз жемістердің кең таралған түрлері – арбуз, томат. Сонымен қатар, апельсин, лимон және лайм сияқты көптеген тұқымсыз цитрус жемістері де бар. Соңғы жиырма жылдағы жаңалық – тұқымсыз тәтті бұрыш (Capsicum annuum) шаруашылығының дамуы. Тұқымсыз өсімдік, бұрыш өсімдігіндегі еркектік стерильностьті (жиі кездесетін құбылыс) тұқымсыз жеміс дамыту қабілетімен (ұрықтандырусыз табиғи жеміс дамуы) үйлестіреді. Еркектік стерильді өсімдіктерде партенокарпия өсімдікте эпизодты түрде, деформацияланған жемістермен көрінеді. Өсімдік гормондары, атап айтқанда, жатындағы тұқымнан бөлінетін ауксиндер мен гиббереллиндер жеміс дамуын және өсуін ынталандырып, тұқымсыз жемістердің пайда болуына көмектеседі. Алғашқыда жемісте тұқым болмағандықтан, вегетативті көбейту қажет болды. Бірақ қазір – тұқымсыз қарбыз сияқты – тұқымсыз бұрышты да тұқымнан өсіруге болады.
Биологиялық сипаттама
Тұқымсыз жемістер екі жолмен дами алады: жеміс ұрықтандырусыз дамиды (партенокарпия), немесе тозаңдану жеміс дамуын қозғаса да, жұмыртқашалар немесе ұрықтар жетілген тұқымдарды өндірмей, жойылады (стеноспермокарпия). Тұқымсыз банан мен қарбыз триплоидты өсімдіктерде өседі, олардың үш жиынталған хромосомалары мейоз процесінде споралар мен гаметофиттердің сәтті пайда болуын өте қиын жасайды. Себебі, әрбір хромосоманың үш көшірмесінің біреуі, бөліну кезінде басқа жұптас хромосомамен қосыла алмайды, сондықтан осы артық көшірмелер мейоздың бірінші кезеңінде екі жаңа клеткаға кездейсоқ таралып, әдетте өлімге алып келетін анеуплоидияға себеп болады. Мұндай өсімдіктер спонтанды мутация нәтижесінде немесе бір түрдің диплоидты және тетраплоидты жекелерінің немесе әртүрлі түрлердің арасындағы гибридтесу арқылы пайда болуы мүмкін. Мысалы, томат сияқты кейбір түрлер,