Ардец: Тарихы мен географиясы

Кіріспе

Ардес – Швейцарияның шығысындағы Граубюнден кантонындағы Инн ауданының бұрынғы муниципалитеті. Ауыл Төменгі Энгадин аңғарында орналасқан. 2015 жылдың 1 қаңтарында Ардес, Гуарда, Тарасп, Фтан және Сент муниципалитеттері бірігіп, Скуол муниципалитетін құрады.

Тарих

Ардес алғаш рет 840 жылы Ардезис ретінде тіркелген. 19 ғасырға дейін ол неміс тілінде Штайнсберг деп аталған. 1161–1310 жылдар аралығында Ардец иелері тарихта қалдырылған. Тарасп иелері, Чур епискобы, Мариенберг аббаттығы, Тироль графы және Мацх билігі Ардесте иеліктері мен құқықтарына ие болған. Штейнсберг қамалы, Ардез қамалы 1209 жылға дейін Чур епискобына сатылған. Ол 1499 жылы Швабия соғысы кезінде ауылмен бірге қиратылған. (Мұнара бірнеше рет қалпына келтірілген.) Ардестің ескі приходтық округіне Тирольдегі Пазнаун аңғарындағы Гуарда, Лавин, Суш және Галтюр елді мекендері де кірген. 1538 жылы ол протестанттыққа көшкен. Шіркеу 1576/1577 жылдары қайта салынған. 1622 жылы Ардес австриялық әскерлер тарапынан қиратылды; 1652 жылы ол Австриядан тәуелсіздігін сатып алды. Ардес тұрғындары егістік жерлерін өңдеп, мал өсірген; 19 ғасырдың ортасына дейін Тирольге ағаш та экспорттаған. 1913 жылы Ардес теміржол станциясы ашылды. 1975 жылы Ардес ауылы, көбінесе сақталған күйінде, ескерткіштерді сақтаудың еуропалық жылына арналған Швейцарияның төрт үлгілі ауылының бірі болып таңдалды; содан кейін көптеген үйлер жөнделді. 2000 жылы халықтың жыныстық құрамы 52,0% ер адам және 48,0% әйел адамды құрады. 2000 жылғы Ардес халқының жас бойынша құрамы: 0 мен 9 жас аралығында 48 бала немесе халықтың 12,0% құрайды. 10 мен 14 жас аралығында 23 жасөспірім немесе 5,7%, ал 15 мен 19 жас аралығында 23 жасөспірім немесе 5,7% бар. Ересектер арасында 20 мен 29 жас аралығында 40 адам немесе халықтың 10,0% құрайды. 30 мен 39 жас аралығында 55 адам немесе 13,7%, 40 мен 49 жас аралығында 54 адам немесе 13,5%, ал 50 мен 59 жас аралығында 58 адам немесе 14,5% бар. Зейнеткерлер арасында 60 мен 69 жас аралығында 35 адам немесе 8,7%, 70 мен 79 жас аралығында 42 адам немесе 10,5%, 80 мен 89 жас аралығында 20 адам немесе 5,0%, ал 90 мен 99 жас аралығында 3 адам немесе 0,7% бар. 2007 жылғы федералды сайлауда ең танымал партия SVP болды, ол дауыстардың 47,3% алды. Келесі үш ең танымал партиялар: SPS (29,8%), FDP (13,8%) және CVP (7,2%). Шасте учаскесінде қола дәуірінің соңынан (Мелаунер мәдениеті) ерте темір дәуіріне (Фриццен Санзено мәдениеті) дейінгі елді мекендер, сондай-ақ Рим империясынан қалған кейбір жәдігерлер бар.

Ardez is first mentioned circa 840 as Ardezis. Up to the 19th century, it was also known by the German name of Steinsberg. Lords de Ardetz are documented for the period 1161–1310. The lords of Tarasp, the bishop of Chur, Marienberg Abbey, the county of Tyrol and the bailiffs of Matsch had possessions and rights in Ardez. Steinsberg Castle, the castle of Ardez, was bought by the bishop of Chur before 1209. It was destroyed together with the village in 1499 during the Swabian War. (The tower has been restored several times.) The old parish of Ardez also included Guarda, Lavin, Susch and Galtür in the Tyrolean Paznaun valley. In 1538 it became Protestant. The church was rebuilt 1576/1577. In 1622 Ardez was destroyed by Austrian troops; in 1652 it bought its freedom from Austria. The inhabitants of Ardez farmed their arable land and raised cattle; until the middle of the 19th century they also exported wood to Tyrol. In 1913, Ardez railway station was opened. In 1975, the largely intact village of Ardez was chosen as one of four Swiss model villages for the European year of monument preservation; after that, numerous houses were renovated. as of 2000, the gender distribution of the population was 52.0% male and 48.0% female. The age distribution, as of 2000, in Ardez is; 48 children or 12.0% of the population are between 0 and 9 years old. 23 teenagers or 5.7% are 10 to 14, and 23 teenagers or 5.7% are 15 to 19. Of the adult population, 40 people or 10.0% of the population are between 20 and 29 years old. 55 people or 13.7% are 30 to 39, 54 people or 13.5% are 40 to 49, and 58 people or 14.5% are 50 to 59. The senior population distribution is 35 people or 8.7% of the population are between 60 and 69 years old, 42 people or 10.5% are 70 to 79, there are 20 people or 5.0% who are 80 to 89, and there are 3 people or 0.7% who are 90 to 99. In the 2007 federal election the most popular party was the SVP which received 47.3% of the vote. The next three most popular parties were the SPS (29.8%), the FDP (13.8%) and the CVP (7.2%). The Chastè site includes settlements from the late Bronze Age (Melauner culture) into the early Iron Age (Fritzens Sanzeno culture) as well as some finds from the Roman Empire.