Браун пионы (Paeonia brownii) – Батыс АҚШ-қа тән, гүлді өсімдік. Көктемде гүлдейді, құрғақ жазды сақтап қалады. Сипаттамасы, өсу ортасы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гүлді өсімдіктер түрі
Species of flowering plant
Paeonia brownii – Paeoniaceae тұқымдасына жататын, төмен немесе орташа биіктіктегі, көп жылдық шөптесін гүлді өсімдік. Оның күрделі, болатты сұр, сәл ет тәрізді жапырақтары және кішкентай, төмен қарап тұратын қызыл қоңыр гүлдері бар. Оны Браун пионы, туған жер пионы немесе батыс пионы деп атайды. Бұл өсімдік АҚШ-тың батыс бөлігінде өседі және көбінесе биік жерлерде, жартылай көлеңкеде өседі. Ет тәрізді тамырлары өсімдікке қоректік заттарды жинақтап, құрғақ жаз айларын өткеруге көмектеседі және келесі көктемде жаңа жапырақтар мен гүлдерді өсіреді.
Paeonia brownii is a low to medium height, herbaceous perennial flowering plant in the family Paeoniaceae. It has compound, steely gray, somewhat fleshy leaves and small drooping maroon flowers. Its vernacular name is Brown's peony, native peony or western peony. It is native to the western United States and usually grows at altitude, often as undergrowth in part shade. The fleshy roots store food to carry the plant through the dry summers and produce new leaves and flowers the following spring.
Сипаттама
Paeonia brownii – 25-40 см биіктіктегі, көкшіл, жазғы уақытта қыстайтын, көпжылдық шөптесін өсімдік. Өсімдіктің әрқайсысынан 10-ға дейін сабақ өседі, олар үлкен, ет тәрізді тамырдан шығады. Әр қызғылт сабағы біршама көлбеу болып келеді және бес-сегіз есе құралған немесе терең тілімделген, көкшіл жасыл, түксіз, сәл ет тәрізді жапырақтары бар, төмен температурада жиектері қызғылт түске боялуы мүмкін. Жапырақшалардың немесе бөлікшелердің жапырақтары 3-6 × 2-5 см, жұмыртқа тәрізді немесе кері жұмыртқа тәрізді, анық тартылған, сабақ сияқты төменгі бөлігі және тұмсық немесе дөңгелек ұшы болады. Екі жынысты гүлдері тостаған тәрізді, ашылғанда 2-3 см, төмен қарап тұрады және бұтақталған сабақтың ұшында жеке-жеке орналасқан, 9-15 күн гүлдейді. Гүлдеу наурыздан маусымға дейін (көбінесе сәуірдің ортасынан мамырдың ортасына дейін) жүреді. Бес немесе алты жабысқан тостаған жапырақтары қызғылт жасыл, иілісқан, сопақ немесе дерлік дөңгелек пішіндес, гүлдеуден кейін де сақталады. Бес-онға дейін дөңгелек жапырақшалары әдетте тостаған жапырақтарынан қысқа болады және түсі тамырында қоңыр-қызылдан, шарап қызылы арқылы, шетінде жасыл немесе сарыға дейін өзгереді. Әр гүлде 60-100 сары аталық бар, олардың жіпшелері 3-5 мм, ал тозаңдықтары 2-4 мм ұзындықта болады. Олар іштен сыртқа қарай бірінен соң бірі ашылады, екінші күні бастап сары тозаңды шашады. Шамамен он екі ет тәрізді, конус тәрізді, жасыл-сары, 2,5-3 мм биіктіктегі дискі екі-алты (көбінесе бес) тегіс, бастапқыда сары-жасылдан, соңында сары-қызылға дейін өзгеріп, карпельдерді қоршап тұрады, олардың әрқайсысының үстінде қысқа тістігі бар, иілген мойыншасы болады. Бұл гүлдер ашылған алғашқы екі күнінде тозаң қабылдай алады. Ұрықтанған карпельдер 2-4 см ұзындықтағы, піскенде былғары тәрізді болатын қабықшаға айналады. Әр қабықшада төрт тұқым пайда болады, олар сары қоңырдан қараға дейін, дөңгелек немесе сопақ пішіндес, диаметрі 6-11 мм. Барлық диплоидты пиондар сияқты, Paeonia brownii-де он хромосома бар (2n=10).
Paeonia brownii is a glaucous, summer hibernating, perennial herbaceous plant of 25–40 cm high with up to ten stems per plant, which grow from a large, fleshy root. Each pinkish stem is somewhat decumbent and has five to eight twice compound or deeply incised, bluish green, hairless, somewhat fleshy leaves which may develop purple tinged edges when temperatures are low. The blades of the leaflets or segments are oval to inverted egg shaped, 3 6 × 2–5 cm, with a clearly narrowed, stalk like foot and an stump or rounded tip. The bisexual flowers are cup shaped, 2–3 cm when open, nodding, and are set individually at the tip of a branching stem, and bloom for 9–15 days. Flowering occurs from March to June (mostly mid April to mid May). The five or six overlapping sepals are a purplish green, cupped, and oval or almost circular, persist after flowering. The five to ten circular petals are usually shorter than the sepals, and grade in colour from brownish maroon at the base, via wine red to greenish or yellowish on the edge. Each flower has 60 100 yellow stamens, consisting of filaments of 3–5 mm, that are topped by anthers of 2–4 mm long. These open in succession from the inside out shedding yellow pollen, starting from the second day. A disc consisting of about twelve fleshy cone shaped greenish yellow lobes of 2½ 3 mm high surrounds the two to six (mostly five) glabrous, initially yellow green to ultimately yellow red carpels, each having a short style topped by a curved stigma that forms a ridge. These are receptive during the first two days that the flower is open. Fertilised carpels mature into 2–4 cm long follicles that have become leathery when ripe. About four seeds develop per follicle, which are yellowish brown to black, round to oval and 6–11 mm in diameter. As all diploid peonies, Paeonia brownii has ten chromosomes (2n=10).
Туысқан түрлерден айырмашылықтары
Браун пионы Калифорния пионына ең жақын және сыртқы түрі жағынан да ең ұқсас, олар екеуі де Onaepia бөлімін құрайды. Ортақ белгілері – гүлдері кішкентай, төмен қараған, кішкентай тілшелері және әдетте жеке-жеке сегменттерден тұратын өте айқын диск, ал тұқымдары жұмыртқа тәрізді емес, цилиндр тәрізді. Дегенмен, P. browniii-ді P. californica-дан оңай ажыратуға болады, соңғысының сабақтары 35–75 см биіктікте болады және жетіден он екіге дейін жасыл жапырақтары бар, жапырақшаның тілшесі біртіндеп жапырақша сабағына ауысады немесе мүлдем сабағы болмайды, ал ең ұсақ тілшелері сүйір немесе тар эллипс тәрізді. P. brownii әдетте 20–40 см биіктікте, сабағында 6–8 көгілдір жапырақтары болады, олар түбінде кенеттен тарылады, ал ең ұсақ сегменттері жұмыртқа тәрізді. P. californica-да тілшелер жұмыртқа тәрізді, шамамен 1½–2½ см ұзындықта, тостағанша жапырақтарынан асып кетеді, ал P. brownii-де тілшелер дөңгелек немесе ұзындығынан кең, шамамен ¾–1½ см ұзындықта, тостағанша жапырақтарынан әлдеқайда қысқа.
Brown's peony is most closely related to, and closest in appearance to the California peony, with which it constitutes the section Onaepia. Common characters include having rather small drooping flowers, with small petals and a very prominent disk which usually consists of separate segments, while the seeds are cylindrical rather than ovoid. P. browniii can still be easily distinguished from P. californica however, the latter having 35–75 cm high stems bearing seven to twelve leaves which are green, while the leaflet blade gradually eases into the leaflet stalk or lacks such a stalk all together, and the finest lobes are lanceolate or narrowly elliptic. P. brownii is usually only 20–40 cm high, has six to eight glaucous leaves per stem that suddenly narrow at their base and the finest segments are egg shaped. In P. californica the petals are egg shaped, and about 1½ 2½ cm long, reaching beyond the sepals, while in P. brownii the petals are circular or wider than long, and about ¾ 1½ cm long, definitely shorter than the sepals.
Таксономия
Paeonia brownii алғаш рет 1829 жылы Дэвид Дуглас Хукер редакциялаған Flora boreali americana еңбегінде сипаттаған. Бұл ғылыми атаудың синонимдері белгісіз. Paeonia californica бұрын P. brownii түрінің кіші түрі саналған, бірақ олардың арасында бірнеше морфологиялық айырмашылықтар бар, өсетін орта жағдайлары әртүрлі және таралу аймақтары үстіртпейді. Сондықтан қазіргі таңда екеуін де жеке түрлер деп қарастыруға келісім бар. Paeonia brownii және P. californica бірге Paeonia туысының Onaepia бөлімін құрайды. Үш бөлім арасындағы нақты байланыстар әлі де анық емес және оларды келесі филогенетикалық ағаш арқылы көрсетуге болады.
Paeonia brownii was first described in 1829 by David Douglas in the Flora boreali americana which was edited by Hooker. No synonyms for this scientific name are known. Paeonia californica has been regarded a subspecies of P. brownii, but there are several morphological differences, the environmental circumstances in which each grows are different and the distributions of both species do not overlap, so currently there seems to be consensus that both need to be regarded as separate species. Paeonia brownii and P. californica together make up the section Onaepia of the genus Paeonia. Precise relationships between the three sections remain ambiguous, and can be represented by the following phylogenetic tree.
Этимология
Бұл түр шотланд ботанигі Роберт Браунның құрметіне аталған.
The species is named after Scottish botanist Robert Brown.
Тарату
Браун пионы ашық, құрғақ қарағай ормандарында, мысалы, ponderosa қарағайының өсетін жерлерінде, ақ жусанды (sagebrush) бұталарда, таулық бұталар мен қайын (аспан) тоғайларында 200–3000 м биіктікте өседі. Бұл жерлерде қыстары ұзақ және суық, қар жамылғысы аз немесе жоқ, ал өсу маусымы қысқа болады. Ол Солтүстік Калифорния, Айдахо, Монтана, Невада, Орегон, Юта, Вашингтон және Вайоминг штаттарында таралған. Канадада табиғи түрде өспейді. P. brownii топырақ жағдайларына өте сезімтал. Топырақ артық ылғалды немесе тым құрғақ болса, жақсы өспейді. Жақсы дренажталған топырақта ең жақсы өнім береді.
Brown's peony grows in open dry pine forests such as stands of ponderosa pine, in sagebrush, in mountain brush, and in aspen stands at elevations of 200–3,000 m, where winters are long and cold, with little to no snow cover and the growing season is short. It occurs in northern California, Idaho, Montana, Nevada, Oregon, Utah, Washington and Wyoming. It is not native to Canada. P. brownii is very specific when it comes to soil conditions. It will not thrive where the soil is excessively wet, nor if the soil becomes too dry. It performs best in well drained situations.
Экология
Көк тауларда шамамен 1050 м биіктікте, П. брауни биік далалық шабындысында, шыршалы ормандарға жақын базальтты субстратта өседі. Әртүрлі шөптермен қатар, айналасындағы өсімдіктерге батыс қанатты аққонақ, Хукер және жебе жапырақты балсам тамыры, қызыл сабақты цеанотус, қызғылт гүлді астра, түкті клематис, шағын шілтесін, қарақұмық, пашниктің гүлі, жапырақты және тоғыз жапырақты бисквит, күкірт люпині, тілшегірлер, қызыл шаян, жабысқақ және жіңішке бескат, шалфейлі сарыбас, шағын және Нутка раушан гүлдері, қарапайым қар жидесі, американдық ветч және солтүстік есектің құлағы кіреді. Браун пионы гүлдегеннен кейін, жаздың басында толығымен қурап, құрғақшылықтан сақтану үшін, қалың тамырсабында қоректік заттар мен энергия қорын жинап, жер астында өмір сүреді. Өсімдік гексоза типті нектар шығарады, оның негізгі құрамы глюкоза болып табылады.
In the Blue Mountains at about 1050 m altitude, P. brownii grows in an upland prairie on basalt substrate close to conifer stands. In addition to a variety of grasses, the surrounding vegetation includes western monkshood, Hooker's and arrowleaf balsamroot, redstem ceanothus, pinkfairies, hairy clematis, dwarf larkspur, parsnipflower buckwheat, fernleaf and nineleaf biscuitroot, sulphur lupine, beardtongues species, virgate scorpion weed, sticky and slender cinquefoil, sagebrush buttercup, dwarf and Nootka rose, common snowberry, American vetch and northern mule's ears. Brown's peony avoids drought by dying down completely in early summer, after flowering and surviving underground with stores of nutrients and energy in its thick rootstock. The plant is a hexose type nectar producer, with glucose being its primary sugar.
Өсіру
Браун пионы сирек өсіріледі, себебі оның гүлдерінің саны аз, гүлдері кішкентай және оны өсіру қиын болғандықтан, оның сәндік құндылығы шектеулі. Жазғы ұйқы кезінде суға өте төзімсіз. Осы өсімдікті бақта жақсы дренажға ие және жазғы жаңбырлардан қорғалған жерге орналастыру қажет. Paeonia brownii құмды топыраққа төзімді. P. brownii тамырларын құнды заттарға бай болғандықтан жеуге болады. Байырғы тайпа мүшелері оларды жөтел, бүйрек аурулары, жұқпалы аурулар, пневмония, лоқсығу, асқазанның бұзылуы және туберкулезді емдеу үшін дәрі ретінде пайдаланған.
Brown's peony is rarely cultivated because it has limited ornamental value due to its few and small flowers and the difficulty to grow it. It is highly intolerant of water during its summer dormancy. It is advised to place this plant in an area of the garden with superb drainage and sheltered from summer rains. Paeonia brownii tolerates sand. The roots of P. brownii can be eaten for its nutrient content. Indigenous tribe members would also use them as a medicine to cure cough, kidney problems, sexually transmitted infections, pneumonia, nausea, indigestion and tuberculosis.