Кіріспе
Дәстүрлі балалар ойыншығы — доп пен тостақан (немесе тостақандағы доп) немесе сақина мен тікпақ – дәстүрлі балалар ойыншығы. Ол әдетте кішкентай допты арқанмен жалғаған ағаш тұтқадан тұрады, оған бір немесе екі тостақан немесе тікенек бекітілген, оған ойыншы допты ұстауға тырысады. Бұл ойыншық испан тілінде сөйлейтін елдерде кең таралған, онда оны түрлі атаулармен атайды (мысалы, Испанияда – болише, Сальвадорда – Капирухо, ал испандық Американың көп бөлігінде – балеро), сондай-ақ Францияда бұрынғыда танымал болған. Үш тостаған мен тікпақтан тұратын ұқсас ойыншық – кендама Жапонияда өте танымал және бүкіл әлемге таралып, сүйікті ойыншыққа айналды.
Cup and ball (or ball in a cup) or ring and pin is a traditional children's toy. It is generally a wooden handle to which a small ball is attached by a string and that has one or two cups, or a spike, upon which the player tries to catch the ball. It is popular in Spanish speaking countries, where it is called by a wide number of names (including boliche in Spain, Capirucho in El Salvador and balero in most of Hispanic America), and was historically popular in France as the bilboquet. A similar toy with three cups and a spike called kendama is very popular in Japan and has spread globally in popularity.
Тарих
Ойын 14 ғасырда жасалды және содан бері түрлі жағынан дамытылып келді.
Америка
Солтүстік Америкада бұл балалардың ойыншығы да, ересектердің құмар ойыны да болатын, және доп емес, сақинаны ұстау қағидатын қамтитын. Кейбір американдық тайпаларда бұл тіпті танысу құралы ретінде де қолданылған, онда күйеу болып кірушілер өздеріне ұнаған қыздарды әдепті сақина тастау ойынына шақыратын. Мохаве тайпасының нұсқасында сымға 17 қосымша сақина бекітілген, ал ойын есебі әртүрлі сақиналарға әртүрлі ұпайлар тағайындау арқылы жүзеге асырылған.
Франция
Францияда кубок пен доп XVI ғасырдың басында танымал болды. Тарихи деректерге сәйкес, Франция королі Генрих III осы ойынды ойнаған, алайда оның ойнауы психикалық тұрақсыздығының белгісі саналған. Оның қайтысынан кейін ойын сәннен шығып, бір ғасыр бойы маркиз де Бивер сияқты аз ғана әуесқойлар есінде қалды. Ойынның алтын ғасыры Людовик XV билік еткен кезде болды – жоғары топтағы адамдар піл сүйегінен жасалған балероға ие болды. Актерлер де кейде осы ойынмен сахнада көрінетін. Ойын 18 және 19 ғасырларда өте кең таралды. Жан-Жак Руссо өзінің «Қиянаттарында» ойынды ертерек атап, бекер сөйлеу мен бекер іс-әрекеттерге қатысты алаңдаушылығын білдірді: «Егер мен қоғамға оралсам, қалтамда кубок пен доп алып жүрер едім, және айтарым болмағанда сөйлеуден жалтарту үшін күні бойы ойнар едім».
Иберия әлемі
Бұл ойын испан және португал диаспорасында өте танымал. Ойынның атауы елдерге қарай өзгеше: Сальвадор мен Гватемалада капиручо, Аргентинада, Эквадорда, Колумбияда, Мексикада және Уругвайда балеро, Испанияда боличе, Португалия мен Бразилияда билбоке, Чилиде эмбоке, Колумбияда кока, ал Венесуэлада перинола деп аталады. 1960 жылы американдық сөздікші Чарльз Кейлюс (1919-1997) Мексиканың Тихуана қаласында стакан мен доп ойыны үшін "зунго пая" терминін тіркеп, ойыншықты және оны жинауды насихаттау үшін Лос-Анджелесте "Зинго Пая" қоғамын құрды.
Англия
Бұл ойын 19-ғасырдың басында Англияда да танымал болды, өйткені Джейн Остин «Билбо Кэтчер» деп аталатын ойынды ойнап, немере інісін ойынға тартып, шеберлік танытқан деседі. Ұлттық портрет галереясында осы ойынды ойнап отырған қыздың суреті сақталған. Бұл Филип Мерсьенің картинасынан алынған көшірме болуы мүмкін, бірақ түпнұсқасы әлі табылған жоқ. Басқа 18-ғасырғы ойыншықтардан өзгеше, олар өнер туындыларында жиі кездеседі, ал кубок пен доп ойындары сирек кездеседі – бар болғаны екі сурет белгілі, олардың бірі екіншісінен көшірілген.
Жапония
Кендама ойынының Жапонияға 18 ғасырда келгеніне сенімді. Ойын 20 ғасырдың басында айтарлықтай жаңартылып, стандарты қалыптастырылды, ал 21 ғасырда халықаралық деңгейде танымал болды.
Германия
2011 жылы неміс компаниясы TicToys Ticayo атты ойыншықты жасауды бастады. Йо-йо және кендамаларымен танымал американдық Yomega компаниясы Ticayo ойыншығын сатуға кірісіп, оны көпке таныстырды.
Ойын процесі
Ойынның басты мақсаты - допты тостағанға салу. Концепция өте оңай болғанымен, ойынды толық меңгеру кейде қиын болуы мүмкін. Латын әлемінде la simple, la doble, la vertical, la mariquita сияқты бірнеше ойын стилі бар.