Кіріспе

Мексикадағы бұрынғы мемлекеттік темір жол, 1909 жылдан 1990 жылдарға дейін болған ұлттандырылған жүйе. Ferrocarriles Nacionales de México (әдетте N de M деп, ал 1987 жылдан кейін Ferronales немесе FNM деп танылады) 1938 жылдан 1998 жылға дейін Мексиканың мемлекеттік темір жол компаниясы болды. 1938 жылға дейін (Порфирио Диас режимінен бастап) бұл үкімет бақылауындағы маңызды темір жол, ол Мексика қаласын АҚШ шекарасындағы Ciudad Juárez, Nuevo Laredo және Matamoros қалаларымен байланыстырды. Мексика қаласынан Нюэво-Ларедоға дейінгі алғашқы пойыз қатынасы 1903 жылы басталды.

Тарих

Мексикадағы темір жол көлігінің басталуы Мексиканың Максимилиан I-і, негізінен шетелдік компанияларға берген жеңілдіктерге барып, Бенито Хуарес жалғастырды. 1898 жылы Хосе Ив Лимантур теміржол компанияларының концессиялар жүйесін 1900 жылдан бастап салынатын болашақ желілерге ұсынды. Сол жылы Қазынашылық хатшылығы алғашқы Жалпы темір жол заңын жариялады. Бұл заң бойынша компанияларға темір жол желілерін салуға концессиялар тек елдің экономикалық қажеттіліктерін қанағаттандырған және республиканың ішкі аймағын ең маңызды сауда порттарымен байланыстырған жағдайда ғана беріледі. N de M компаниясы 1903 жылы Порфирио Диас билік еткен кезде құрылды және осы компания арқылы Мексика темір жол желісінің көп бөлігі салынды. Шын мәнінде, Порфириатодан бұрын тек Мехико-Веракрус учаскесі жұмыс істеді, себебі генерал Диас елді өнеркәсіптік тұрғыдан дамытуға ең көп қызығушылық танытты және темір жолға ерекше мән берді. 1908 жылғы 29 ақпанда қол қойылған келісімге сәйкес, N de M 1909 жылы Мексиканың Орталық темір жолын (Ferrocarril Central Mexicano, Мексика қаласынан Леонға дейінгі бірінші бөлімі, 1882 жылы ашылды) сіңіріп алды, соның арқасында Сьюдад-Хуаресте (Эль-Пасо, Техасқа іргелес) екінші шекаралық қақпанына ие болды. Бұл Мексиканың федералды үкіметіне N de M-нің 58% үлесін берді. N de M 1938 жылы президент Лазаро Карденас дель Рио тарапынан толық мемлекеттендірілді, ал 1994-1998 жылдары президенттер Карлос Салинас де Гортари мен Эрнесто Зедильо жекешелендірді. 1987 жылға дейін N de M елдің орталық және солтүстік-шығыс аймақтарындағы темір жол желілерінің көп бөлігін басқарды. Пасифик темір жолы және Чиуауадан Пасификоға дейінгі темір жол солтүстік-батыста темір жолдарды пайдаланды. 1987 жылы президент Мигель де ла Мадрид N de M және елдің бес аймақтық темір жол операторын кеңейтілген Ferronales (FMN) мемлекеттік емес ұйымына біріктірді. 1995 жылы FNM-нің күрделі қаржылық қиындықтарына байланысты Мексика үкіметі FNM жекешелендірілетінін және төрт негізгі жүйеге бөлінетінін жариялады. Жекешелендіруге байланысты қайта құру аясында FNM 1997 жылы жолаушылар тасымалын тоқтатты, ал жаңа тәртіп 1998 жылдан бастап күшіне енді; сол кезде FNM өзінің негізгі темір жол бағыттарының көпшілігінің операторы және әкімшісі болмай қалды. Компаниялар: Kansas City Southern de Mexico, Ferromex, Ferrosur және (үш компанияның бірлескен меншігінде) Ferrocarril y Terminal del Valle de México немесе Ferrovalle, Мексика қаласында және оның айналасында темір жолдар мен терминалдарды басқарады. 2001 жылғы 4 маусымда ғана, Висенте Фокс президент болған кезде FNM ресми түрде таратылды, бұл туралы Мексиканың Ресми газетінде жарияланды. FNM заң жүзінде таратылатын мемлекеттік компания ретінде (Ferrocarriles Nacionales de México en Liquidación) тарату процесі аяқталғанға дейін жалғасады. 2005 жылғы мәліметтер бойынша FNM en Liquidación әлі де кейбір желілерге ие (олардың 23% -ы қысқа желілік темір жолдар), онда концессиялар берілмейді немесе ұлттық экономика үшін маңызды деп саналады, мысалы Trans Istmico, ол Салина Круз, Оахакадан Коатсакоалькос, Веракрусқа дейін өтеді, бірақ олардың тікелей операциялары Ferrocarril del Istmo de Tehuantepec арқылы жүзеге асырылады. 2012 жылдан бастап FNM en Liquidación, сондай-ақ онымен байланысты тарату процесі мен қолданыстағы міндеттемелерді реттеуді Байланыс және көлік министрлігінің (SCT) басқармасы басқарады.

Локомотивтер

Булы локомотивтер дәуірінде N de M ең белгілі Niágara класындағы локомотивтерін пайдалануымен танылды, олар өздерінің атын сол доңғалақты конфигурациясымен Нью-Йорк орталық темір жолының локомотивтерінен алды. Бұл жерде ұлттық және аймақтық деңгейде буды пайдаланатын бірнеше тар табанды жүйелер де болды. N de M – АҚШ-тан тыс Baldwin Locomotive Works компаниясынан жаңа дизельдік локомотивтерді сатып алған аз ғана темір жолдардың бірі болды: бар болғаны үш "Baldwin E" моделі (DR 6 4 2000), DR 12 8 1500/2 және AS 616. DR 6 4 2000 локомотивтерінің екеуі 1945 жылы АҚШ-тың ірі теміржолдарында демонстрациялық турда болды. N de M оларды 1945 жылдың тамызында сатып алды және 1946 жылдың тамызында үшіншісіне тапсырыс берді. Үшеуі де үнемі бұзылып, зауыттық кепілдік мерзімі біткеннен кейін дереу пайдаланудан шығарылды және 1957 жылдың қыркүйегінде металл тескісіне жіберілді. Олар 1958 жылғы N de M локомотивтерінің тізіміне енбеді және Сан-Луис-Потосидегі металл тескісінде жылдар бойы тұрды. Мексиканың Пуэбла қаласындағы FNM архивіндегі жазбаларда осы локомотивтердің бірінің жоғары жылдамдықта дөңгелегінің жарылғаны және сондай-ақ 1948 жылы Centipede локомотивтерінің бөлшектері жетіспей келгені туралы мәліметтер бар. Акамбарода, Гуанахуато штатында, N de M Латын Америкасындағы бу локомотивтерін құрастыруға және толықтай жөндеуге қабілетті сирек нысандардың бірі болды, сондықтан көбінесе (Ниагаралар сияқты ерекше жағдайларды есептемегенде) N de M бу машиналарын қолданылған күйде сатып алып, оларды осы жерде жөндеуден өткізді. Ықшамдығының бір бөлігі және сақталған 2-8-0 бу локомотиві Акамбаро қалалық теміржол мұражайының құрамына кіреді.

Танымал мәдениетте

1999 жылы дыбыс суретшісі және музыкант Крис Уотсон BBC үшін "Ghost Train" теледидарлық деректік сериясының төртінші маусымының төртінші эпизодында "Great Railway Journeys" бағдарламасында дыбыс жазушы болып жұмыс істеді. Сапарда бес аптадан бір айға дейін уақыт өткізген Уотсон, 2011 жылғы El Tren Fantasma альбомын жасау үшін өрістегі жазбаларын пайдаланды. 2016 жылы "Томас және Достары" фильмінде таныстырылған Карлос атты көркем кейіпкер, сақталған Ferrocarriles Nacionales de México 2 8 0 No.903 паровозының моделіне негізделген.