Кіріспе

Уитсон – Оңтүстік Уэльстегі Ньюпорт қаласының шетіндегі ауыл. Ол Ньюпорт қаласының орталығынан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 7 миль (11 км) қашықтықта, теңізден қайыңдарға айналдырылған кең жағалау аймағы – Кальдикотт жазығында орналасқан. Әкімшілік жағынан Уитсон Голдклиф ауданының құрамына кіреді.

Атаудың шығу тегі

Сэр Джозеф Брэдни өзінің "Монмутшир тарихы" (1922) еңбегінде осы поместье мен айналасындағы ауылдың атының шығу тегін анықтауға келісім таппайды, бірақ ертедегі жазу түрлерін – Уитстон, Видсон және Виттстон деп тілге алады. Дегенмен, атаудың "Ақ тас" деген сөзден шыққан болуы мүмкін, бұл жақын орналасқан "Голдклифке" ұқсас. 1358 жылы поместье "Жохан де Сент-Маур, Пенхоудан, Питер де Кусансқа рыцарлық қызмет көрсету арқылы, оның Лангстоун поместьесінен" иеленген. 18 және 19 ғасырларда Филипптер отбасы осы қауымда үлкен иелікке ие болды және сол кезде "Уитсон үйі" (қазіргі "Уитсон соты") деп аталған жерде тұрды.

Қасиетті Мария шіркеуі

Портон ауылының шығысында ерекше "тұмбақ мұнарасымен" салынған парфян шіркеуі орналасқан. Бұл ІІ* санаттағы ғимарат, ал бастапқыда Голдклифтегі бенедиктиндік монастырының шапкілханасы болған деп саналады. Шіркеудің нақты кімге арналғаны белгісіз болғамен, жергілікті халық арасында Сент-Мария деп аталады (Голдклифтегі Сент-Мария Магдалина шіркеуімен шатастырмау керек). Шіркеу тастан салынған, ерте ағылшын стиліндегі, ал алқабы, кемесі, оңтүстік жағындағы вестибюлі және бастапқыда екі қоңырау болған мұнарасы бар. Үлкен қоңыраудың жазуы: "Құдай біздің Патшамыз бен Мемлекетімізді сақтасын, бізге бейбітшілік сыйласын. W. және E. 1758", ал сол күнгі кіші қоңырау үшін: "Obedite". ХХ ғасырдың басында кеме жөнделіп, ғибадатхана жаңадан салынды. Норман су шағыны және 1884 жылы преподобный Джон Бейнонның отбасы орнатқан бояулы шығыс терезесі бар. Шомылдыру тізілімі 1744 жылдан, неке тізілімі 1729 жылдан, ал жерлеу тізілімі 1728 жылдан басталады. 1901 жылы кіріс 196 фунт стерлинг болды, оның ішінде жер және тұрғын үй кірді, бұл Итон колледжі мен Лландаффтың деканы мен капелласының бірлескен сыйы болды, және 1900 жылдан бері преподобный Джон Прайс басқарды. Брэдни (1933) шіркеуді "бір бұрышында қызықты шыңы бар әдемі мұнарасымен ерекшеленеді" деп атап көрсеткен. Шіркеу нашар күйде болғандықтан жабылып, қауіпті ғимараттар тізіліміне енгізілді. Жақсы күтімдегі шіркеу ауласына жеке жер арқылы өтетін қоғамдық жолмен кіруге болады. 2018 жылдың қарашасында шіркеуді жеке тұрғын үйге айналдыру жоспарлары су тасқынының қаупіне байланысты қабылданбауы мүмкін екендігі хабарланды. Герберт пен Элис Стивенс есіне арналған, олардың 14 баласы төлеген бояулы терезе туралы да алаңдаушылық туды. 2021 жылы Ньюпорт қалалық кеңесі шіркеуді тұрғын үйге айналдыруға рұқсат берді. Шіркеу 2022 жылдың ақпан айында аукционда сатылды.

Уитсон соты

Уитсон Корт – неоклассикалық үй. Алтыншыфқа монастырына байланысты ортағасырлық ондық қойманың жерінде және бұрынғы үйдің орнында салынған қазіргі мүлік Уильям Филлипске (1752–1836), Монмутширдің жоғары шерифіне шамамен 1791 жылы салынған. Бұл ғимарат ІІ* санаттағы ескерткіш болып табылады және көптеген бастапқы ерекшеліктерін сақтап қалды. Бастапқыда Кармартенширдегі Искоедте ұқсас мүлікті жобалаған Энтони Кек салған деп есептелген Уитсон үйінде, Пемброкширдегі Манордифидегі Ффиноне үйіне ұқсас, тірегі жоқ спиральді тас баспалдақ және аркалы есік аяғы, сондай-ақ басқа Нэш үйлерінде қолданылған гипстік әшекейлер бар. Сонымен қатар, Джон Нэшке тән көршілес павильондардың қабырғаларына жалған терезелер қосылды. 1791 жылы Нэш Ньюпорт көпірінің жобасын жасап жатқанда, Уитсон Корттағы кіреберіс Нэш стилінде салынған. Уитсон шіркеуіндегі ескерткіштер үйдің кем дегенде 1789 жылдан бастап және 19 ғасырдың көп бөлігінде Уитсон үйі деп аталғанын, ал 1903 жылға қарай Уитсон Корты аталып кеткенін көрсетеді. Филипптер отбасының ескерткіш тастары көршілес Наш ауылындағы Сент-Мария шіркеуінде де сақталған. (Уильям Филлипс жақын маңдағы Редвикте Редбрик үйін де салған). Сент-Джон Нокс Рикардс Филлипстің 1901 жылы қайтыс болуынан кейін үйдің меншігі алыс туысы Оливер Роди Вассалл Филлипс CSsR-ге өтті. Францияда діни қауымдарды қудалау салдарынан 1903 жылдың шілдесінде Бернайдағы мәңгілік құлшылық етушілердің қауымы мектеп-интернатын жабуға және елден кетуге мәжбүр болды. Олардың он үш әпкесі Бельгияға көшіп, Халь қаласында жаңа үй салды, ал қалғандары Уитсон Кортында қоныстанды – бұл Преподобный Вассалл Филлипстің жомарттығының арқасында мүмкін болды. Ол былай деп жазды: "Бұл монахтар орденінің болуы қауіпті, өйткені оларға мектеп ашуға рұқсат етілмейді. Олардың күндері дұға етумен, құлшылық етумен, алтар нанын, киімді және шіркеу әшекейлерін жасаумен өтеді". 1910 жылы кір жуу бөлмесі ретінде пайдаланылған сол павильонның қанаты өртеніп, ішінара қирады. 1911 жылдың наурыз айында Архиепископ Фарли Сакраментиндерге Нью-Йорк штатының Йонкерс қаласындағы Үштік шіркеуінде үй ашуға рұқсат берді, ал Уитсондағы үй мен жер Африкадағы миссионерлік жұмыстар үшін оқу орталығы ретінде пайдаланылды. 1917 жылы Уитсон мүлігі, жергілікті шаруашылықтардың көп бөлігін және манориалдық құқықты қамтитын, аукционда негізінен оның жалға алушы фермерлеріне сатылды. Брэдни 1932 жылы "Монмутшир тарихы" атты еңбегін жариялағанда үй бос тұрды. 1933 жылы Уитсон Корты мен оның қалған бақтары мен саябақтары сол кездегі иесінен, Сквайр Оуклиден Ньюпорттың Гарроуэй Смит мырзасы сатып алынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде отбасы бірнеше неміс еврей босқындарына баспана берді және неміс әскери тұтқындарына жұмыс ұсынды. Ауладағы көптеген жолдарды Нештегі әскери тұтқындар лагерінде орналасқан неміс әскери тұтқындарының офицерлері салған. Үйді неміс бомбалаушы ұшақтарының экипаждары Ньюпорт доктарына бағытталған рейстерін бағдарлау үшін пайдаланды. 1950 жылдардың соңында Гарроуэй Смит қайтыс болғаннан кейін үй мен жер оның немересі Олив Мейбериге өтті, ол үйге бірнеше өзгерістер енгізді: таңертеңгі бөлмедегі отқа үш неоклассикалық гипстік рельефтік панельдерді, бұрынғы ас үйде әшекейленген оттық қоршауын және үйдің жоғарғы қабатына апатты спиральді баспалдақты Tredunnock-тегі Plas LLecha-дан алынып келген готикалық екінші баспалдақпен ауыстырды. Отбасы экзотикалық жануарларды жинады, соның ішінде Борнео күн аюлары, Гималай аюлары, арыстандар және маймылдар, бауырымен жорғалаушылар мен экзотикалық құстардың үлкен коллекциясы болды. Отбасы 1960 және 1970 жылдары аумақты жұртшылыққа ашты, ол жергілікті отбасылар мен мектеп оқушылары үшін танымал орынға айналды. 1980 жылы Уитсон зообағы жабылып, жануарлар қайта орналастырылды. Олив Мейбери 1998 жылы 99 жасында қайтыс болғанға дейін Уитсон Кортында тұрды. Кейіннен үй мен жер отбасы сатылып, қайтадан бос қалды және 2009 жылы Ньюпорт кеңесінің "Қауіп төніп тұрған ғимараттар" тізіміне енгізілді. Сот кейін сатылды және Cadw кеңестерімен қалпына келтірілді.

Уайтхолл фермасы/ Редбрик үйі

Бұл мүлік Редвик ауданының көршілес бөлігінде орналасқан. Ең ерте шіркеу тізілімдері 1450 жылдан бері осы жерде үй болғанын көрсетеді, ол кезде Уайтхолл шаруашылығы деп аталған. 1795 жыл шамасында Уистон Корттың иесі Уильям Филлипс негізгі грузин стиліндегі қасбетін салдырған. Филлипс үйді ұлының Америка колонияларынан Ұлыбританияға оралуын күтіп тұрды, бірақ ұлы кеме апатқа ұшырап, мерт болды.

Ыңғайлылықтар

Қазір пайдаланылмайтын ауыл залы көптеген жылдар бойы Уитсунтиде жыл сайынғы ауыл жәрмеңкесінің өткізілетін орны болды. Ауыл көптеген жылдар бойы үш приходтың пошта бөліміне үйі болды, бірақ ол қазір жабылды. Ауылда ешқашан өз қонақ үйі болған емес. Уитсон Арк жанындағы бұрынғы Ланверн болат зауытының орнына жақын, Ұлттық желі басқаратын үлкен электр станциясы бар. Жергілікті газет – Ньюпорт қаласында жарияланатын «Оңтүстік Уэльс Аргусы». 2015 жылдың наурыз айынан бері ауыл Newport Bus компаниясы ұсынатын сұранысқа қарай жұмыс істейтін қоғамдық автобус қызметін (63-бағыт, күндізгі сағаттарда күніне екі рет) пайдаланады.

Апфилд фермасы әуежайы

1995 жылы иесі жеңіл ұшақтардың қону-көтеру жолағын (иесінің, отбасының және достарының пайдалануына шөп жолағы ретінде пайдалануға кеңес бекіткен) дамытты. 2008 жылға қарай жолақ бірнеше ұшақ ангарларымен ұзын бетонды ұшу-қону жолағына айналды. 2008 жылы фермаға ұшақ құлағаннан кейін Ньюпорт қалалық кеңесі мен Азаматтық авиация басқармасы жүргізген тергеу фермадағы ұшу-қону жолағының бастапқы бекітілген жоспарлау рұқсатының шегінен едәуір асып кеткенін және кейбір жергілікті тұрғындардың пікірінше, күніне онға дейін рейстің орындалуын қамтамасыз еткенін анықтады. Иесі бетонды ұшу-қону жолағын сақтап қалу үшін кейіннен жоспарлау рұқсатын сұрады, бірақ кеңес одан бас тартты. 2009 жылы шағымы қабылданбады.

Үкімет

Бұл аймақ Ньюпорт қалалық кеңесі мен Голдклиф ауылдық кеңесінің басқаруында. Ауыл Ньюпорт Шығыс парламенттік округінің Лланверн бөлігіне кіреді.