Кіріспе
Қыз Мария шіркеуі, кеңінен танымал болғандықтан Redcliffe деп аталады, – Бристоль қаласының Redcliffe ауданындағы Англия шіркеуінің негізгі приход шіркеуі. Бұл жердегі шіркеу туралы алғашқы жазба 1158 жылы пайда болған, ал қазіргі ғимарат 1185 жылдан 1872 жылға дейін салынған. Шіркеу елдегі ең әдемі және ірі приход шіркеулерінің бірі саналады, сонымен қатар ағылшын готикасының көрнекті үлгісі болып табылады. Шіркеудің өлшемі соншалық, кейде туристер оны Бристоль соборымен жаңылыстырады. Ғимарат Historic England ұйымының I санаттағы тізімінде, яғни ең жоғары санатта тұр. Шіркеу көптеген үлкен әйнек терезелерімен, әсем тас күмбездерімен, қанатты тіректерімен, сирек кездесетін алтыбұрышты кіреберісімен және алып готикалық шпилімен ерекшеленеді. Ауа райының көрсеткішіне дейінгі биіктігі 274 фут (84 метр) болатын Redcliffe шіркеуі Бристольдегі екінші ең биік құрылыс және елдегі алтыншы ең биік приход шіркеуі. Шіркеудің шпилі – Бристольдің маңызды ландшафтық белгісі, оны қаланың кез келген жерінен көруге болады. 2020 жылы Castle Park View құрылысы аяқталғанға дейін ол Бристольде бой көтерген ең биік құрылыс еді. Redcliffe шіркеуі әртүрлі сәулетшілердің, тарихшылардың, ақындардың, жазушылардың және монархтардың жоғары бағасын алды. 1574 жылы шіркеуге келген I Елизавета патшайым Redcliffe шіркеуін "Англиядағы ең әдемі, ең сәнді және ең танымал приход шіркеуі" деп атады. Саймон Дженкинс өзінің "Англияның мың ең жақсы шіркеуі" атты кітабында Redcliffe шіркеуіне ең жоғары – бес жұлдызды баға берді, мұндай баға алған барлық шіркеулердің ішінде тек он сегізіншісі болды және оны "ағылшын готикасының шедеврі" деп сипаттады. Ал Николаус Певснер Redcliffe шіркеуінің басқа ағылшын шіркеулерімен салыстырудан қорқуға қажеті жоқ екенін айтты.
Атауы мен шығу тегі
Кейбір дереккөздер осы орында саксон дәуірінен бері шіркеу болғанын айтса да, «Соңғы сот кітабында» (Domesday Book) мұндай шіркеу тіркелмеген. Демек, егер шіркеу болған болса, ол 1086 жылға дейін бұзылыпты.
Готикалық қайта құру
1185 жылы Кентербери соборының жаңа шығыс бөлігіне ұқсас, Пурбек түріне жататын ерте ағылшын готика стилінде жаңа солтүстік галереясы салынды. Бұл Англиядағы ең ерте готикалық құрылыстардың бірі болды, ал Кентербери ең ертесі саналады. 1294 жылы алып солтүстік-батыс мұнарасының негізі және қазіргі батыс қабырғасының бір бөлігі салына бастады. Шпильдің құлауынан зақым келгені белгісіз, бірақ мұндай оқиға туралы хабарлар бар. Егер жел оңтүстік-батыстан соққан болса, шпиль солтүстік галереяларына құлап түсер еді, бірақ оларда зақымдану немесе өзгертулердің белгілері жоқ. Уильям Ворсестрдің 1480 жылғы тізімінде: "Редклиф мұнарасының биіктігі 300 фут, оның 100 футы молниядан құлап кеткен" делінген. Шпиль молния соққаннан кейін қайта салынбады, керісінше, шамамен 1480 жылы аяқталған неф және кесісу бөлігіне жұмыс жалғасты. Кесісудегі күмбез 1479 жылы салынған Солсбери соборындағы күмбезге ұқсас, екі шіркеудің тығыз байланысы ескерілгенде, бұл Редклифтегі күмбезге үлгі болған болуы мүмкін. Редклифтегі нефті аяқтау жұмыстарын негізінен Канингс отбасы қаржыландырды, олар 14-ші ғасырдың басынан бері шіркеуді қайта жаңартуға жұмыс істеп келді.
XVI және XVII ғасырлар
Англиядағы көптеген шіркеулер сияқты, 16-шы және 17-ші ғасырларда ішкі жабдықтарға айтарлықтай зиян келтірілді. 1547 жылы, Уильям Канингес 15-ші ғасырдың соңында құрған шіркеулер де, соның ішінде, таратылды. Король тақталар, шамдар, киім-кешек және құлшылық кітаптарын тәркіледі. 1548 жылы ғибадатхана экраны бұзылды.
18-19 ғасырлар
1763 жылы Киелі Рух шіркеуі, сондай-ақ шіркеу қоры да бұзылды. Киелі Рух шіркеуі – 13 ғасырдың ортасында, жақын орналасқан Бедминстерде пребендари болған Генри Туссон салған дербес ғимарат. Шіркеу қазіргі мұнарадан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан және қазіргі ғимарат салынып біткенше, приход шіркеуі ретінде пайдаланылды. Кейіннен Елизавета патша оны приход мүшелеріне грамматикалық мектеп ретінде пайдалануға берді, бірақ ол уақыт өте келе қолданыстан шықты. Бұзу жұмыстары 1766 жылға дейін созылды. Сәулетші Джордж Годвин бұл ғимаратты жобалап, құрылысын қадағалады. Дегенмен, шіркеу 1941 жылы Ұлы жұма күні ауыр зардап шегуге айналды, жақын маңдағы көшеге түскен бомбаның сынықтары, соның ішінде үлкен трамвай рельсі шіркеу ауласына түсті. Күні бүгінге дейін сол жерде қалған трамвай рельсі, жарылыс күшімен ішінара жерге батып, жергілікті тұрғындарға шіркеудің қирауға қаншалықты жақын болғанын еске салады. 1960 жылдары Гарри Стаммерс Lady Chapel-дегі қазіргі әсем әйнек терезелерді орнатып, жобалады, сонымен қатар 1960 мен 1965 жылдар арасында сыртқы тас қабырғаларын тазалауға 150 000 фунт стерлинг жұмсалды. Органды бастапқы құрылысшылары Харрисон мен Харрисон жақсы жағдайға келтірді, ал 2020 жылдың 7 маусымында Эдвард Колстонның ескерткіші алынып тасталғаннан кейін Корольдік Африка компаниясына арналған әйнектер де алынып тасталды. Оңтүстік неф және әйелдер шіркеуінің шатырлары жаңартылды. 2024 жылы Елизавета I келгенінің 450 жылдығын тойлауға арналған жоба жүріп жатыр, бұл шіркеуді туристерді қабылдауға, шаралар өткізуге және қоғамға көмектесуге ыңғайлырақ етуді көздейді. 2016 жылы шіркеу жаңа және заманауи жабдықтармен жаңа қарсы алу орталығын жобалау үшін сәулеттік конкурс өткізді; конкурс жеңімпазы Пурселл болды, олар жұмысты жобалауға келісімшарт алды. Жұмысқа Redcliffe Way-дің жаяу жүргіншілерге арналған аймағын құру кіреді, бұл екі қатарлы тас жол шіркеудің солтүстік жағымен өтеді. 2023 жылдың мәліметі бойынша, Пурселл шіркеупен байланысын үзді, ал солтүстік ирландиялық сәулетші Холл Макнайт жобаны өз қолына алды. Қазірге дейін ешқандай құрылыс жұмыстары жүргізілген жоқ.
Жоспар
Шіркеудің дәстүрлі крест пішінді жоспары бар, солтүстік-батыс мұнарасы, негізгі зал, трансепттері және ғибадатханасы бар, бұл Англиядағы көптеген приход шіркеулеріне тән. Трансепттердің солтүстіктен оңтүстікке дейінгі ені 1916 шаршы метрді (20620 шаршы фут) құрайды. Соборлар және Бат абаттығы сияқты бұрынғы монастырлық құрылымдарды ескермегенде, шіркеудің көлемі Англиядағы кез келген шіркеудің арасындағы ең ірілерінің бірі болып табылады, Ұлы Ярмут (2752 шаршы метр), Халл (2473 шаршы метр), Бостон Стамп (2417 шаршы метр) және Ньюарк-он-Трент (2010 шаршы метр) шіркеулерінен кейін.
Қабырға
Шіркеудің сыртқы көрінісінің ең басты ерекшелігі – өте биік және жұқа қондырғысы бар, әсем әрі әсерлі солтүстік-батыс мұнарасы. Екінші қабатта 19 ғасырғы түпнұсқа мүсіндердің көшірмелері орналасқан нишалары бар төрттік соқыр аркадалардың үлкен қатары бар, олардың үстінде төрт жарықты үлкен терезелер орналасқан. Жоғарғы қабатта Чаттертон бөлмесі орналасқан, ал төменгі қабатта терезелер қатарымен жарық түседі. Парапетте ашық төртбұрышты оюлар бар, оған оңтүстік-шығыс бұрышындағы сегізбұрышты баспалдақ мұнарасы арқылы қол жеткізуге болады. 1847 жылы комитет оның дизайны мен құрылысын жүзеге асыруға қатысты келісімшартты 19 ғасырдың ең өнімді витраждык суретшілерінің бірі – Ньюкасл-апон-Тайн қаласынан Уильям Уайлске тапсырды, ол шығынды 330 фунт стерлинг деп бағалады. Бұл терезе 1904 жылы Клейтон мен Белл жасаған суретпен ауыстырылды, ал Уайлстің терезесі жойылды. 2023 жылғы мәліметтерге сәйкес, шіркеуде боялған және мөлдір әйнектердің қосылысы бар, көбінесе шығыс жағында Виктория дәуірінде жасалған жұмыстар, ал кемедегі клерсторий терезелерінде мөлдір әйнектер орнатылған. 1910 жылдан 1912 жылға дейін Дархэмдегі Харрисон мен Харрисон аспап жасаушылары шіркеу үшін жаңа орган салып, орнатты, оған ескі құбырлардың бір бөлігі қосылды. Жаңа орган әлдеқайда үлкен болды және кеңістік шектеулеріне байланысты ғибадатхананың солтүстік және оңтүстік қабырғалары арасында бөлінуі тиіс болды. Swell Organ үшін жаңа тас бөлме солтүстік трансепт пен солтүстік шатырдың арасындағы бұрышта салынды. Үлкен орган ғибадатхананың солтүстік жағына, ал қалған бөліктері оңтүстік жағына орналастырылды, ал консоль батысқа, солтүстік трансептке жақын орналастырылды. Бұл орган бұрынғы органдармен салыстырғанда екі есе көп тоқтауларға ие болды, барлығы 68 тоқтау орнатылды. 1941 жылы Swell Organ өрт пен бомбалаудан зардап шекті және 1947 жылы Харрисон мен Харрисон қосымша құбырлармен қайта құруға мәжбүр болды. Орган 1974 және 1990 жылдары тазартылып, күрделі жөндеуден өтті, дыбыстық өзгерістер, жаңа жабдықтар және қосымша тоқтаулар енгізілді, сонымен қатар екі тоқтау алынып тасталды. 1990 жылғы жұмыс толыққанды қанағаттандырмады, сондықтан 2000 жылдардың басында орган келесі жөндеуге жақындағанда, жобаның бір бөлігі 1990 жылғы жөндеуден туындаған қателерді түзетуді қамтыды, бұл оны Оңтүстік Англиядағы ең ірі органдардың біріне айналдырды. Органның дыбысының сапасы үшін жоғары бағаланады және елдегі ең жақсы органдардың қатарында саналады.
Ертедегі қоңыраулар
Редклифтегі қоңыраулар туралы ең алғашқы жазба 1480 жылға дейін барады, онда алты қоңыраудың өте үлкен соққысы тіркелген. Оларды кім құйғанын білуге болмайды, өйткені Уильям Ворсестр тек қоңыраулардың санын ғана жазған. Шіркеудің қараушыларының есебінен белгілі болғандай, 4-ші қоңырау 1572 жылы Уильям Джефферс, ал 5-ші және 6-шы қоңыраулар 1622 жылы Роджер Пердью қайта құйған. Пердьюдің ең ірі қоңырауы 42 ұзын центнер (cwt) 0 квинтал 27 фунт (2,150 кг немесе 4,731 фунт) салмақта болған. 1698 жылы Глостерлік Абель Рудхалл екі жаңа кішкентай қоңырау қосып, алты қоңырауды сегізге жеткізді. 1763 жылға дейін ешқандай жұмыс тіркелмеді, сол кезде Томас Билби сегіз қоңыраудың 3-ші, 4-ші, 5-ші және 6-шысын қайта құйды. Билби отбасы, Пердью отбасы сияқты, Батыс аймақтың белгілі қорытушылары болды; олардың 734 қоңырауы бүгінге дейін сақталған. Қызығы, Билби қайта құйылған қоңыраулардың ауырлығы ауыстырылған қоңыраулардан кем болмауына кепілдік беруге міндетті болды; егер кем болса, металдың әр фунты үшін 1 шиллинг төлеуге тиіс еді.
19 ғасырдағы кеңейту
1823 жылы қоңыраулар екі требельмен онға дейін жеткізілді, оларды Уитчапелдегі Томас Мэрс II жасады, бірақ он қоңыраудың алғашқы шертілісі 1835 жылға дейін күтілді. 1872 жылы Мэрстің ізбасарлары, Mears & Stainbank компаниясы қоңырауларды он екіге дейін көбейтті. Көбейтілген қоңыраулар Батыс аймағында он екі қоңыраудың үшінші жиынтығы болды, 1722 жылы Сиренчестер және 1821 жылы Пэйнсвиктен кейін, ал елдегі он екі қоңыраудың 25-ші жиынтығы еді. Қоңыраулар, қаңқасы және керек-жарақтары 1903 жылдың басында Бристольден Лофбороға жіберілді. Қоңыраулар келген кезде барлығы салмақталды, онда тенордың салмағы 39 ұзын cwt (4368 кг) ғана екені анықталды, бұл ресми мәліметтерге қарағанда жарты тоннадан астам жеңіл, соның салдарынан 1899 жылғы шерту көптеген адамдар ойлағаннан жылдам болды. Ең жеңіл жеті қоңырау мен тенор бұзылып, қосымша металл қосылып қайта құйылды, ал 8-ші, 9-шы, 10-шы және 11-ші қоңыраулардың канондары (қоңырауларды бас бөліктеріне бекіту үшін бұрын қолданылған әшекейлі металл иілмелері) алынып тасталды. Сондай-ақ, қоңыраулар қайта келтірілді, канондарды алу және қайта келтірудің бірлескен әсері осы төрт қоңыраудың әрқайсысының салмағын шамамен 2 ұзын cwt (225 кг) -ға азайтты. Дегенмен, 9-шы қоңырау сол жылы белгісіз себептермен қайта құйылды; аңыз бойынша, теміржол компаниясы Бристольге қайтар жолда 9-шы қоңырауды тастап кеткен, сондықтан оны қайта құю қажет болды. Джон Тейлор & Co-ның Лофборо құю зауытының архивіндегі журналда бұрынғы 9-шы қоңыраудың кірген салмағы және қайта келтірілгеннен кейінгі салмағы көрсетілген, ал төменде жаңа, ауыр салмақ жазылған. Қоңыраулар орнатылған кезде, 50 ұзын cwt 2 qrs 21 фунт (5677 фунт немесе 2575 кг) салмағы бар жаңа ауыр тенор, бұл жаңа шарлы подшипниктер ескі қарапайым подшипниктерден айырмашылығы, үнемі майлауды қажет етпейді және өздігінен реттеледі.