Кіріспе

Иданья а Нова (iˈðɐɲa ˈnɔvɐ) – Португалияның шығыс-орталық бөлігіндегі Каштелу-Бранку округінің қаласы және оны қоршаған муниципалитет. Испаниямен шекаралас муниципалитет, 2011 жылғы халық санауы бойынша муниципалитетте 9 716 адам тұрады, ал ауданы 1416,34 км² құрайды. Бұл оны Португалиядағы ең үлкен және ең сирек қоныстанған муниципалитеттердің бірі етеді, сонымен қатар халықтың қартаю деңгейі бойынша Португалиядағы алғашқы муниципалитет. Король Альфонсо II (1211–1223) 1219 жылы 18 шақырым қашықтықтағы Ескі Иданьядан (әріде Иданья а Вела деп аталады) ажырату үшін қазіргі жер атауларымен (Иданья а Нова) ауылдың жарғысын бекітіп, қайта атады. Муниципалдық мереке – Пасхадан кейінгі 15 күндік дүйсенбі. Қазіргі кездегі әкімі – Арминда Морейра Пальма Хасинто, ол Социалистік партияны ұсынады.

Тарих

Иданха а Нова (Иданха "жаңа") муниципалитетінде ежелгі адам қоныстарының көптеген іздері сақталған, мысалы, менгирлер мен тапирлер. Римдіктердің маңызды ықпалы болды, әсіресе Монсанто, Иданха а Вельха (Иданха "ескі", бұрын Римнің Civitas Igaeditanorum және германдық Egitânia деп аталған) және Ладоэйро азаматтық приходтарында, сондай-ақ Иданха а Нова қаласының төңірегіндегі ауылдық жерлерде, ежелгі мозаикада бейнеленген римдік вилла болған. Рим империясы құлағаннан кейін суэвтер мен вестготтар үстемдік құрды, осы кезеңде қазір жойылған Эгитания епископтығы құрылды. Сәулеттік мұра тұрғысынан Эгитания (Иданха а Вельха) 534 жылға дейін сонатын археологиялық орын ретінде ерекшеленеді, ол бір кезде Лузитаниядағы ең маңызды қалалардың бірі болды. Римдік төсемдердің қалдықтары мен Понсул өзені арқылы салынған романдық көпір сақталған. 1187 жылы португал крестшісі, Португалияның Афонсу Энрикесінің қызметіндегі Тамплиер рыцары Гуальдим Паис қамал салды. Саншу I (1185-1211) 1201 жылы Иданхаға жерді қоныстандыру және қорғауды ынталандыру үшін форалдық харта берді. Оның мұрагері, король Афонсу II (1211-1223) 1219 жылы осы хартаны растады және ауылды 18 шақырым қашықтықтағы ескі Иданхадан (әрі қарай Иданха а Вельха) ажырату үшін қазіргі жер аттарымен (Иданха а Нова) қайта атады. Иданха а Нова ауылы содан бері көп дамыды, ал Иданха а Вельха тұрақты құлдырауға ұшырады. Он бесінші ғасырдың соңында Португалия королі Мануэль I (1495-1521) екі Иданханың дамуындағы айырмашылыққа таң қалды (1496) және 1510 жылдың маусымында Иданха а Нованың прогресін мойындап, оған жаңа харта берді. Осы кезде қала мен оның қамалы, оның жоспары Дуарте де Армас 1509 жылы "Бектіктер кітабында" тіркелді. Испаниямен шекаралас муниципалитет болғандықтан, бүкіл аймақ португал тарихының әртүрлі кезеңдерінде соғыстар, шайқастар мен басып алулар ошағы болды. 1960 жылдардан бастап аймақтың халқының көп бөлігі Португалияның басқа аймақтарына және шетелге көшіп кетті. Бұл жаппай көші-қон экономикалық себептерге байланысты болды, өйткені аймақ елдің қалған бөлігінен және көршілес Испаниядан оқшауланған және 20 ғасырдың көп бөлігінде дамымаған болып қалды. 2000 жылдардан бастап 2020 жылдардың басына дейін Еуроодақтың құрылымдық және үйлесімділік қорларының, Португалияның ішкі аймақтарды қоныстандыру саясатының, Португалияда туризмнің өсуінің және тікелей шетелдік инвестициялардың арқасында халық санының азаюы азайды, бірақ муниципалитет әлі де халық санының өсуінің баяулауымен және қартаюмен сипатталады.

Экономика

Иданха-а-Нова муниципалитетінің экономикасы ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы, орман шаруашылығы, туризм, жергілікті басқару және агробизнес салаларына негізделген. Муниципалитет тұрақты егіншілік, егін тұқымдарын өндіру, ірімшік жасау және бағбандалық салаларында жетістіктерге жеткен, сондай-ақ зәйтүн мен бадам өндірісі мен өңдеудің маңызды орталығы болып табылады. Иданха-а-Нова қаласында түрлі-түрлі дүкендер, кафелер мен мейрамханалар көптеп орналасқан. Қаланың ең ірі супермаркеті – Интермарше. Муниципалитет аумағында Маршал Кармона су электр стансасы (гравитациялық бөгет) орналасқан. Осы су электр стансасының су қоймасының жанында, сол жағалауында Иданха кемпингі орналасқан. Иданха-а-Нова муниципалитеті 2002 жылдан бері халықаралық деңгейде танымал Бум фестивалін қабылдап келеді. Португалияның ең ірі скауттық ұйымы – Corpo Nacional de Escutas (CNE, Ұлттық скауттар корпусы) Иданха-а-Нова муниципалитетінде үлкен, тұрақты скауттар орталығына ие, онда Португалияның Ұлттық скауттық джамборесі (ACANAC) өтеді. Бум фестивалі мен Ұлттық скауттық джамборе (ACANAC) кезінде муниципалитет халқы уақытша бірнеше есеге артады. Термас-де-Монфортиньо шипажайы да осы муниципалитетте орналасқан.

Грин Вэлли азық-түлік зертханасы

Green Valley Food Lab – бұл Иданха-а-Новадағы ауылдық бизнес-парк, ол бұрынғы, жүлделі ауылдық инкубатордың дамуы. Оны Иданха-а-Нованың жергілікті билігі ауылдық әлемнің португалдық "Кремний алқабы" ретінде жобалаған. Оның бизнес аймағы 800 гектарды құрайды, оған Couto da Várzea, Ribeiro do Freixo және Lombas жерлері, сондай-ақ Ладоэйро ауыл шаруашылығы логистикалық орталығы кіреді. 2020 жылға қарай Green Valley Food Lab-те 55 компания орналасқан (22 көкжидек өндіруші, Еуропадағы ең ірі органикалық көкжидек өндірісінің аймағы; 60 гектар Opuntia ficus indica өндірісі; сондай-ақ жануар шаруашылығының генетикалық жақсартуы; хош иісті шөптер; тұқымдар; жеміс-жидек және көкөніс бизнесі). Food Lab ұлттық және халықаралық ұйымдармен серіктестік орнатып, зерттеушілерді Иданхаға шақырып, органикалық өнімді бәсекеге қабілетті бағамен өндірудің жаңа тәсілдерін әзірлеуге көмектеседі. Green Valley-де Agência Nacional de Inovação (Ұлттық инновациялық агенттік) бірлескен зертханасы (CoLAB) Idanha Food Lab-ті басқарады, ол академиялық және бизнес қауымдастығынан 14 ұйымды біріктіреді және Food4Sustainability басқаруында.

Білім

Балабақшалар мен 1-ден 12-ші сыныптарға дейінгі мектептерден өзге, Иданха-а-Новада жоғары білім беретін мекеме – Кастелу-Бранку политехникалық институтының бизнес-менеджмент мектебі бар.

Климат

Иданха а Новада Жерорта теңізі климаты (Köppen: Csa) бар, суық немесе жұмсақ, жаңбырлы қыстар мен ыстық, құрғақ жаздар басылады. Қала шамамен биіктікте орналасқан. Төменгі жатқан жерлерде (мысалы, төменде көрсетілген Ладоэйро) жазда температура тіпті де жоғары болуы мүмкін, шілде және тамыз айларында орташа тәуліктік температура шамамен жетеді.

Ескі заман

Папа Дамасус I (шамамен 305 – 384) – Эгитанияда немесе Вимараньесте туған папа. Португалиялық Амадор, Монсантода туған, шөлге кетіп, қасиеттілікке жеткен адам. Патша Уамба (шамамен 643 – 687/688) – 672 жылдан 680 жылға дейін тақ отырған визигот патшасы; Эгитанияда туған деген пікір бар (даулы). 710-711 жылдар аралығында Испаниядағы визиготтар патшасы Родерик Эгитанияда жерленген деген аңыз бар (даулы).