Кіріспе
Жапон императорлық әскери-теңіз флотының әуе кемесі класы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапон императорлық әскери-теңіз флоты (IJN) үшін Hiyō класының екі әуе кемесі (飛鷹型航空母艦) салынды. Кластың екі кемесі де – жапондық әуе кемесі Hiyō және жапондық әуе кемесі Jun'yō – 1941 жылы IJN сатып алғанға дейін сәнді жолаушылар лайнерлері ретінде салынған, содан кейін олар әуе кемелеріне айналдырылды. Jun'yō 1942 жылдың мамыр айында аяқталған бауырлас кемелердің біріншісі болды және келесі айда Алеут аралдарына шабуылға қатысты. Екі кеме де 1942 жылдың соңында Гуадалканал науқанында бірнеше шайқастарға қатысты. Олардың ұшақтары бірнеше рет түсіріліп, Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитындағы бірқатар шайқастарда құрлықтағы базалардан қолданылды. Hiyō 1943 жылдың маусым айында, ал Jun'yō қараша айында торпедаланды; екі кеме де шамамен үш ай жөндеуден өтті. Жөндеуден кейін олар көп бөлігін жаттығулар мен ұшақтарды тасымалдаумен өткізді, содан кейін қайтадан шайқасқа қатысты. Hiyō 1944 жылдың ортасында Филиппин теңізіндегі шайқаста американдық әуе торпедасынан туған бензин буының жарылысынан батты, ал Jun'yō бірнеше бомбадан зақымдалды. Ұшақтары болмағандықтан, ол 1944 жылдың соңында көліктік кеме ретінде пайдаланылды және желтоқсан айында торпедаланды. Кеме 1945 жылдың наурызына дейін жөндеуден өтті, бірақ жөндеу экономикалық тұрғыдан тиімді емес деп танылды. Содан кейін Jun'yō соғыстың қалған бөлігінде қолданысқа енбеді. Жапонияның 1945 жылдың қыркүйегінде капитуляциясынан кейін американдықтар кемені жөндеуге жұмсалатын шығынға лайық емес деп шешті және ол 1946–1947 жылдары құрастырылып таратылды.
The two Hiyō class aircraft carriers (飛鷹型航空母艦) were built for the Imperial Japanese Navy (IJN) during World War II. Both ships of the class, Japanese aircraft carrier Hiyō and Japanese aircraft carrier Jun'yō, were originally laid down as luxury passenger liners before being acquired by the IJN for conversion to aircraft carriers in 1941. Jun'yō was the first of the sister ships to be completed in May 1942 and the ship participated in the invasion of the Aleutian Islands the following month. Both ships participated in several battles during the Guadalcanal Campaign in late 1942. Their aircraft were disembarked several times and used from land bases in a number of battles in the South West Pacific. Hiyō was torpedoed in June 1943 and Jun'yō in November; both ships spent about three months under repair. They spent most of the time after their repairs training and ferrying aircraft before returning to combat. Hiyō was sunk by a gasoline vapor explosion caused by an American aerial torpedo hit during the Battle of the Philippine Sea in mid 1944 while Jun'yō was damaged by several bombs. Lacking aircraft, she was used as a transport in late 1944 and was torpedoed in December. The ship was under repair until March 1945 when the repairs were deemed uneconomical. Jun'yō was then effectively hulked for the rest of the war. After the surrender of Japan in September, the Americans deemed the ship not worth her repair costs; she was broken up in 1946–1947.
Дизайн және сипаттама
Кемелерге 1938 жылдың соңында Nippon Yusen Kaisha (Japan Mail Steamship Company NYK) компаниясы жылдам, сәнді жолаушылар лайнерлерін – Izumo Maru және Kashiwara Maru деп тапсырыс берді. Әскери-теңіз министрлігінің құрылыс шығындарының 60% субсидиясын алғанда, олардың авианосецтерге айналуы үшін жобаланды. Бұл процесті жеңілдету үшін олар қос қабырғалы корпуспен, қосымша май отыны сыйымдылығымен, қосымша көлденең және бойлық бөлімшелерді орнату мүмкіндігімен, турбиналық бөлімшелерді бөлу үшін бойлық бөлімше орнатумен, нығайтылған негізгі палубамен, палубалар арасындағы биіктік арттырумен, ұшақ көтергіштері мен ангарларды орнатуды жеңілдету үшін үстіңгі құрылымды және жолаушылар жайларын қайта жоспарлаумен, қосымша сымдарға арналған кеңістікпен, бульбовый мұрынды орнатумен және машиналық бөлімшелердің алды мен артында авиациялық бензин сақтау резервуарларын қосумен жабдықталды. NYK отынды үнемдеу үшін ең жоғары жылдамдыққа ғана қызығушылық танытты, бірақ Әскери-теңіз күштері ең жоғары жылдамдықты кем емес деп талап етті, сондықтан бейбіт уақытта турбиналардың қуатын максималды қуаттың 80%-ына дейін шектеу арқылы келісімге келді. Кемелердің жалпы ұзындығы шамамен болды. Олардың ені және сусымасы болды. Стандартты жүктемеде олардың сусымалылығы құрады. Олардың экипажы 1187-ден 1224 офицер мен сарбаздан тұрды. Екі кемеде де Mitsubishi Curtis тісті бу турбиналық қондырғылары орнатылған, олардың әрқайсысы пропеллерді қоздырды. Буды алты су түтік қазандықпен қамтамасыз етілді; Jun'yō Mitsubishi үш барабанды қазандықтарына ие болды, олар қысымда және температурада жұмыс істеді, ал Hiyō Kawasaki LaMont қазандықтарына ие болды. Сауда флотына арналған олардың машиналары мақсатты түрде салынған ұшақ тасымалдағыш Hiryū-дан төрт есе ауыр болды. Кемелердің жобаланған жылдамдығы 25,5 теңіз шақырымын құрады, бірақ екеуі де теңіз сынақтары кезінде одан сәл асып түсті. Олар май отынынан құйылды, бұл оларға 100 мордан астам қашықтыққа жүруге мүмкіндік берді.
Ұшу палубасының орналасуы
Ұшу палубасы ұзын және ең үлкен ені – метр болатын. Кеме басына үлкен арал орнатылған, ол жапондық тасымалдаушы кемеде алғаш рет кемелік түтін құбырымен біріктірілген. Бұл 26° бұрышпен орнатылған, оның газды шығарылысы ұшу операцияларына кедергі келтірмеу үшін. Кемелер екі қабаттасқан ангармен жабдықталған, әрқайсысы шамамен метр ұзын, метр ені және метр биіктігінде. Әр ангар төрт өртке қарсы перделермен бөліне алады және олардың әр жағында өрт сөндіру көбігін таратуға арналған құрылғылар орнатылған. Ангарларға екі шаршы лифттер қызмет көрсетеді, олардың бұрыштары дөңгелектелген, әр жағында орналасқан. Лифттердің ең жоғары сыйымдылығы – және төменгі ангардан ұшу палубасына өту үшін 15 секунд уақыт қажет. Кемелерге тоғыз кабельді, электрмен жұмыс істейтін Kure түрінің 4-ші үлгісіндегі тоқтату құрылғысы орнатылған. Сонымен қатар, олар 3-ші типтегі екі апаттық тосқауылды орнатты. Ұшақ катапульті орнатылмаған. Кемелерде артқы лифттен кейін, ұшу палубасының сол жағында кран орнатылған. Жығылғанда, ол ұшу палубасымен тегіс деңгейде болды. Олардың әуе тобы бастапқыда 12 Mitsubishi A5M "Клод" истребителінен, сонымен қатар 4 сақтаудан, 18 Aichi D3A "Val" пикируші бомбалаушысынан, қосымша 2 резервте және 18 Nakajima B5N "Kate" торпедо бомбалаушысынан тұрды. 1942 жылы А5М-ді 12 Mitsubishi A6M Zero истребителімен және 3 А5М-ді сақтауға алмастыру туралы шешім қабылданды. Маусым айында Мидуэй шайқасынан алынған сабақтардың нәтижесінде кемелердегі истребительдердің саны 21 Zero-ға дейін арттырылды, ал B5N-нің саны 9-ға дейін азайтылды. Жыл соңына қарай тағы 6 Zero, тең сандағы D3A-ның орнын басты, нәтижесінде барлығы 27 A6M, 12 D3A және 9 B5N болды. Осы ұшақтардың барлығын ангарларға орналастыру мүмкін болғанымен, 8 немесе 9 ұшақ әдетте ұшу палубасында сақталады, палуба астындағы тығыздықты азайту үшін.
Қару-жарақ, қару-жарақ және сенсорлар
Мұхит кемесінен қайта жабдықталғандықтан, кемелердің екі қабатты корпусы болғанымен, көп броняны қосу мүмкін болмады. Кеменің машиналық бөлімшелерінің жақтарын қалыңдығы бірдей екі қабатты Ducol болат қорғады. Олардың авиациялық бензин бактерілері мен патрондары Ducol болаттың бір қабатымен қорғалған. Сонымен қатар, машиналық бөлімшелер су басуды шектеу үшін көлденең және бойлық переборкалармен бөлінді. Басты қару-жараққа корпустың екі жағында орналасқан спонсондардағы екі орындықта орналасқан 40 калибрлі 12,7 см 89-шы типті әуеге қарсы (АА) зеңбіректер кірді. Олар минутына 8-14 оқ ату жылдамдығымен, 45° бұрыштағы оқ жылдамдығымен ұшатын нысандарға дейін максималды қашықтыққа және максималды биіктікке оқ атты. Кемелер бастапқыда ұшу палубасында сегіз үш орынды 25 мм 96-шы типті жеңіл АА зеңбіректерімен жабдықталған. 1943 жылдың ортасында тағы төрт үш орынды және 1943 жылдың соңы – 1944 жылдың басында тағы төрт үш орынды қосылды. Соңғы төрт орынның екеуі кеменің кормасына, ал қалғандары аралдың алдына және артына орнатылды. Сонымен қатар, бірнеше жеке орынды зеңбіректер қосылды, олардың кейбіреулері көшпелі және ұшу палубасындағы бекіту нүктелеріне орнатылуы мүмкін болды. 1944 жылдың маусымындағы Филиппин теңізіндегі шайқастан кейін Jun'yō-ның әуеге қарсы қарулануы тағы үш үш орынды, екі екі орынды және 25 мм 96-шы типті зеңбіректердің 18 жеке орындымен күшейтілді. Бұл зеңбіректер алты 28 оқтық АА ракеталық құрылғылармен толықтырылды. 1944 жылдың қазанында Jun'yō-да барлығы 91 25 мм ствол болды; 57-і 19 үш орынды, төртеу екі орынды және 30 жеке орынды құрады. 89-шы типті зеңбіректерді басқару үшін кемеде екі 94-ші типті жоғары бұрышты атыс басқару құрылғысы орнатылды. Әрбір құрылғы қашықтық өлшегішпен жабдықталған. Jun'yō алғаш рет қолданысқа енгізілгенде тек қашықтық өлшегіштер орнатылды, ал басқару құрылғылары кейін қосылды. Төрт 95-ші типті басқару құрылғысы 25 мм зеңбіректерді басқарды, ал 1943 жылдың басында тағы бір жұп қосылды. Алдын ала ескертуді екі 2-ші типті, Mark 2 типті, Model 1 типті әуе іздеу радарлары қамтамасыз етті. Олардың біріншісі 1942 жылдың ортасы мен соңында әрбір кемеде аралдың үстіне орнатылды, ал екіншісі 1943 жылы қосылды. Соңғы жүйе артқы лифттен тыс, корпустың сол жағына орнатылды. 1944 жылы Jun'yō-да кішірек 3-ші типті, Mark 1, Model 3 әуе іздеу радары қосылды.
Қызмет тарихы
Корабли были приобретены Министерством военно-морских сил 10 февраля 1941 года по цене 48 346 000 иен, а стоимость их вооружения и самолетов составила дополнительные 27 800 000 иен. Бюджет на переоборудование двух кораблей составил 38 073 000 иен, что в общей сложности составило 114 219 000 иен. "Кашивара Мару" и "Изумо Мару" временно обозначались как Корабль № 1001 (Dai 1001 bankan) и Корабль № 1002 соответственно, чтобы сохранить в секрете их переоборудование. "Дзюнъё" первоначально классифицировался как вспомогательный авианосец (Tokusetsu kokubokan), но после потери четырех японских авианосцев в битве за Мидуэй в июле он был переклассифицирован как полноценный авианосец (Kokubokan); "Хиё", завершенный после потери авианосцев, получил это обозначение с самого начала. Несмотря на то, что он был спущен на воду на несколько дней позже "Хиё", "Дзюнъё" стал первым из пары, введенным в эксплуатацию в мае 1942 года. Он был назначен в 4-ю дивизию авианосцев 1-го воздушного флота вместе с японским авианосцем "Рюдзё". Корабль был поставлен задачей поддержать вторжение на Алеутские острова, операцию, призванную совпасть с атакой на Мидуэй. Для этой операции "Дзюнъё" перевозил 18 истребителей A6M2 Zero и 18 пикирующих бомбардировщиков D3A. Корабль нанес свой первый авиаудар на рассвете 3 июня по Датч-Харбору на острове Уналаска. Во время этой операции он мало чего достиг, потеряв пять самолетов по всем причинам, а его собственные самолеты сбили только пять американских самолетов. По прибытии в Трук 9 октября, два корабля-сестры были назначены во 2-ю дивизию авианосцев для начала операций против американских сил в районе Гуадалканала в составе 3-го флота. 15 октября два авианосца достигли окрестностей острова Малайта на Соломоновых островах, и их самолеты обнаружили конвой снабжения для Гуадалканала, который сопровождался эсминцем "Мередит". Их самолеты атаковали и потопили эсминец. На следующий день они обнаружили небольшой тендер гидросамолетов "Макфарланд" в Лунга-Роудс, разгружавший авиабензин в баржи. Пикирующие бомбардировщики с двух кораблей-сестер оторвали корму корабля, но не смогли потопить "Макфарланд". Ожидалось, что два авианосца сыграют важную роль в японских усилиях по отвоеванию острова Гуадалканал и были назначены в передовую группу для этой операции. Их самолеты должны были обеспечить воздушное прикрытие после японской ночной атаки, отвоевавшей Хендерсон Филд, а затем их должны были перебросить на берег, но проблемы с машинами "Хиё" вынудили его вернуться в Трук. Часть его самолетов была переведена на борт его сестры перед отплытием. В конце октября 1942 года, во время кампании на Гуадалканале, "Дзюнъё" участвовал в битве у островов Санта-Крус. В это время его авиагруппа состояла из 18 истребителей Zero, 18 пикирующих бомбардировщиков D3A и 9 торпедоносцев B5N. Его самолеты нанесли удары по авианосцу "Хорнет", линкору "Южная Дакота" и легкому крейсеру "Сан-Хуан", но не нанесли существенного ущерба. Однако торпедный удар с одного из его B5N вынудил американцев отказаться от попыток отремонтировать "Хорнет". В это время оставшиеся самолеты "Хиё" перелетели в Рабаул 23 октября, где обеспечивали воздушное прикрытие японских сил на Гуадалканале. Отряд авиагруппы был переброшен в Буин (Папуа-Новая Гвинея) 1 ноября и участвовал в морском сражении у Гуадалканала позже в этом месяце. Оставшиеся в Рабауле самолеты вернулись в Трук к 11 ноября, но отряд Буина был переправлен обратно в Японию 14 декабря. В середине ноября 1942 года "Дзюнъё" был поставлен задачей обеспечить воздушное прикрытие конвоя, доставлявшего подкрепления японским силам на Гуадалканал во время трехдневного морского сражения у Гуадалканала. Истребители с корабля не смогли этого сделать; семь транспортов были потоплены, а остальные четыре повреждены. В декабре 1942 года – январе 1943 года авианосец прикрывал несколько конвоев, доставлявших подкрепления в Вевак (Новая Гвинея), и его авиагруппа базировалась там несколько дней, чтобы защитить силы, прежде чем вернуться в Трук 20 января. Затем корабль прикрывал эвакуацию сил с Гуадалканала до начала февраля. "Хиё" вернулся в Японию в декабре, а "Дзюнъё" последовал за ним в феврале. Оба корабля вернулись в Трук в конце марта. Корабли вернулись в Японию в конце мая и отплыли в Трук 7 июня. Корабль находился на ремонте в Йокосуке до 15 сентября. "Дзюнъё" перебросил самолеты в Сингапур в середине августа и войска и оборудование на Каролинские острова в следующем месяце. 5 ноября 1943 года он был поражен торпедой, но повреждения были незначительными, за исключением поврежденного руля. Корабль находился на ремонте и модернизации до 29 февраля 1944 года в Куре. Новая база была ближе к нефтяным скважинам в Борнео, от которых зависел флот, а также к Палау и западным Каролинским островам, где японцы ожидали следующей американской атаки. Однако в этом месте не было аэродрома для подготовки неопытных пилотов, а американские подводные лодки были очень активны в этом районе, что ограничивало пребывание кораблей в якорной стоянке.
Филиппин теңізіндегі шайқас
Жапон флоты 13 маусымда Филиппиннің орталық бөлігіндегі Гимарас аралына бет алды, онда олар кемеден әуе операцияларын жүргізуді, субмариналардан жақсы қорғалған аймақта жаттығуды жоспарлаған. Вице-адмирал Джисабуро Озава күні бұрын Мариана аралдарына жасалған американдық шабуыл туралы хабар алған болатын. Гимарасқа жеткен соң флот жанармай құйып, Филиппин теңізіне шықты. Американдықтар Озаваның кемелерін сол күні таба алмады, ал жапондықтар американдық әуе тасымалдаушыларынан тұрақты қашықтықты сақтау үшін оңтүстікке бұрылды, себебі Озава келесі күні таңертең әуе шабуылын бастауға шешім қабылдаған еді. Осы кезде 652-авиациялық топ 81 "Zero", 27 "D3A", 9 "Yokosuka D4Y" "Judy" бомбалаушы және 18 "Nakajima B6N" "Jill" торпеда тасушы ұшақтан тұрды, олар үш кемеге шамамен тең бөлінді. Үш әуе тасымалдаушы американдық кемелерге қарсы бірнеше әуе шабуылын жасады, бірақ оларды анықтап, залал келтіре алмады және ұшақтарының көп бөлігін жоғалтты. Күн батқанда жапондықтар қайта топтасып, жанармай құю үшін солтүстік-батысқа бұрылды, ал американдықтар қашықтықты қысқарту үшін батысқа бет алды. Олар келесі күні түстен кейін жапондық флоттың шегініп бара жатқанын байқады және вице-адмирал Марк Митчер әуе шабуылына бұйрық берді. "Хиё" екі бомбадан зардап шекті, олардың бірі көпірдің үстінде жарылып, ондағы барлық адамдарды өлтірді немесе жарақаттады. Одан да ауыррақ, "Белло Вудтан" ұшырылған "Грумман TBF Avenger" торпедасы кемеге тиді. Бұл оң жақ қозғалтқыш бөлімін бұзды және өрттерді қоздырды, бірақ "Хиё" баяу жылдамдықпен болса да, жолын жалғастыра алды. Екі сағаттан кейін газдың буы тұтанып, кемедегі барлық қуат өшірілді. Өрттер бақылаудан шығып, "Хиё" корпуска батып кетті. Куреде жөндеуден кейін кеме 27 қазанға дейін ішкі теңізде, әуе кемесіз күйінде қалды, содан кейін Борнеоға материал тасымалдау міндеті қойылды. 3 қарашада "Пинтадо" су асты кемесі оған шабуыл жасады, бірақ оны сүйемелдеген жапондық "Акикадзе" эсминеці торпедаларды тоқтатып, құрбандыққа барып, барлық экипажымен бірге батып кетті. Маниладан қайтып келе жатқанда, 1944 жылдың 9 желтоқсанында таңертең ертеде "Джуньёға" "Sea Devil", "Plaice" және "Redfish" су асты кемелері шабуыл жасады. Ол үш торпедадан зардап шекті, бірақ бір қозғалтқышымен жүре алды. Келесі күні Сасебоға жетіп, 18 желтоқсанда жөндеу жұмыстарын бастады. 1945 жылдың наурыз айында материалдардың жетіспеуіне байланысты жөндеу жұмыстары тоқтатылды. Кеме 1 сәуірде кемежайдан Сасебодағы Эбису шығанағына көшірілді. 23 сәуірде кемені жасыру жұмыстары басталды және 20 маусымда күзетші кеме ретінде қайта жіктелді. 5 тамызда "Джуньёның" қару-жарағы алынып тасталды, ал кеме 2 қыркүйекте одақтастарға тапсырылды. Америкалық техникалық топ 8 қазанда кеменің жағдайын бағалап, оны толыққанды жарамсыз деп таныды. "Джуньё" 30 қарашада Әскери-теңіз флотының тізімінен шығарылды және 1 маусым 1946 мен 1 тамыз 1947 жылдар аралығында Sasebo Ship Company компаниясымен сүтілді.
After repairs at Kure, the ship remained in the Inland Sea without aircraft until 27 October when she was tasked to transport material to Borneo. On 3 November, she was attacked by the submarine Pintado, but her escorting destroyer, Japanese destroyer Akikaze, deliberately sacrificed herself by intercepting the torpedoes and sank with no survivors. While returning from Manila, Jun'yō was attacked by the submarines Sea Devil, Plaice and Redfish early in the morning of 9 December 1944. She was hit by three torpedoes, but she was able to proceed on one engine. She reached Sasebo the following day and began repairs on 18 December. The repairs were abandoned in March 1945 for lack of materials and the ship was moved from the dock to Ebisu Bay, Sasebo on 1 April. Efforts to camouflage the ship began on 23 April and she was reclassified as a guard ship on 20 June. Jun'yōs armament was ordered removed on 5 August and the ship was surrendered to the Allies on 2 September. An American technical team evaluated the ship's condition on 8 October and deemed her a constructive total loss. Jun'yō was stricken from the Navy List on 30 November and scrapped between 1 June 1946 and 1 August 1947 by the Sasebo Ship Company.