Психология, философия және эпистемологиядағы әр түрлі қабылдау мен сана аспектілері. Апперцепция – назар, өзімізге қатысты заттарды түсіну. Кант, Лейбництің еңбектері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түсінік пен сананың бірнеше аспектілері. Апперцепция (латын тілінен «ad» – «қарай, бойына», және «percipere» – «қабылдау, түсіну, игеру, сезіну») – психология, философия және эпистемология салаларындағы қабылдау мен сананың түрлі аспектілерінің бірі.
Several aspects of perception and consciousness
Apperception (from the Latin ad , "to, toward" and percipere, "to perceive, gain, secure, learn, or feel") is any of several aspects of perception and consciousness in such fields as psychology, philosophy and epistemology.
Философиядағы мағынасы
Термин Рене Декарттың "Трайте дес пассион" кітабындағы apercevoir сөзі түрінде пайда болды. Лейбниц апперцепция ұғымын өзінің "Табиғат принциптерінің негізі және ізгілік" еңбегінде техникалық философиялық дәстүрге енгізді; бірақ ол бұл сөзді қазіргі заманғы назардың мағынасында қолданды, яғни объекті "өзі емес" деп, бірақ өзіне қатысты түсініледі. Иммануил Кант трансценденттік апперцепцияны эмпирикалық апперцепциядан ажыратты. Біріншісі – объектінің таза өзіндік сананы субъект ретінде қамтитын болып қабылдануы, "тәжірибенің қажетті шарты және тәжірибе бірлігінің түпкі негізі болып табылатын таза, түпнұсқалық, өзгермейтін сана". Екіншісі – "өзінің өзгермелі күйімен нақты өзіндік сана", яғни "ішкі сезім" (Отто Ф. Краушардың сөздерімен). Неміс философы Теодор Липпс 1902 жылы жарық көрген "Vom Fühlen, Wollen und Denken" еңбегінде қабылдау және апперцепция терминдерін ажыратты. Липпс бойынша, қабылдау – бұл есті және тактильдік сезімдер, естеліктер, естеліктегі көріністер және т.б. сияқты психикалық құбылыстарды қамтитын жалпы термин. Бірақ бұл қабылдау әрқашан саналы назарды ұстамайды – қабылдау әрқашан саналы түрде байқалмайды. Сондықтан Липпс апперцепция терминін мұқият қабылдауды білдіру үшін қолданады, онда объектіні қабылдаумен қатар, адам сонымен бірге қабылданатын объектіге немесе объектінің қабылдануына саналы түрде назар аударады.
The term originates with René Descartes in the form of the word apercevoir in his book Traité des passions. Leibniz introduced the concept of apperception into the more technical philosophical tradition, in his work Principes de la nature fondés en raison et de la grâce; although he used the word practically in the sense of the modern attention, by which an object is apprehended as "not self" and yet in relation to the self. Immanuel Kant distinguished transcendental apperception from empirical apperception. The first is the perception of an object as involving the consciousness of the pure self as subject – "the pure, original, unchangeable consciousness that is the necessary condition of experience and the ultimate foundation of the unity of experience". The second is "the consciousness of the concrete actual self with its changing states", the so called "inner sense" (Otto F. Kraushaar in Runes). The German philosopher Theodor Lipps distinguished the terms perception and apperception in his 1902 work Vom Fühlen, Wollen und Denken. Perception, for Lipps, is a generic term that covers such psychic occurrences as auditory and tactile sensations, recollections, visual representations in memory, etc. But these perceptions do not always hold one's conscious attention – perception is not always consciously noticed. Lipps uses the term apperception, then, to refer to attentive perception, wherein, in addition to merely perceiving an object, either one also consciously attends to the perceived object or one also attends to the very perception of the object.
Психологиядағы мағынасы
Психологияда апперцепция – "жаңа тәжірибе жеке тұлғаның бұрынғы тәжірибесінің қалдықтарымен ассимиляцияланып, өзгеру арқылы жаңа бірлік құрайтын процесс". Осылайша, апперцепция – бұл кез келген психикалық процестерді қамтитын жалпы ұғым, онда жаңа ақпарат бұрыннан қалыптасқан және жүйеленген психикалық түсінікпен байланыстырылып, жіктеледі, түсіндіріледі немесе, бір сөзбен айтқанда, түсініледі; мысалы, жаңа ғылыми құбылыс бұрын талданған және жіктелген құбылыстар негізінде түсіндіріледі. Адамның саналы немесе санасыз барлық ақыл-ой қызметі апперцепция процесі болып табылады, себебі әрбір назар аудару актісі апперцептивтік процесті қамтиды.
In psychology, apperception is "the process by which new experience is assimilated to and transformed by the residuum of past experience of an individual to form a new whole". Apperception is thus a general term for all mental processes in which a presentation is brought into connection with an already existent and systematized mental conception, and thereby is classified, explained or, in a word, understood; e. g. a new scientific phenomenon is explained in the light of phenomena already analysed and classified. The whole intelligent life of man is, consciously or unconsciously, a process of apperception, in as much as every act of attention involves the appercipient process.
Эпистемологиядағы мағынасы
Эпистемологияда апперцепция — "ақылдың өзінің ішкі жағдайларын интроспективті немесе рефлексивті қабылдауы".
In epistemology, apperception is "the introspective or reflective apprehension by the mind of its own inner states".