Кіріспе

Жапон шахматының үш ойыншы нұсқасы Саннин шёги (三人将棋 үш адам шахматы), немесе толық кокусай саннин шёги (国際三人将棋 халықаралық үш адам шахматы), 1930 жылдар шамасында Танигасаки Жисуке ойлап тапқан және жақында қайта жаңғыртылған үш ойыншы шахматының түрі. Ол 127 ұяшықтан тұратын, қабырғасы 7 бірлік болатын алтыбұрышты торда ойналады. Стандартты шахмат фигураларын пайдалануға болады, ал ұстау, түрлендіру, қою және т.б. ережелер көбінесе стандартты шахматқа ұқсас. (Осы терминдердің түсіндірмесін осы мақалада қараңыз.) Фигуралардың қозғалысы стандартты шахматтан біршама өзгеше, әсіресе күшті түрленген патшаның жағдайында, бірақ ойынның басты ерекшелігі үш ойыншының екеуі арасындағы ерікті және міндетті одақ ережелеріне байланысты.

Борт пен орнату

Алғашында тақта теңбұрышты үшбұрыш түрінде болған деп есептеледі, үш тікбұрышпен оралған, онда ойыншылардың үй аумақтары мен жоғарылату аймақтары орналасқан. Бірақ, қозғалыс жағынан қарағанда ол алтыбұрышқа тең келеді, ал қазіргі заманғы саннин шоги алтыбұрышты тақтада ойналады, бұл қытай шахматы тақтасының орталық бөлігіне ұқсайды. Үш ойыншы тақтаның бірін-біріне жақын емес жақтарында орналасады; оларға ең жақын үш қатар олардың аумақтары және қарсыластарының жоғарылату аймақтары болып табылады. Үш аумақтың ішіндегі "халықаралық" арена үшбұрышты нысанда қалады. Бұл жерде тақта стандартты шоги фигураларымен көрсетілген; нақты қолданылатын атаулары төменде келтірілген. Орталық ұя – ләззат бағы, ол патшадан басқа қосымша жоғарылату аймағы болып табылады. Ол қалың немесе қос сызықпен немесе көзді жақсы ажырату үшін басқаша сызылады. Қазіргі ойындарда стандартты шоги фигуралары қолданылады. Әр ойыншы 18 фигураны пайдаланады, стандартты шоги жиынтығынан бір ат және бір піяда кем. Фигуралар ойыншылардан қарай орналасқан: яғни, олар қарсыластардың аумақтары арасындағы кеңістікке бағытталған. Үш ойыншы үш елді ұсынады және олар Бірінші, Орта және Соңғы деп аталады. Егер екі ойыншы одақтас ретінде ойынды бастаса, үшінші ойыншы автоматты түрде Бірінші болады. Әйтпесе, ойын тәртібін анықтау үшін кез келген кездейсоқ әдіс қолданылуы мүмкін. Ойын содан кейін сағат тілі бойынша Біріншіден Ортаға, содан кейін Соңғыға қарай жүреді.

Тақтаның белгісі

Стандартты шоги нотациясы қолданылады, тақтаның пішіні ескеріледі. Қатарларды нөмірлеу қиындық тудырмайды: олар Ортаның көзқарасынан көлденең қатарлар болып табылады және жоғарыдан төменге қарай a-дан m-ға дейін әріптермен белгіленеді, g – орталық және ең кең қатар. Яғни, Бірінші (оң жақтағы ойыншы) және Соңғы (сол жақтағы ойыншы) аумақтары a-дан i қатарларын қамтиды, ал Ортаңғы (төмендегі ойыншы) k, l, m үш қатарын алып жатады. Санмен белгіленген "бағандар" – Ортаңғының көзқарасынан жоғарғы сол жақтан төменгі оң жаққа қарай жүретін қатарлар. Оларға оңнан солға қарай 1-ден 13-ке дейін нөмірлер беріледі, ал 7 – орталық және ең ұзын баған. Яғни, Бірінші 1-ден 3-ке дейінгі бағандарды алып жатады, ал Ортаңғы және Соңғы аумақтары 5-тен 13-ке дейінгі бағандарды қамтиды. Сондықтан, ләззат бақшасы 7g ұяшығында орналасқан; бұрыштар 1a, 1g, 7a, 7m, 13g, 13m; ал бастапқы орналасу кезінде үш патша 1d, 10m және 10d, ал үш жылқы 3e, 9k және 9e ұяшықтарында орналасады.

Ұстау

Қаптау стандартты шогидегідей орын ауыстыру арқылы жасалады. Бір ғана ерекшелік – жоғары дәрежеге көтерілген патшаның "жарық беру" қабілеті. Қоздырушының иесімен болған кез келген одақтастығына қарамастан, фигураны қолға түсіруге болады. Лағым жасаған патша кез келген басқа жылжымалы фигура сияқты қолға түсіре алады.

Тамшылар

Жаулап алынған бөлшектер саннин шогиде шынымен де жаулап алынады. Олар "қолда" сақталады және оларды жаулаған ойыншының бақылауымен қайтадан ойнатуға болады. Кез келген жүрісте, ойыншы бір бөлшекті тақтада жылжытудың орнына, бұрын жаулап алған бөлшегін алып, кез келген бос ұяшыққа, өзіне қарсы бағытталған күйде қоя алады. Бұл бөлшек сол ойыншы басқаратын күштердің бір бөлігіне айналады. Бұл әрекет бөлшекті түсіру деп аталады, немесе жай ғана түсіру. Дегенмен, стандартты шогиден айырмашылығы, алтыбұрышты тақтада нақты қатарлар болмағандықтан, бір қатардағы пиондардың санына шектеу жоқ. Ең алыс қатарға (орталық позицияда a қатары) пиондар мен сүмбілерді қоюға тыйым салынған, ал қалған бөлшектердің бәрі сол позициядан қозғала алады.

Қосқыш

Тек алғашқы қозғалысында ғана патша өзінің аумағындағы бос немесе жаудан басылған кез келген ұяға секіре алады. Қамал жасаудың екі шектеуі бар:

Патша шахтада болмауы керек, сондай-ақ бұрын шахтада болмауы керек. Одақ құрылғаннан кейін патшалар қамал жасай алмайды.

Жылжыту

Бағалау ережелері стандартты шогиге ұқсас, бірақ жоғарылату аймақтарының саны көп және одақтас ойыншылардың бағалауына тыйым салынған. Үш бағалау аймағы бар: қарсылас ойыншының екі аймағы, сондай-ақ ләззат бағы (тақтаның орталық шаршысы). Соңғы жағдайда, ләззат бағына кіру немесе одан шығу ғана бағалауға мүмкіндік береді: шаршы арқылы өту есептелмейді. Стандартты шогиден айырмашылығы, саннин шоги патшасы бағалауға болады; шындығында, одақ құрылған кезде одақтас емес патша автоматты түрде бағаланады. (Дегенмен, патша бағаланғанда жарық арқылы өлтіре алмайды. Бұл үшін қосымша жүріс қажет, себебі бағалау жүріс аяқталғаннан кейін ғана күшіне енеді.) Стандартты ойын фигураларын қолданғанда, бағалау патшаны ақ жағымен жоғары қаратып қоюды білдіреді.

Қатыстықтар

Екі ойыншы үшінші ойыншыға қарсы бірігіп, одақ құра алады. Олар бір-біріне шабуыл жасай алады, бірақ үшінші ойыншы жеңілгенше бір-бірін шахқа қоя алмайды, сол кезде одақ бұзылады. Одақтар басқа жағдайда бұзылмайды. Олар бір-бірінің фигураларын жылжыта алмайды. Одақтастар бір-біріне шабуыл жасап, қолындағы фигураларды алуға немесе екі ойыншымен аяқталуға дайындалып, бір-бірін әлсіретуге тырыса алады. Дегенмен, егер үшінші ойыншы одақтастардың біреуін матқа жіберсе, екеуі де жеңіледі, сондықтан мұндай тактикалар қауіпті.