Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Ұлыбритания заңы
UK act
1800 жылғы Халық санағы заңы, сондай-ақ 1800 жылғы Халық туралы заң (41 Geo. 3. (G. B.) c. 15) – Ұлыбритания Парламентінің Англия, Шотландия және Уэльсте алғашқы халық санағын жүргізуге мүмкіндік берген заңы. Халық санағы 1801 жылы жүргізіліп, одан кейін әр он жыл сайын қайталанып келеді. 1801 жылғы санақ бойынша Англия мен Уэльстің халқы 8,9 миллион, ал Шотландияның халқы 1,6 миллион адамды құрады. Ирландия 1821 жылға дейін санаққа қосылмады. Англияның алғашқы санағын I Уильям жүргізіп, 1086 жылы «Соңғы сот кітабында» (Domesday Book) жариялаған. Бұрын да түрлі санақтар өткізілген, мысалы, XVI ғасырда епископтар өз діндегі қауымдастардың немесе отбасылардың санын санауға шақырылған. XVIII ғасырдың соңында халық санағы туралы заң жобасы бойынша бірнеше ұсыныстар жасалды және Ұлыбритания халқының саны мен оның азық-түлікке деген қажеттілігі туралы алаңдаушылық күшейді, әсіресе 1798 жылы Томас Роберт Мальтустың «Халық санының принципі» атты еңбегі жарық көргеннен кейін. Халық санағы туралы заң жобасы Парламентке 1800 жылдың 20 қарашасында ұсынылып, 3 желтоқсанда қабылданды және 31 желтоқсанда патшаның бекітуін алды. Алғашқы халық санағы 1801 жылдың 10 наурызында өтті.
The Census Act 1800also known as the Population Act 1800(41 Geo. 3. (G. B.) c. 15) was an Act of the Parliament of Great Britain which enabled the first Census of England, Scotland and Wales to be undertaken. The census was carried out in 1801 and has been repeated almost every ten years thereafter. The 1801 census estimated the population of England and Wales to be 8.9 million, and that of Scotland was 1.6 million. Ireland was not included in the census until 1821. The first census of England had been carried out by William I and published in the Domesday Book in 1086. Various other censuses had taken place, such as that in the sixteenth century, in which bishops were asked to count the communicants or number of families in their dioceses. In the latter part of the eighteenth century, there were several proposals for a Census Bill and a growing concern about the population of Britain and its demand for food, particularly fuelled by the publication, in 1798 of Thomas Robert Malthus's An Essay on the Principle of Population. The Census Bill was presented to Parliament on 20 November 1800, passed on 3 December and received royal assent on 31 December. The first census was held on Tuesday 10 March 1801.
1801 жылғы санақтың әкімшілігі
Халық санағын өткізу идеясын, палатада, Корнуоллдың Хелстон округінен сайланған депутат және болашақ палата спикері Чарльз Эббот қолдады. 1800 жылғы егін шұғыласынан кейін азық-түлік бағасының күрт өсуіне, өндіріс дағдарысына, жаппай жұмыссыздыққа және бүліктерге соққан жағдайларда, Эббот осы дағдарысты шешуге болады және халық туралы толық мәліметтер, «ақылға қонымды заңнама және тиімді үкімет» арқылы болашақ дағдарыстарды болдырмауға болады деп сенді. Эбботтың пікірінше, халық санағы үкіметке астық қорын тиімдірек бөлуді жоспарлауға мүмкіндік береді. 1753 жылы жеке адамдардың санағын жүргізу және туу, неке және қайтыс туралы азаматтық тіркеуді енгізуге жасалған әрекеттен сабақ алған Эбботтың жоспары тек шектеулі көлемдегі ақпаратты жинауға бағытталған. Эбботқа осы жоспарында Палатаның кеңсе қызметкері Джон Рикман көмектесті. Рикман кейіннен 1801 жылғы (және одан кейінгі үш) санақтардың нәтижелерін талдап, жинақтамалар мен есептерді дайындады. Үкіметке Уайтхоллдан тек статистикалық қорытындылар ғана, мемлекеттік санау формаларында ұсынылатын болды: билік органдары жеке тұлғалар туралы ақпаратты сұрамады да, талап етпеді де. Ақпаратты Англия мен Уэльстегі әрбір үйден жергілікті кедейлерді бақылаушылары, констебльдер, ондықтар, қала басшылары және басқа да тәртіп сақшылары көмегімен санақ жүргізушілер жинауға тиіс еді. 1801 жылдың наурыз айында әрбір бақылаушы өз өңіріндегі (ауыл, қалашық немесе елді мекен) әрбір үйге барып, келесі деректерді жинақтауға міндеттелді:
The idea of a census had been championed, in the House of Commons, by Charles Abbot, MP for Helston, Cornwall, and future Speaker of the House of Commons. Prompted by the 1800 crop failure, which led to significant increases in food prices, a manufacturing recession and mass unemployment, and riots, Abbot believed the crisis could be solved, and future crises averted, by better knowledge of population, "wise legislation and good government". A census, Abbot argued, would enable the government to plan the distribution of grain supplies more effectively. Learning from a 1753 attempt to introduce an individual level census combined with civil registration of births, marriages and deaths, Abbot's plan was designed to collect only a limited amount of information. Abbot was assisted in his plan by John Rickman who was a clerk in the House of Commons. Rickman subsequently undertook the analysis of the results and the preparation of abstracts and reports from the 1801 census (and the three following censuses). Only statistical summaries were to be provided to the Government in Whitehall, on government issued enumeration forms: authorities neither requested nor required information about individuals. Information was to be collected from every household by census enumerators who in England and Wales were usually the local Overseers of the Poor, aided by constables, tithingmen, headboroughs and other officers of the peace. In March 1801 every Overseer was charged with walking to every house or dwelling in their parish and from their visits compiling the following data for their area (parish, township or place):
Англия мен Уэльс бойынша әрбір ауылдан алынған деректер Пасхалық сессияда судьяларға ұсынылып, одан кейін Уайтхоллдағы Ішкі істер министрлігіне жіберілді. Бірақ Шотландияда санау жұмысын жүргізу жауапкершілігі приход мектеп мұғалімдеріне жүктелді, ал көптеген приходтардың қашықтығын ескере отырып, оларға ақпаратты жинап, Лондонға қайтару үшін қосымша алты ай мерзім берілді.
The figures obtained in each parish throughout England and Wales were presented to magistrates at the Easter Quarter Sessions and from there were sent on to the Home Office in Whitehall to be tallied. In Scotland, however, the responsibility for taking the count was placed on parish schoolmasters, and in recognition of the remoteness of many parishes they were given an extra six months in which to collect the information and return it to London.