Кіріспе

1926 жылы түсірілген Лотте Райнигердің анимациялық фильмі

«Принц Ахмедтің оқиғалары» (Die Abenteuer des Prinzen Achmed) — 1926 жылы түсірілген неміс анимациялық ертегі фильмі. Бұл – сақталған ең көне анимациялық фильм. (Бұрын Аргентинада Кирино Кристиани екі фильм түсірген, бірақ олардың жоғалып кеткені есептеледі.) «Принц Ахмедтің оқиғалары» фильмінде Лотте Райнигердің өзі ойлап тапқан силуэт анимациясы қолданылған. Ол камерада картон мен жұқа қорғасыннан қиылған фигураларды қолмен жылдырып түсірген. Оның қолданған камера техникасы Wayang көлеңкелі қуыршақтарға ұқсас, алайда оның анимациясы кадрлар арқылы жасалған, тікелей эфирде емес. Алғашқы нұсқалары түсті бояулармен өңделген. Рейнигер фильмді түсіру кезінде көп жазықтық камерасын да алғаш рет қолданды, ол сандық анимацияға дейінгі анимациядағы маңызды құралдардың бірі болып табылады. Лотте Райнигермен бірге осы фильмде Уолтер Раттман, Бертольд Бартош және Карл Кох сияқты бірнеше танымал авангард аниматорлары жұмыс істеді. Сюжет Ханна Диябтың «Мың бір түн» кітабының элементтеріне негізделген, оның ішінде «Аладдин», «Принц Ахмет және пери Банудың хикаясы» және «Қара жылқы» кіреді.

Сюжет

Африкалық бір сиқыршы ұшатын жылқыны жасайды да, оны халифке көрсетеді. Сиқыршы оны қандай алтынға болса да сатпауға тиіс болса, халиф оған барлық қазынасын ұсынады. Сиқыршы халифтің қызы Динарсаданы таңдайды. Динарсаданың бауыры Ахмет қарсылық білдіреді, бірақ сиқыршы оны жылқыны сынап көруге көндіреді. Ахмет жылқыны қалай басқаруды білмейді, сондықтан жылқы ханзадені алып, аспанға көтеріледі. Халиф сиқыршыны түрмеге қамауға бұйырады. Ахмет жылқының қалай төмен түсетінін білгенде, өзін ешқашан көрмеген бір елде, Вак-Вак аталған сиқырлы аралда табады. Ол әдемі қыздардың көпшілігімен күшін сынайды. Олар оның назарына таласып, ұрыс бастағанда, ол көлге қашып кетеді. Сол жерде ол Вак-Вак елінің сұлу билеушісі Пари Банудың, қызметшілерімен бірге суға түсуге келгенін көреді. Олар оны байқағанда, барлығы қашып кетеді, Пари Банудан басқа, себебі Ахметтің қолында Пари Банудың сиқырлы қанатты киімі бар еді. Ол жаяу қашып кетеді, бірақ Ахмет оны ұстап алады. Ол оған қанатын қайтарып бергенде, Пари Бану оның сенімін жеңіп алады. Олар ғашық болады. Бірақ ол Вак-Вактың жын-шайтандары оны өлтіруге тырысатынын ескертеді. Сиқыршы өзін шынжырдан босатады. Ол өзін жартасқа айналдырып, Ахметтің ізін қуалайды. Ханзада сиқыршыны (кенгуруға айналған) қуып, шұңқырға құлайды. Ахмет алып жыланмен күрескенде, сиқыршы Пари Бануды Қытайға алып барып, императорға сатады. Сиқыршы қайтып келіп, Ахметті тау басындағы үлкен тасқа көмеді. Бірақ, Жалынды таудың сиқыршысы оны байқап, Ахметті құтқарады. Ол Ахметке Пари Бануды императордан құтқаруға көмектеседі. Содан кейін Вак-Вактың жын-шайтандары оларды тауып алады және Ахметтің қарсылығына қарамастан, Пари Бануды алып кетеді. Ахмет тұтқынға алынған жынды Вак-Вакқа ұшыруға мәжбүрлейді. Бірақ Вак-Вактың қақпалары жабық. Ол Аладдин есімді балаға шабуыл жасаған жынды өлтіреді. Аладдин өзінің кедей тігінші екенін айтады. Оны сиқыршы үңгірден сиқырлы шамды алып келуге жалдаған. Аладдин үңгірдің кіреберісіне келгенде, сиқыршы оны шығарып жібермес бұрын шамды талап етеді. Аладдин бас тартқан соң, сиқыршы оны үңгірге қамап қояды. Аладдин шамның бір жындысын сұранышпен босатып, оны үйіне апаруға бұйырады. Содан кейін ол Динарсадаға ғашық болып, үйленеді. Бір түні Динарсада, Аладдиннің салтанатты сарайы және шам жоғалып кетеді. Халиф Аладдинді кінәлі деп айыптап, жазадан қашу үшін қашып кетеді. Теңіздегі дауыл оны Вак-Вак жағасына тастап жібереді. Ол "ағаштан" жеміс алуға тырысқанда, ол жыртқышқа айналып, оны ұстайды, бірақ Ахмет оны өлтіреді. Ахмет түсінеді, сиқыршы Аладдиннің тағдырына жауапты екенін және одан да ашуланады. Ол сондай-ақ Аладдинге өзінің сарайы мен шам-шырағын Динарсадаға деген құмарлығы үшін сиқыршы ұрлағанын айтады. Содан кейін сиқыршы келеді. Шам ғана қақпаны аша алатындықтан, ол сиқыршыға шабуыл жасап, шамды алуға келіседі. Олар сиқырлы жекпе-жекке қатысады, әрқайсысы түрлі жаратылыстарға айналады. Біраз уақыттан кейін олар адам кейпіне қайта оралып, бір-біріне от шартқандарын лақтырады. Соңында сиқыршыны өлтіреді. Шамның көмегімен олар Вак-Вакқа кіре алады, Пари Бануды өлімге лақтырудан құтқаруға үлгереді. Қатыгез шайқас басталады. Жын шамды ұрлап алады, бірақ сиқыршы оны қайтарып алады. Ол шамнан жын-шайтандарды жеңетін жаратылыстарды шақырады. Гидра тәрізді жаратылыс Пари Бануды басып алады. Ахмет оның бір басын кесіп тастағанда, тағы екеуі бірден өседі, бірақ сиқыршы бұл жаңаруды тоқтатып, Ахметке оны өлтіріп, Пари Бануды құтқаруға мүмкіндік береді. Ұшып бара жатқан сарай жерге қонады. Ішінде Ахмет, Пари Бану, Аладдин және халиф Динарсаданы табады. Екі жұп сиқыршымен қоштасып, сарайға ұшып кетеді.

Өндіріс

Райнигерге осы фильмді жасауға 1923 жылдан 1926 жылға дейін бірнеше жыл уақыт кетті.

Цензура

Рейнигер 20 ғасырдағы алғашқы кинорежиссерлердің бірі болды. Ол бұл фильмде ашық гей ғашықтар – Қытай императоры мен Пинг-Понг есімді ер адам кейіпкері арқылы квир тәжірибесін бейнелеуге тырысты. Фильмнің кинотеатрларға таратылған нұсқасы цензураланғанмен, Пинг-Понг цензураланған түсірілімде де императордың сүйіктісі (Des Kaisers Liebling) ретінде көрсетіледі. Рейнигер өзінің кино әлемінде гомосексуалистік шындықты стигматизациялауға қарсы мотивациясы туралы ашық айтты. "Мен Берлиндегі кино және театр әлемінен көптеген гомосексуал ер және әйел адамдарды білдім және олардың стигматизациядан қаншалықты зардап шегетінін көрдім. [ ] Мен император Пинг-Понгты сүйгенде, бұл кинотеатрда екі ер адам арасындағы алғашқы бақытты сүйіспеншілік болуы мүмкін деп ойлаймын және мен оның «Принц Ахмедтің» ортасында тыныш түрде орын алуын қаладым, сонда балалар – гомосексуал болатындары да, болатындары да – оны табиғи нәрсе деп қарап, қорқып не ұялмасын".

Қалпына келтіру

Алғашқы фильм түсті бояумен жасалса, қалпына келтіруге дейін қолжетімді болған түсірмелердің бәрі қара-ақ түсті болды. Сақталған нитрат түсірмелерінен жұмыс істеген неміс және британдық мұрағатшылар 1998 және 1999 жылдары фильмді қалпына келтірді, оның ішінде Десмет әдісін пайдаланып бастапқы боялған бейнені қайта орнатуды жүзеге асырды.

Үй медиасы

Ағылшын нарығы үшін DVD-лер Milestone Films компаниясы арқылы таратылды және NTSC R1 (Image) және PAL R2 (BFI) форматтарында қолжетімді болды. DVD-нің екі нұсқасы да бірдей мазмұнда. Олар ағылшын тіліндегі субтитрлермен (көрсетілімдер неміс тілінде) және ағылшын тіліндегі дыбыспен жабдықталған.

Мұра

Бұл фильмге құрмет ретінде Диснейдің "Аладдин" (1992) фильмінде Принц Ахмет есімді кейіпкердің шағын рөлі бар. Сондай-ақ, фильмнің көркемдік стилі Стивен Юниверстің "Жауап" атты эпизодына әсер етті.

Ұпай

Оригиналды музыка неміс композиторы Вольфганг Зеллер фильмнің анимациясымен тікелей байланыста жазылған. Рейнгер оркестрлерге, сол кездегі жақсы театрларда қолданылғандай, оқиғаны қабылдау үшін фотограммалар жасады.

Қазіргі кездегі күйдірулер

"Жібек жолы" ансамблі 2006 жылдың қазан айында Нью-Йорктегі "Рубин" өнер мұражайында батыс скрипкалық аспаптарымен және ауд, ней, шенг сияқты аспаптармен фильмге тікелей импровизациялық қосымша жасады. "Жібек жолы" ансамблі 2007 жылдың ақпан айында Род-Айленд штатының Провиденс қаласындағы "Авон" кинотеатрында осы қойылымды қайталады. Лондондық "Little Sparta" тобы 2007 жылы фильмге арнап түпнұсқа музыкалық қосымша жазды және оны Latitude Festival (2007), Эдинбург өнер фестивалі (2009) және Mekonville (2017) фестивалдерінде орындады. Олар сондай-ақ Ұлыбританиядағы театрлар мен концерт алаңдарында өнер көрсетіп, 2008 жылдың маусым айында таңдалған үзінділерден тұратын EP шығарды. Нью-Йорктың "Morricone Youth" тобы 2012 жылы фильмге жаңа музыкалық қосымша жазды және оны алғаш рет 28 қыркүйекте Бруклиндегі "Nitehawk" кинотеатрында орындады. "Country Club Records" лейблы 2016 жылы осы қосымшадан 6 әнді қамтитын винилді EP шығарды. Испаниялық "Caspervek Trio" тобы 2014 жылы фильмге жаңа саундтрек жазды, ол алғаш рет Вигода көрсетілді, содан кейін Оуренсе, Липтовский Микулаш және Мадридте орындалды. Шотландтық "S!nk" джаз квартеті 2017 жылы Эдинбургтегі "Hidden Door" өнер фестивалі аясында фильмге жаңа музыкалық қосымша жазды және орындады. Бұл 25 жылдан кейін қайта ашылған Лейт театрын тойлауға арналған іс-шаралар сериясының бір бөлігі болды. Корольдік Бирмингем консерваториясының студенттері фильмге музыкалық қосымша жазды, ол 2018 жылдың 22 сәуірінде "Dig Brew Co." -да өткен "Flatpack Film Festival" фестивалінде көрсетілді. Крис Дэвис 2014 жылғы Брэдфорд анимациялық фестивалінің ашылу кешінде фильмге арнап жаңа музыкалық қосымша жазды. Жазылған және тікелей орындалатын аспаптарды пайдалана отырып, ол Ұлыбритания және Еуропа бойынша фильммен бірге концерттік турлар жасады. Бен Бентеле, Дэвид Альдердис, Дэниел Би және Кейт Поуп фильмге музыкалық қосымша жазды және импровизациялады, ол АҚШ-тың Колорадо штатының Паония қаласындағы "Paradise Theater" театрында 2023 жылдың 22 сәуірінде көрсетілді. Орындау барысында әртүрлі әлемдік аспаптар мен электронды элементтер қолданылды.

Қабылдау

Фильм 2007 жылы қайта көрсетілгенде 100 156 доллар тапты.