Кіріспе

Бридж оф Эрн (Drochaid Èireann) – Шотландияның Пертшир округіндегі шағын қала. Көбінесе «Бриг» (шотланд тілінде «көпір») деп аталады. Ауыл, Ерд өзенінің маңызды арқылы өтетін жерінің оңтүстік жағалауында өркендеген, оның құмтастан салынған көпірі кем дегенде 14 ғасырдың басынан белгілі, сол кезде Шотландия королі Роберт I (1306–1329) бұйрығымен жөнделген (орналасқан жері: NO 133 185). Ортағасырлық көпірдің маңызды қалдықтары (1821–22 жылдары салынған жаңа көпірмен мәнді болмай қалған, бірақ әлі де қолданыста) 1970 жылдарға дейін сақталды, содан кейін барлық тас құрылысы (демек) қауіпті қирау күйінде болғандықтан бұзылды. Бұл ежелгі көпір көп ғасырлар бойы Эдинбург (63 км оңтүстік) және Перт (6 км солтүстік) арасындағы жолдың маңызды нысаны болды. Ауылдың ең көне үйлері қиратылған көпірден оңтүстікке қарай созылатын жолдың (Back Street/Old Edinburgh Road) бойында орналасқан. Олардың арасында 18 ғасырға жататын тас белгілер де бар. Бұзылған Ескі көпір (және ауылдың бір бөлігі) Джон Эверетт Миллестің (1829–1896) 1857 жылғы «Фордтағы Сэр Исумбрас» картинасында бейнеленген, ол жақын орналасқан Перт қаласында жиі тұратын. Сондай-ақ, Дэвид Октавиус Хиллдің (1802–1870) «Пертширдегі көрікті жерлер суреттері» атты еңбегіндегі 19 ғасырдың басындағы литографияда бұл құрылыс толыққанды күйде көрсетілген.

Тарих

Бридж оф Эрн – Данбарни приходындағы негізгі ауыл (кейбір ескі құжаттарда кейде Думбарни деп аталады). Жер атауының шығу тегі нақты белгісіз (дегенмен, көбінесе келттік деп саналады) және құрамында ‘күріш’ деген мағынаны білдіретін ‘дун’ деген элемент бар. Приходтың ежелгі діни орталығы қазіргі ауылдың ішінде емес, батысқа қарай шамамен 1,5 км жерде, NO 113 190 координаталарында орналасқан. Ортағасырлық шіркеудің орны Эрн өзенінен оңтүстікке қарай қабырғамен қоршалған зиратпен белгіленген. Ортағасырлық ғимараттың (немесе оңтүстікке қарай орналасқан ортағасырлық ауылдың) көзге көрінетін қалдықтары жоқ, бірақ шіркеу ауласында 18-ғасырға тән, өлім-жітім, кәсіптер және т.б. символымен ойылған мазар тастардың қызықты жиынтығы сақталған. 1689 жылы шіркеу, сол кезде приходтағы ең маңызды елді мекен болған Көпірге жақын жерде, NO 130 185 координаталарында қайта салынды. 1787 жылы шіркеу тағы да қайта салынды, бұл жолы сол жердегі екінші шіркеудің шығыс жағында, ол да зиратқа айналды. Қазіргі қауым үлкен және дамып келеді, соңғы жылдары шіркеудің жанына залы мен ас үйі салынды. Приход жақында көршілес Форганденни ауылымен біріктірілді, ол батысқа қарай 5 км жерде орналасқан. Данбарни приходында екі ортағасырлық шапельдің қалдықтары сақталған: Монкрифф иелігінің жерінде (алғашқыда Монкрифф отбасының жеке шапелі, қазір олардың жерлеу орны) және Эклсиамагирдлде (жергілікті тұрғындар "Экзмагирдл" деп атайды), ол Эклсиамагирдл үйіне (17-ғасырдың басында салынған) жақын орналасқан және Охил төбелерінің төменгі жағындағы Гленерн иелігіндегі ерте христиандық кезеңге жататын жер. Кейде бұл шапель Реформацияға дейін (1559) жеке шіркеу болған деген болжам бар, бірақ бұл туралы нақты құжаттама жоқ. Сақталған кішкентай, соңғы ортағасырлық ғимарат (шатыры жоқ, бірақ көбінесе толық) приход шіркеуі ретінде пайдалануға тым кішкентай көрінеді. Айналасындағы зиратта 17- және 18-ғасырларға тән жақсы сақталған бірнеше мазар тастар бар, олар "халықтық өнердің" қызықты үлгілері болып табылады. Данбарни приходы 19-ғасырдың соңына дейін Шотландияның төмендігінің дәстүрлі ауыл шаруашылығы экономикасының маңызды бөлігі болды, тұрғындарының көпшілігі ауыл шаруашылығымен немесе оған байланысты ауылдық қолөнермен айналысты. Эдинбургтен солтүстікке қарай бағытталған негізгі жол бойындағы қозғалыс, саяхатшыларды орналастыру арқылы қонақүйлер мен қонақ үйлер саудасына мүмкіндік берді. 18-ғасырдың соңынан бастап Питкейтли Веллстегі (қазір жабық) шипажай маңызды экономикалық орталыққа айналды, көптеген келушілер "су ішуге" приходқа келді. 19-ғасырда ауылға темір жол келді және станция салынды (1960 жылдары жабылды), бұл жергілікті жұмыс орындарын көбейтті, ал жергілікті өнімдердің көп бөлігі темір жолмен тасымалданды. Бридж оф Эрнде екі темір жол станциясы болды, екіншісі және соңғысы 1964 жылдың 15 маусымында жабылды. Бридж оф Эрннің алғашқы станциясы 1848 жылдың 18 шілдесінде ашылған кезде бірнеше жүз метр шығысқа қарай орналасқан. Бұл станция 1892 жылдың 1 ақпанында экономикалық қиындықтарға байланысты емес, кеңейту салдарынан жабылды. Бридж оф Эрннен Моукарсқа созылған темір жол, қазіргі M90 тас жолының бағытын ұстанды, оңтүстікке қарай Балманно төбесіне дейін, содан кейін бүгінге дейін сақталған екі туннель арқылы өтіп, 1890 жылдың 1 маусымында жолаушылар тасымалына ашылды. Бұл жаңа торапқа ыңғайлы болу үшін Бридж оф Эрн станциясын жақсырақ орналастыру қажет болды, сондықтан бастапқы станция жаңасымен ауыстырылды. Бридж оф Эрн мен Кауденбит арасындағы бұл желі бөлігі 1970 жылдың қаңтарында Лейборист үкіметінің нұсқауымен жабылды және Бичингтің ұсынысы болған жоқ. Эрн өзеніндегі (Тейдің маңызды саласы) шапан балық аулау да ұзақ жылдар бойы маңызды табыс көзі болды, бірақ 20-ғасырдың соңынан бастап екі өзендегі коммерциялық торлы балық аулау тоқтатылды (маусымды балық аулау жалғасуда). Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Бридж оф Эрн Перт, Данди, Эдинбург немесе басқа да ірі қалаларға жұмысқа барушы отбасылар үшін жатақхана қаласына айналды, бұл үйлердің санының өсуіне және жергілікті дүкендер мен қызметтердің көбеюіне әкелді.

Кеңейту

Bridge of Earn және бұрынғы көршілес, бірақ қазір біріккен Кинтилло ауылы 1960 жылдан бері танымастай кеңейді, жүздеген жаңа үйлер салынды. Ескі ауылдың шығысында орналасқан үлкен бұрынғы аурухананың (NO 142 181) орнында қазір Фламандтың Оуденаарде қаласының атымен аталған, Оуденаарде деген жаңа елді мекен салынуда. 2012 жылғы қаржылық дағдарыс құрылыс жұмыстарын уақытша тоқтатты, бірақ жоба кейіннен жалғасты, және 2015 жылдың маусым айына қарай кіреберіс жолдары салынуда. Bridge of Earn-нің Перт қаласына жақын орналасуы және Эдинбург пен Дандиге қолайлы көлік қатынастары оны тұруға ыңғайлы "жатақ" қалаға айналдырды, алайда оның екінші және соңғы теміржол станциясы 1960 жылдардағы Бичинг реформаларынан кейін 15 маусымда 1964 жылы жабылды.

Спорт

Жергілікті әуесқой футбол командасы «Бридж оф Эърн АФК» (Файф Корольдігі АФА Чемпионатында ойнайды) өз алаңындағы ойындарын «Жеңіс» паркінде өткізеді. Мейн-стритте орналасқан жергілікті «Бридж оф Эърн» боулинг клубы ең көне (1859 жылы Сэр Томас Монкрейф ауылға жалға берген жерде құрылған) және ауылдағы ең ірі спорт клубтарының бірі.

Мекемелер

Қауымдық шіркеу мен бастауыш мектептен басқа, ауылда үш саябақ (Victory, Balmanno & Kintillo), боулинг клубы, теннис корты, үш паб (Last Cast, Cypress Inn & Village Inn), бір мейрамхана (Village Inn), стоматолог, қолданылған автокөлік сату орталығы/гаражы (Cargill's Auto Repairs) және бірнеше дүкен бар, олардың ішінде The Co-operative Food супермаркеті, газет-журнал дүкені (S&V Newsagents), нан пісірушілік (Tower Bakery), екі шаштараз (Tanya Black's & Little Hair Company), қытай тағамы (Wok In) және шағын отбасылық үнді тамақханасы мен алып жүру бөлімі (The Spice Garden, Village Inn-нің үстінде) орналасқан. Эрна өзенінің жағасындағы Бридж оф Эрнада өздігінен тамақтандыруға арналған демалыс үйлері де бар (River Edge Lodges). Питкейтли Уэллс ауылының (1 шақырым) батысындағы шипажай бұрын денсаулық сақтау және әлеуметтік демалыс орны ретінде кеңінен танымал болған, бірақ 1949 жылы жабылды.

Білім

Ауылдағы мектеп - Данбарни бастауыш мектебі (Перт және Кинросс кеңесі басқарады), ол 1996 жылы кеңейтіліп, жаңартылды. Данбарни бастауыш мектебі - Шотландияның Перт қаласының солтүстігіндегі Берта Парк орта мектебіне оқушы беретін мектеп. Карловейлер тобы, болашағы зор музыканттар, Данбарни бастауыш мектебінде бірге оқыды. Топ 4 жылдан бері Шотландия бойынша гастрольдік сапарлар жасап келеді және Алекс Салмондтың Эдинбург шеткі аймағындағы және Шотландия бойынша өткен турнелерінде оның үй тобы ретінде өнер көрсетті. Карловейлер соңғы 4 жылдан бері Belladrum tartan heart фестивалінде өнер көрсетіп, 2018 жылдың шілде айында жақсы пікір алған тұңғыш EP-ін шығарды. Топ 2018 жылы немесе 2019 жылдың басында өздерінің тұңғыш альбомын жазуды жоспарлап отыр. Ауылдың оңтүстік-батыс шетінде Гленлочидің Фрэнсис Гранты шамамен 1800 жылы салған сарай төңірегінде орналасқан тәуелсіз Килграстон мектебі бар.

Мүліктік

Ауылды қоршап тұрған жергілікті меншіктер (ешқайсысының үйлері жұртқа ашық емес) Монкрифф үйі (Монкрифф ескі әулетінің отаны), Гленэрн үйі (онымен бірге 17 ғасырдың басында салынған Экклезиамагирдл үйі бар) және Данбарни үйі кіреді.

Аурухана

Бридж оф Эрн ауруханасы 1939 жылы шұғыл медициналық көмек көрсету орталығы ретінде ашылды. 1992 жылы толығымен жабылды.