Кіріспе

Англиядағы канал

Стоурбридж каналы – Англияның Батыс Мидлендс аймағындағы канал. Ол Стаффордшир және Вурчестершир каналын (Стуртон қиылысында, Severn өзенінен кемелер өтуіне мүмкіндік береді) Дадли каналымен байланыстырады, содан кейін, Бирмингем каналдары жүйесі арқылы Бирмингемге және Қара Жерге (Black Country) дейін жалғасады.

Тарих

Стоурбридж және Дадли каналдары бастапқыда 1775 жылы бір канал ретінде ұсынылды, оның басты мақсаты – көмірді Дадлиден Стоурбриджге тасымалдау. Роберт Уитворт сақсауыл жүргізді, ол ақпан айында Стоурбриджде өткен отырыста бекітілді, онда жазылушылар бағаланған құнын уәделеді. Басты демеуші Лорд Дадли болды, бірақ заң жобасы Бермингем каналдарының күшті қарсылығынан кейін Парламенттен алынып тасталды. Күзде әрбір каналға арналған екі заң жобасы ұсынылды, егжей-тегжейлері көбінесе өзгермеді, және екеуі де 1776 жылдың 2 сәуірінде Парламент актілеріне айналды, Бірмингемнің қарсылығына қарамастан. Акт демеушілерге 30 000 фунт стерлинг жинауға рұқсат берді, бірақ көптеген мұндай актілерден айырмашылығы, қосымша сомалар үшін ешқандай қарастырылмады. Томас Дадфорд инженер болып тағайындалды, ал Джеймс Грин – көмекшісі. Каналды Стур өзенінің үстінен өткізетін акведук құрылысы басталды. 1778 жылдың сәуір айына дейін акциялық капиталдың 30 000 фунты жұмсалды, және рұқсат болмаса да, компания көбірек ақша жинау үшін облигациялар шығарды. Құрылыс 1779 жылы көбінесе аяқталды және сауда басталды. Желтоқсанға дейін каналдың барлық бөлігі ашылған болуы мүмкін. Дадфорд 1781 жылы отставкаға кетті, ал келесі жылы екінші Парламент актісі (22 Geo. 3. c. 14) қабылданды, ол қосымша 10 000 фунт стерлинг жинауға және бұрын шығарылған облигацияларды заңдастыруға рұқсат берді. Осылайша, жалпы құны 43 000 фунт стерлингке жетті. Каналдан бастау алған көмірге және содан кейін Стаффордшир және Вустершир каналы арқылы тасымалданған баж, сол каналдағы басқа көмірге қарағанда жоғары болды, және Стоурбридж компаниясы осы бапты жоюға қол жеткізе алмады. Сондықтан олар Стаффордшир және Вустершир каналын айналып өтуді көздеді және 1784 жылы Дадли каналы мен олардың жүйесі арасындағы байланыс туралы ұсыныспен Бирмингем каналдарына жүгінді. Бұл 1792 жылы ашылған Дадли туннелін салу туралы актіге әкелді. Олар сондай-ақ Стоурбриджден Диглис қаласындағы Северн өзеніне дейін 42 шақырымдық канал салуды ұсынды, бұл үшін екі туннель мен 128 шлюз қажет болар еді. 1786 жылы Лордтар палатасына жеткенде, Стаффордшир және Вустершир компаниясының қарсылығынан кейін заң жобасы қабылданбады, бірақ олар екі жылдан кейін Стоурбридж көмірі үшін баж мөлшерін төмендетті. Көмір, темір кені, әктас және темір өнімдері, кірпіш, саз, қыш және шынымен сауда өркендеді. 1785 жылы 2,45 пайыздық дивиденд төленді, ал 1789 жылы ол 6,3 пайызға дейін өсті.

Операция

Сауда өсуін жалғастырып, 1796 жылы 100 000 тоннаға жетті, ал темір және көмір өнеркәсібінің дамуымен, сондай-ақ Дадли туннелі ашылғаннан кейін және Дадли каналы Лапаль туннелі арқылы Селли Оукқа дейін кеңейтілгеннен кейін одан да өсті. Дивидендтер тұрақты түрде өсіп, 1840 жылы 13,75 пайыз құрады. Өздерінің позицияларын сақтап қалу үшін олар Дадли каналындағы Гадтың жасыл суқоймасын кеңейтуге қаржы жұмсады, сондай-ақ суды каналға бұру шартымен бірнеше көмір шахталарына су шығаруға көмектесу үшін ақша берді. 1807 жылы Stourbridge бассейні көліктің көлемін қабылдау үшін кеңейтілуі керек болды. 1815 жылдан кейін, Вустер және Бирмингем каналы ашылғаннан кейін, көлік қозғалысы одан да артты. Лондонға баратын темір Каулбрукдейлден канал және Дадлидің Селли-Оук тармағы арқылы тасымалданды. 1820 жылдары Кингсвинфорд маңындағы дамып келе жатқан көмір шахталарына қызмет көрсету үшін Фенс тармағында бірнеше кемежайлар салынды. Компания 1829 жылы осы аймақта қосымша желілер салуға құқық беретін жаңа Парламент Актісіне үміттене бастады, бірақ ол жоба іске аспады. Оның орнына, ұқсас мақсаттағы және 1840 жылы ашылған Стоурбридж кеңейту каналының жоспарлары жасалды. Жеке тұрғыда, Стуртон шлюзінің операторы 1830 жылы жалақысын көтерді, себебі шлюздер енді түнде және сенбі күндері де жұмыс істеді, ал Стурбридж шлюзінің операторы 1834 жылы сондай-ақ сыйлық алды, екі жылдан кейін одан да ірі сыйлыққа ие болды. 1836 жылы басқа барлық тасымалмен бірге 144 606 тонна көмір тасымалданды.

Темір жол дәуірі

1844 жылы Оксфорд, Вурчестер және Вулвергемптон темір жолы (OWWR) каналға және Дадли каналына жартылай параллель өтетін желі салу ниетін жариялады. Канал компаниясының қарсылығына қарамастан, желі 1852 және 1853 жылдары салынды және ашылды. Дегенмен, оның әсері бірден елеулі болған жоқ, және тарифтерді төмендету қажет деп табылған жоқ. Кейбір тауарлар жеке бассейннен темір жолға ауыстырылды, бұл соңында мұндай ауыстырулар үшін тарифтер туралы келісімге және 1858 жылы Стоурбридж портында жүк тасымалдау тіреуінің салынуына әкелді. Сауда жақсы деңгейде сақталды, себебі ол Stourbridge тік жолының үстінде орналасқан алты темір зауыты мен қалайы өңдеу зауытынан, Extension Canal-дегі көмір шахталарынан, сондай-ақ от кірпіштерін шығарушылар мен шыны зауыттары сияқты әртүрлі өнеркәсіптік кәсіпорындардан түсетін табысқа негізделген. 1865 жылы жаңа Парламент заңы жоғарғы деңгейді пайдаланатын, бірақ шлюздерден өтпейтін көлік үшін тариф алу құқығын енгізді. Кіріс бірте-бірте төмендеді, ал 1873 жылы дивиденд алғаш рет 8%-дан төмен болды. Көптеген канал компаниялары үшін 1888 жылғы Темір жол және каналдық трафик заңы (51 және 52 Vict. c. 25) кіріске зиян келтірді, бірақ Стоурбридж тарифтері 1894 жылы 1695 фунт стерлингтен 1896 жылы 2718 фунт стерлингке дейін айтарлықтай өсті. Жергілікті сауданы жалғастыруға мүмкіндік берген дүрбілену және басқа да жақсартулар бағдарламасы компанияны тиімді сақтап тұрды, дей тұрғанмен, жол көліктерінен бәсекелестік күшейді. 1929 жылы тарифтер 3750 фунт стерлингті құрады, бірақ басқа көздерден түскен кіріс табысты 5270 фунтқа дейін арттырды және 3% дивиденд төленді. 1938 жылы операциялық пайда 222 фунт стерлингті құрады. 1946 жылы тарифтер 1278 фунтқа дейін төмендеді, ал коммерциялық трафик тоқтағанша азаюын жалғастырды.

Стоурбридж кеңейту каналы

Жеке компания Stourbridge Extension Canal-ді Fens Branch-тен Shut End-ке (Кингсвинфордта) дейін салды, осылайша көмір кенінің тағы бір бөлігін дамытуға жағдай жасады. 1860 жылы ол OWWR-дің мұрагері – Батыс Мидленд темір жолына өтті, ол көп ұзамай Ұлы Батыс темір жолының құрамына кірді. Канал Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін де пайдаланылды. Кейін оның көп бөлігі толтырылды, бірақ Fens Branch басындағы бірнеше метрі әлі де сумен толы және кемелерді тұрақтататын орын қызметін атқарады.

1903 Бұзылу

1903 жылғы 14 қарашада каналдың жағалауы мен түбінің бір бөлігі шахта ішіндегі кеңістіктерге құлап, каналдың 5 шақырымдық бөлігіне әсер етті. Бұзылу Бреттелл-Лейн көпірі мен теміржол көпірі арасындағы каналдың батыс жағындағы су жиналатын алапта болды. Дельф шлюздерінен Бреттелл-Лейн көпірінен сәл солтүстікке дейінгі канал бөлігі толығымен сусызданды, ал көпірден әрі Лейс тоғысына дейін су деңгейі айтарлықтай төмендеді. Су жақын жердегі зауыттарды, оның ішінде су жиналатын алаптың жанында орналасқан Г. К. Харрисонның кірпіш зауытын қатты су басты, және көптеген жерлер құлдырады. Бір ойыққа 5 метрлік қазандықтың өзі түсіп кетті, ал жақын маңдағы шахтаның аспаптар жинағы басқа ойыққа құлап түсті. Кеншілер мен басқа жұмысшылар барлығы үйлеріне кеткен сенбі күні орын алған оқиғаға өте қуанышты болдық, әйтпесе көптеген адамның өміріне қауіп туар еді. Шахталар мен зауыттар жөндеу жұмыстары аяқталғанға дейін біраз уақыт бойы тоқтап тұрды, себебі олар бу өндіру үшін суға, сондай-ақ шикізатты жеткізуге және дайын өнімдерді алып кетуге каналға тәуелді болды.

Курс

Канал Стаффордшир және Вурчестершир каналынан Стоуртон тоғысында шығып, бірден төрт шлюздік каскадқа кіріп, биіктікке көтеріледі. Шлюздерден жоғарыдағы су алабы 1,7 миль (3 км) ұзындығында, және Вордсли тоғысынан бұрын Стур өзенін акведук арқылы кесіп өтеді. Тоғысқан жерде Stourbridge Arm Stourbridge қаласының орталығына дейін сол деңгейде жалғасады, ал он алты шлюздік каскад каналды тауға қарай Pensnett Chase-ке дейін, бұрын көмір шахталары болған жерге жеткізеді. Төменгі шлюз тоғысқан жерден жоғары, ал Лейс тоғысы жоғарғы шлюзден жоғары орналасқан. Осы жерден Фенс тармағы Фенс көлдерінен қысқа, кеме жүретін қоректенуші канал болып табылады, ал негізгі канал 1,8 миль (3 км) қашықтықта Делф шлюздарына дейін созылады, ол бастапқыда тоғыз шлюзден тұратын, бірақ 1858 жылы сегіз шлюзге дейін қайта жаңартылған Дадли каналының бастамасы болып табылады. Олардың мәселесін қолдау үшін Ішкі су жолдары қауымдастығы, "Стафс энд Вуркс" канал қоғамымен бірлесіп, 1962 жылы Стоурбриджде ұлттық қайық шеруін ұйымдастырды. Британдық су жолдары Stourbridge каскадын пайдалануға болмайтынын жариялау үшін табелькалар орнатты, ал Stourbridge қолының бір бөлігі кедіге толып, кеме жүруге қиындық тудырды. Кедіні алып тастауға кепілдік алмай, еріктілер өздері қарызға алған сүйреп апаратын экскаваторды пайдаланып, каналды тазартты. IWA және British Waterways компаниясынан The Daily Telegraph газетінде жарияланған хаттар көпшіліктің назарын аударды, және шеруге 118 қайық келді. Баспасөз жамылуына The Times және The Daily Telegraph газеттерінде жағымды мақалалар, жергілікті биліктің жаңартылған каналға көрсеткен қолдауы және осы шараны бірлесіп ұйымдастырған Стаффордшир және Вурчестершир канал қоғамының рөлі лайықты түрде мойындалды. Британдық су жолдары кеңесі 1964 жылдың қаңтарында "Су жолдарының болашағы" атты есеп жариялады, онда Стоурбридж каналын сақтау мәселесі шектен шығып тұрғаны, бірақ оның аман қалуына мүдделі тараптардың нақты қолдауы болса, бұл тепе-теңдікті өзгерте алатыны айтылды. 16 шлюз кеме жүруге жарамсыз болғандықтан, Стаффордшир және Вурчестершир канал қоғамы (S&WCS) 1963 жылдың соңында жаңа құрылған Британдық су жолдары кеңесіне қалпына келтіру бағдарламасын ұсынды, онда жұмыс Британдық су жолдарының басшылығымен еріктілер тарапынан жүзеге асырылатын болады, ал материалдарды Британдық су жолдары қамтамасыз етеді. 1962 жылғы Көлік туралы заң арналарды таза коммерциялық кәсіпорын ретінде емес, олардың пайдалы құндылығын ескере отырып қарастыруға мүмкіндік берді. Осы тұрғыда S&WCS ұсынысы кеңес тарапынан сынақ ретінде қабылданды және қалпына келтіру жұмыстары 1964 жылы басталды. Канал жұмыстарын демалыс күндері жұмыс істейтін топтар, соның ішінде S&WCS, Дадли туннелі қоғамы және Ковентри канал қоғамының мүшелері жүргізді. 1965 жылдың сәуір айында IWA жариялаған ілгерілеу туралы есеп, ақырында "Navvies Notebook" атты басылымның құрылуына әкелді, ол адамдарға болып жатқан оқиғалар туралы ақпарат берді. Бұл кеңірек аумақтан еріктілерді тартуға мүмкіндік берді, ал 1967 жылы каналдағы демалыс күндері жұмыс істейтін топқа 45 адам қатысты. Канал 1967 жылдың мамыр айында қайтадан кеме жүруге ашылды. Осы жетістіктен кейін Британдық су жолдары канал жүйесінде ұқсас қалпына келтіру жұмыстарын қабылдады. Британдық су жолдары 650 000 фунт стерлинг тұратын жөндеу жұмыстарын мерзімінен бұрын аяқтағаннан кейін, канал 2008 жылдың 18 желтоқсанында қайта ашылды. Жұмысқа берекені тұрақтандыру үшін оның табанына орнатылған бетон блок кірді.