Жозеф Рикверт: Әйгілі сәулет тарихшысының өмірбаяны

Кіріспе

Британдық тарихшы (1926 жылы туған)

Джозеф Райкверт CBE (1926 жылғы 5 сәуірде туған) – Пенсильвания университетінің архитектура профессоры, өзінің буынындағы ең көрнекті архитектура тарихшылары мен сыншыларының бірі. Ол өмірінің көп бөлігін Ұлыбритания мен Америкада өткізді. Еуропа мен Солтүстік Америкадағы бірнеше оқу орындарында архитектура тарихы мен теориясын оқытқан. Райкверт архитектура саласындағы көптеген әсерлі еңбектердің авторы, оның ішінде "Қала туралы ой" (1963), "Адамның жұмақтағы үйі" (1972), "Билейтін бағана" (1996) және "Орынның тартымдылығы" (2000) кітаптары бар. Оның барлық кітаптары бірнеше тілге аударылған.

Өмірбаян

Элизабет Мелуп пен Шимон Райкверттің ұлы, Рыкверт 1926 жылы Варшавада дүниеге келді және 1939 жылы, екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Англияға көшті. Рыкверт Чартерхауста, содан кейін Бартлетт сәулет мектебінде (Лондон университетінің колледжі) және Лондондағы Сәулетшілер қауымдастығында білім алды. Оның алғашқы академиялық қызметтері Хаммерсмит өнер және қолөнер мектебінде дәріс оқу, содан кейін 1958 жылдан бастап Ульм дизайн мектебінде, ал 1961 жылдан 1967 жылға дейін Корольдік өнер колледжінде кітапханашы және оқытушы болып жұмыс істеу болды, онда ол докторлық дәрежесін алды. Ол жаңа құрылған Эссекс университетінің өнер профессоры болып тағайындалды және 1967 жылдан 1980 жылға дейін осы лауазымда қалды, содан кейін Кембриджге көшіп, алғашқыда Слейдтің бейнелеу өнері профессоры, кейін сәулет бойынша оқырманы болды. Мұнда Рыкверт сәулет сыншысы Далибор Везелимен бірге өзінің ықпалды магистрлік бағдарламасын жалғастырды. 1988 жылы Рыкверт Пенсильвания университетінің архитектура профессоры болып тағайындалды және 1998 жылға дейін осы лауазымда болды; қазір ол зейнеткер профессор. Джозеф Рыкверт әлемнің көптеген ірі сәулет мектептерінде дәріс оқыды және Принстон, Купер Юнион, Нью-Йорк, Гарвард дизайн мектебі, Сидней университеті, Лувен, Париждің қала құрылысы институты, Орталық Еуропа университеті және басқаларында арнайы шақырылған профессор болып жұмыс істеді: 1998–99 жылдары ол Британ академиясының Бат университетінде арнайы профессор болды. Ол Вашингтондағы Бейнелеу өнері саласындағы жоғары білім беру орталығында және Гетти өнер тарихы және гуманитарлық ғылымдар орталығында аға стипендия алды. 1984 жылы Рыкверт «Arts et des Lettres» орденінің рыцары (Chevalier) аталды. Ол Эдинбург университетінің (1995), Аргентинаның Кордова университетінің (1998), Бат университетінің (2000), Торонто (2005), Рим (2005) және Триест (2007) университетерінің құрметті профессоры, сонымен қатар Италияның Сан-Лука академиясының және Польша академиясының мүшесі. 2000 жылы Венеция биенналесінде сәулет тарихы бойынша Бруно Зеви сыйлығын, ал 2009 жылы Мадридтегі «Bellas Artes» алтын медалін алды. 1996 жылдан бері ол халықаралық сәулет сыншылары кеңесінің (CICA) президенті және 2014 жылы Корольдік алтын медальмен марапатталды. 2014 жылы сәулет өнеріне қосқан үлесі үшін Британ империясы орденінің командирі (CBE) аталды. 2016 жылдың мамыр айында Болонья университетінен педагогика саласындағы құрметті диплом алды.

The son of Elizabeth Melup and Szymon Rykwert, Rykwert was born in Warsaw in 1926 and moved to England in 1939, on the eve of the second World War. Rykwert was educated at Charterhouse and then at the Bartlett School of Architecture (University College, London) and the Architectural Association in London. His first academic posts were lecturing at Hammersmith School of Arts & Crafts and subsequently at the Ulm School of Design from 1958, and then as Librarian and Tutor at the Royal College of Art from 1961 to 1967 where he obtained his PhD He was appointed Professor of Art at the newly created University of Essex, a post he held from 1967 until 1980, when he moved to Cambridge first as Slade Professor of Fine Art and then as Reader in Architecture. Here Rykwert continued his influential master's programme, taught with the architectural critic Dalibor Vesely. In 1988 Rykwert was appointed as the Paul Philippe Cret Professor of Architecture at the University of Pennsylvania, a post he held until 1998; he is now Emeritus Professor. Joseph Rykwert has lectured or taught at many major schools of architecture throughout the world and has held visiting appointments at Princeton, the Cooper Union, New York, Harvard Graduate School of Design, the University of Sydney, of Louvain, the Institut d'Urbanisme, Paris, the Central European University and others: in 1998–99 he was a British Academy visiting professor at the University of Bath. He has held senior fellowships at the Center for Advanced Studies in the Visual Arts, Washington, and the Getty Center for the History of Art and the Humanities. In 1984 Rykwert was appointed Chevalier dans l’ordre des Arts et des Lettres. He holds honorary degrees from the University of Edinburgh (1995), the University of Cordoba, Argentina (1998), the University of Bath (2000), of Toronto (2005) Rome (20005) and Trieste (2007), and is a member of the Italian Accademia di San Luca and the Polish Academy. In 2000 he was awarded the Bruno Zevi prize in architectural history by the Biennale of Venice, and in 2009 the Gold Medal Bellas Artes, Madrid. He has been president of the international council of architectural critics (CICA) since 1996, and is the recipient of the 2014 Royal Gold Medal. He was appointed Commander of the Order of the British Empire (CBE) in the 2014 Birthday Honours for services to architecture. In May 2016 he received an honorary degree in pedagogy at the University of Bologna.

Шығармалары

Джозеф Райкверттің қызығушылықтары көп, бірақ кейбір тақырыптар ерекше көзге түседі. Оның жұмысы негізінен сәулет идеяларының пайда болуымен және ерте жасында өзі де орын ауыстыруды бастан өткендіктен, біздің «мекен» сезімімізбен байланысты. «Қала идеясы: Римдегі, Италиядағы және ежелгі әлемдегі қалалық форманың антропологиясы» (алғаш рет 1963 жылы және одан кейінгі екі басылымда) еңбегінде Райкверт ежелгі қаланың археологтардың практикалық қоныстану қажеттіліктерінің нәтижесі деген көзқарасын қабылдамай, ежелгі қаланы қасиетті және символдық рәсімдердің өнімі ретінде түсінуде жаңа жол ашты. Бұл кітап соғыстан кейінгі жаңа қала құрылысының дер кезіндегі сынға ұшырады. «Адамның жұмақтағы үйі: Архитектура тарихындағы алғашқы шатыр идеясы» (1972 ж. және одан кейінгі басылымдар) кітабында Райкверт сәулетті табиғатпен үйлесімнің жоғалған күйіне қайтару мүмкіндігін зерттеді, бұл үйлесім Адамның Еден бағында үй салғаны туралы аңызбен бейнеленген. «The First Moderns: The Architects of the Eighteenth Century» (1980) еңбегінде Райкверт көптеген заманауи идеялардың шығу тегін анықтады, олар көбінесе жаңа өнертабыстар деп есептеледі (мысалы, оптика және перспектива). Бұл кітап стильдің дәстүрлі тарихы емес, идеялар мен мәдениет тарихы. Франсис Йейтс бұл жаңа тәсілді The Times Literary Supplement басылымында былай түсіндірді: «Райкверттің білімі өте кең. Бақтар тарихы, қытай ықпалы, фестивальдік архитектура – барлығы осы байлыққа үлес қосады. Ой және ғылым тарихындағы ұлы тұлғалар – Бэкон, Ньютон, Вико – жаңа бұрыштардан қарастырылады. Бұл стильдердің беткей тарихы емес, идеялардың дәстүрлі тарихы да емес. Ол сәулет өнерінің жаңа тарихын зерттеу арқылы жандандырады». «Бейнелі бағана: Сәулеттегі тәртіп туралы» (1996) кітабында Райкверт сәулет ордерлерінің пайда болуына назар аударды, ал соңғы жұмысы «Жердің тарпылуы: Қалалардың тарихы мен болашағы» (2000) бүгінгі қалаларда табысты қалалық кеңістіктер мен формаларды қалай жасауға болады деген сұраққа арналған. Өмірі бойы Райкверт Ренессанс сәулетшісі Леон Баттиста Альбертидің еңбектерін зерттеді. 1955 жылы ол Л. Б. Альбертидің «Архитектураның он кітабы» атты еңбегінің Леонидің 1756 жылғы аудармасының түсіндірмелі басылымын жариялады, ал 1989 жылы Роберт Тавернор және Нил Личпен бірлесіп латын тілінен жасалған жаңа аудармасы «Он кітаптағы құрылыс өнері» деген атпен жарық көрді. 1994 жылы Райкверт (Роберт Тавернор және Энн Райквертпен бірге) Альбертидің еңбектеріне арналған халықаралық көрмені ұйымдастырды, ол Мантуядағы Палаццо Теде өтті. Альбертидің сәулет теориясы мен практикасына деген бірдей қызығушылығы және сәулетшіні философ және көптеген өнерлердің оқушысы ретінде қарауы Райквертті оны дизайнердің рөлі бизнесмен немесе технократ деңгейіне төмендеу қаупі бар дәуірдің үлгілі сәулетшісі деп тануға итерді. Сәулетті өзара байланысты салалардың өнімі және басқа көркем өнердің туысы ретінде қарастыру Райкверттің соңғы кітабында, 2008 жылы жарық көрген «The Judicious Eye: Architecture Against the Other Arts» еңбегінде көрініс тапты. Джозеф Райкверт Эссексте болған кезінде екінші әйелі Эннге үйленді, ол халықаралық Альберти көрмесі және Адам ағайындылары туралы кітап сияқты маңызды жұмыстарға қатысты. Райкверттің оқытуы бірнеше буын сәулетшілер мен тарихшыларға әсер етті. Мысалы, сэр Джеймс Стирлинг «The First Moderns» кітабы туралы былай деді: «Менің сүйікті кезеңім (XIX ғасырдың басы) және сол кездегі сәулетшілдік батырлар туралы таңғажайып аян-аяндармен бірге эрудиттік еңбек». Райкверттің көптеген бұрынғы шәкірттері өздерінің мансабында маңызды жетістіктерге қол жеткізді, мысалы, Дэниел Либескинд, Шамс Нага, Эрик Перри, Альберто Перес Гомес, Мохсен Мостафави, Роберт Тавернор, Воган Харт, Джон Макартур және Дэвид Ледербарроу. Ұлыбритания мен Америкадағы көптеген университеттердің сәулет кафедраларында Райкверттің шәкірттері жұмыс істейді. Көптеген сәулет тарихшыларынан өзгеше, Джозеф Райкверт сәулет стиліне немесе классикалық тілге емес, әрқашан өзінің тиісті көрінісін табуы керек белгілі бір дизайнның мағынасына назар аударды. Өзінің еңбектерінде ол кәсіби сәулет практикасымен, сондай-ақ тарих пен теориямен, ғимараттардың жобалануы мен құрылысымен айналысты.

Joseph Rykwert's preoccupations are many, but some particular themes stand out. His work is fundamentally concerned with the origin of architectural ideas and, having experienced displacement himself at an early age, with our sense of 'place'. In The Idea of a Town: The Anthropology of Urban Form in Rome, Italy and the Ancient World (first published in 1963 and in two subsequent editions), rather than accept the archaeologists’ viewpoint of the ancient city as an outcome of practical settlement needs, Rykwert broke new ground in understanding the ancient town as a product of sacred and symbolic rituals. The book served as a timely critique of post war New Town developments. In On Adam’s House in Paradise: The Idea of the Primitive Hut in Architectural History (1972 and subsequent editions) Rykwert examined the persistent idea that architecture could be returned to a lost state of accord with nature, an accord symbolised by the fabled idea that Adam had built a house in Eden. In The First Moderns: The Architects of the Eighteenth Century (1980), Rykwert traced the origins of many modern ideas that are commonly assumed to be recent inventions (such as optics and perspective). The book is not a conventional history of style, but rather one of ideas and culture. Frances Yates explained this novelty of approach in The Times Literary Supplement: ‘The range of Rykwert's learning is enormous. History of gardens, Chinese influences, festival architecture, all contribute to the overflowing wealth. Great figures in the history of thought and science — Bacon, Newton, Vico — are seen from new angles This is no superficial history of styles, no conventional history of ideas. It invigorates both through the attempt at a new kind of history of architecture.’ In The Dancing Column: On Order in Architecture (1996) Rykwert turned his attention to the origins of the architectural Orders, and more recently in The Seduction of Place: The History and Future of Cities (2000) to the question of how to make successful urban spaces and forms in cities today. Throughout his career Rykwert has been preoccupied with the work of the Renaissance architect Leon Battista Alberti. In 1955 Rykwert published an annotated edition of Leoni's 1756 translation of Alberti's treatise, entitled The Ten Books of Architecture, by L. B. Alberti, and this was followed in 1989 with a new translation from Latin, entitled On the Art of Building in Ten Books (published with Robert Tavernor and Neil Leach). In 1994 Rykwert co curated (with Robert Tavernor and Anne Rykwert) an international exhibition on Alberti's work, held at the Palazzo Te in Mantua. Alberti's overlapping interest in architectural theory and practice, and his conception of the architect as a philosopher and student of many arts, led Rykwert to identify him as representing the model architect for an age where the role of the designer is in danger of being reduced to that of a businessman or technocrat. The conception of architecture as a product of inter related disciplines and as a sister to other visual arts informs Rykwert's latest book, The Judicious Eye: Architecture Against the Other Arts, published in 2008. Joseph Rykwert married his second wife, Anne, during his time in Essex, and she has been a collaborator on notable works including the international Alberti exhibition and a book on the Adam brothers. Rykwert’s teaching has influenced several generations of architects and historians. Sir James Stirling commented on The First Moderns, for example, that it was: ‘An erudite lead into my favourite period (early nineteenth century) with amazing revelations on the architectural heroes of the time.’ Many of Rykwert’s former pupils have gone on to have significant careers in their own right, such as Daniel Libeskind, Shams Naga, Eric Parry, Alberto Pérez Gómez, Mohsen Mostafavi, Robert Tavernor, Vaughan Hart, John Macarthur, and David Leatherbarrow. Many university departments of architecture in the United Kingdom or America employ members of staff who were taught by Rykwert. Unlike many architectural historians before him, Joseph Rykwert has not been concerned with architectural style or the classical language per se, but rather with the meaning of a particular design that should always find its own appropriate expression. Throughout his work he has been concerned with professional architectural practice as much as with history and theory, and with the ways in which buildings are actually designed and made.