Кіріспе

Ежелгі үнді патшалығы, ежелгі тайпа.

Кекея патшалығы (Кекея, Кайкая, Кайкея және т.б. деп те аталады) – ежелгі үнді эпосы "Махабхаратада" сол кездегі Үндістанның батыс патшалықтарының бірі ретінде еске алынған патшалық. "Рамаяна" эпосында Косала патшасы Дашаратханың және Раманың әкесінің әйелінің бірі Кекея патшалығынан шыққан, ол Каикейі деп белгілі болған. Оның ұлы Бхарата көршілес Гандара патшалығын бағындырып, Такшасила қаласын салған. Кейін Бхаратаның ұлдары мен ұрпақтары Такшасиладан осы аймақты басқарған. "Махабхаратада" Кекая ханзадасы туралы айтылады, ол Курукшетра соғысында Пандаваларға қосылған. Ол алты бауырдың ең үлкені болған және өз руларынан қуылған Врихаткшатра патша ретінде сипатталған, Пандавалар өздерінің Куру патшалығынан туысқандары, яғни Кауравалардың басшысы Дурйодхана тарапынан қуылғандай. Осылайша, Кекея бауыры жағдайға байланысты Пандавалармен одақтасуға ұмтылған. Сонымен қатар, Кекеяның 6 бауыры Пандавалардың анасы Кунтидің әпкелерінің ұлдары болған, олардың арасында туысқандық байланыс болған. Курукшетра соғысында Кекея бауыры Дурйодхана тарапына шыққан өзге 5 Кекея бауырына қарсы күрескен.

Вальмики Рамаянадағы сілтемелер

Рамаяна эпосында Кайкейге бірнеше сілтеме жасалған. Қайкей Айодхья патшасы Дашаратханың үш патшайымының бірі болған. Ол Кекая ханшайымы және Ашвапатидың қызы. Рамаяна Кекаялардың астанасы Судама өзенінен әріде орналасқандығын көрсетеді. Судама өзені Арианның Сарангес өзенімен теңестірілген, ол Кекиан жерінен де ағып өткен. Ведалық мәтіндерде Кекая астанасының аты айтылмаған, бірақ Рамаяна Кекаяның ірі қаласы Раджагриха немесе Гиривража болғандығын хабарлайды. А. Каннингэм оны Желм өзенінің жағасындағы Гиржак немесе Жалалпурмен байланыстырды, бірақ ғалымдар бұл пікірді қабылдаған жоқ. Рамаяна сондай-ақ Кекаяның Випаса немесе Беас өзенінен тыс жерде, Гандхарава елімен немесе Гандхара вишаясымен (елмен) шектес болғанын куәландырады. Равана, Вишрава мен Кайкесидің (Кайкея ханшайымы Бхагаван Раманың әкесінің әйелінің ертедегі туысы болуы мүмкін) ұлы, Деваганада дүниеге келді.

Вишну-Дхармоттара Махапурандағы сілтемелер

Вишну Дхармоттара Махапуранаға сәйкес, Кекаялардың астанасы Витаста немесе Желум өзенінен батысқа қарай шамалы қашықтықта ағатын Судама өзенінен әрі орналасқан. Кекаи ханшайымының ұлы, ханзада Бхарата Айодхьядан Кекая еліне жол тартқанда Витаста өзенін кешіп, содан кейін Судама өзенін кешіп, Кекая жеріне жеткен.

Маһабхаратадағы сілтемелер

Кекая (6,9) нөмірінде ежелгі үнді мемлекеті ретінде еске алынады.

Кекаялық қалыңдықтар Пуру патшаларымен одақтасады

Пуру патшасы Сарвабхаума Кекая ханзадасының қызы Сунанданы күшпен алып, әйел етіп алды. (1,95)
Пуру патшасы Парикшиттен туған ұлы Бимасена Кекая ханшайымы Кумариге үйленді, олардан Пратисравас туды. Пратисравастың ұлы Пратипа болды, ол Сантанудың әкесі. (1,95)

Сахасрачития патшасы

Кекая тайпасының билеушісі Сахасрачития есімді болды, және ол Куру патшасы Дхритараштрамен бір замандас болған Сатайупа патшаның әкесі болды. Өзінің үлкен ұлына патшалықты тапсырып, Сахасрачития орманға шетініп кетті. (15,20)

Патша Сатьяюпа

Сатайупа Кекаялардың ұлы патшасы болды. Өзінің патшалық билігін ұлына тапсырып, ол орманға шықты. Куру патшасы Дхритараштра Курукшетра соғысы аяқталған соң, жеңімпаз Панда патшасы Юдхиштхираны Куру астанасы Хастинапураның тағына қондырды. Одан кейін ол өзі де орманға кетіп қалды. Сосын Сатайупа Дхритараштра патшаны лайықты рәсімдермен қарсы алды. Оның ілесіп, ол Вьясаның усақ-құлағына (шегінуіне) бағыт алды. Вьясаның усақ-құлағына келген Дхритараштра орман өміріне бейімделді. Қайтып келген соң, ол Сатайупаның усақ-құлағында тұрақтап қалды. Ұлы жанды Сатайупа, Вьясаның бұйрығымен Дхритараштраға орман өмірінің барлық қағидаларын үйретті. (15,19)

Патша Врихатхастра

Кекая ағайындары (әрқайсысы алты адам) Курукшетра соғысында Пандавалар және Кауравалар екі жақта да шайқасқан, Кекая патшалық отбасының келесі буынынан шыққан. Олардың ең көрнектісі – Врихаткшатра, Пандавалар жағында күрескен ағалардың үлкені. Ол Кекая патшасы деп сипатталған. Оның Вишока есімді ұлы да Курукшетра соғысына қатысқан.

Кекая садақшылары Дюматсена

Кекаядан шыққан бұл жауынгер туралы төмендегі мәліметтерден басқа көп нәрсе белгілі емес. Бима Баларамадан оқуын аяқтағаннан кейін, Дюматсена сияқты күшті болды (1,141). Кекая тайпасының шебер садақшысы Дюматсена, Индрапрастада жаңадан құрылған Юдхиштхираның сарайында болды (2,3).

Кекаяның Пандавалармен достығы

Бес Кекая ханзадасы Кауравалармен одақтасып, алтыншы ең үлкені Пандавалармен одақтасып, Пандавалар орманда сүгінгеш болғанда, Васудева Кришна, Дхристадиумна және Дхриштакету сияқты басқа Пандава одақтастарымен бірге оларды көріп келді (3–12,22,51,120), (5,55).

Кауравалар жағында бес Кекая бауырлары

Құрушетра соғысында Кауравалар жағында шайқасқан бес Кекая бауырласы көптеген жерлерде (5–61,83,144) еске алынады. (5,22) жерінде былай делінген: Кекая елінің тағынан шеттетілген және қайта билікке оралуды қалайтын бес күшті бауырлас, қуатты садақтарымен, Пандавалардың соңынан еріп, шайқасуға дайын. Панчалалар мен Мацъялар, сондай-ақ олардың туғандары мен қойларын бағып жүрген малшылар Юдхиштхираға қуаныш сыйлайды (5–50,53). Пандавалар жағында тек бір Кекая бауырласы бар. Кекаяның бес патша бауырласы Кекая жауынгерлерін (Дхритараштра жағында) қарсыластар ретінде қабылдады. Олардың үлесіне Малавалар, Салвакалар, сондай-ақ Тригарта әскерінің екі белгілі жауынгері де кіреді, олар жеңіске жетіп немесе қаза тауып қалуға ант берді (5,57). Кекая князьдары, Дхриштакету, Каси патшасының ұлы Сренимат, Васудана және жеңілмейтін Сикхандин, барлығы да дені сау, қару-жарақпен және әшекейлермен жабдықталған, Юдхиштхираның артынан жүрді (5,152).

Кекая ағайындыларының Пандава жағында пайда болуы

Кекая ағайындарының барлығы Индрагопака қоңыздарының түсімен (қызыл және қара түстердің араласуы) (5,141) тең болатын. Олардың барлығының да қызыл тулары болған (5,57). Индрагопака қоңыздарына ұқсас бес Кекая ағайынының қызыл қарулары, қызыл зәрлі киімдері және қызыл байрақтары болды (7,10). Бес Кекая ағайынын терең қызыл түсті аттар көтеріп алып жүрді. Олар алтынмен жарқырап, қызыл түсті туларымен және алтын тізбектерімен безендірілген (7,23). Кекая ағайыны Дронаның қолынан қаза тауып, жерде жатыр. Олардың қызған алтыннан жасалған зәрлі киімдері, биік тулары, көліктері мен гүл шоқтары – барлығы бір металдан жасалған, жерге көптеген оттардай жарқын жарық шашыратып тұр (11,25).

Кекаялар Курукшетра соғысында

Кекаялар Курукшетра соғысында екі жақта да шайқасқан. Бес Кекая князі, үлкен ағасы Врихаткшатраның басшылығымен, Пандава армиясына қосылды, ал Врихаткшатраға қарсы болған басқа Кекая бауырлары Кауравалар жағына шықты. Ежелгі Үндістанның Дуарака, Каси, Магадха, Матсия, Махишмати, Чеди, Пандия және Матураның Ядулары сияқты көптеген патшалықтары Пандавалардың одақтастары болды, ал Кауравалардың одақтастары Прагжётиша, Анга, Кекая, Синдхудеса, Мадхьядесадағы Аванти, Мадрас, Гандара, Бахлика, Камбоджа (явандар, сактар, тушарлар) және тағы да басқалары Кауравалардың жағында болды. Карна Парава Кекаяларды, Малаваларды, Мадракаларды, күшті дравидаларды, Яудхейяларды, Лалиттяларды, Кшудракаларды, Тундикераларды, Савитрипутраларды, соғыстың 17-ші күні Карнаны қолдағандардың бәрі Арджунаның қолынан қаза тапты деп айтады. Махабхарата Кекая халқын Мадрастармен (Madraschasca saha Kekayaiha) байланыстырады. Мадра Кекаях.

Врихадкшатра шайқастары

Криппа Каикейлердің билеушісі Врихадкшатраға қарсы шапты. (6,45) Синдху тұқымының, әдемі денелі, сабан түтіні түстес асыл аттары Каикей ханзадасы Врихаткшатраны жылдам жеткізді. (7,23) Врихаткшатра және басқалары Дронаға қарсы шапты. (7,33) Каикейлердің арасындағы мықты соғыс арбасы, яғни Врихаткшатра, күн күркіреуіне ұқсас өткір жебелерді тоқтаусыз шашыратып, Дронаға бет алды; содан кейін үлкен даңқы бар Кшемадурти Врихаткшатраға қарсы жылдам шабуыл жасады. (7,103) Дүшпаны Кшемадуртиді өлтіргеннен кейін, мықты соғыс арбасының жауынгері Врихаткшатра қуанышқа толы болды. (7,104) Врихадкшатра және басқалары Ашваттамаға қарсы шапты. (7,198)

Врихаткшатраның өлімі

Қайыкейлердің батыр соғыс арбасының иесі, бес бауырдың үлкені Врихаткшатра, Кауравалардың бас қолбасшысы Дронаға қарсы шапты. Ол Дронаның Брахма қаруын өз Брахма қаруымен тойтарды. Дрона садағынан жіберген үшінші оқпен Врихаткшатраның кеудесін тесіп өліттірді. Содан кейін, кеудесіне шалынған ол арбасынан құлап, қаза тапты. (7,122). (8,5)

Кекая ханзадасы Висока мен Кекая қолбасшысы Угракарманның өлімі

Қарна Каикая билеушісінің ұлы Вишоканы өлтірді. Каикая ханзадасының қазасынан кейін, Каикая бөлімінің қолбасшысы Угракарман жылдамдықпен шабуылдап, Карнаның ұлы Прасенаға соқтығысты. Сосын Карна үш ай тәрізді жебесімен ұлына шабуыл жасағанның қолы мен басын кесіп тастады. (8,82)

Кекая және Аванти

Махабхаратаның кейбір жерлерінде Аванти халқы Кекаялар деп еске алынады. Бұл Махабхаратаға ауызша берілген ақпараттың қателігі, немесе аудармадағы қате болуы мүмкін, немесе Аванти мен Кекая арасындағы тайпалық байланысты білдіруі мүмкін. Батыс билеушілері сияқты, Кекаялар да шығысқа көшіп кеткен, сондықтан принцип бойынша Авантиге жете алатын еді. Шындығында, Рамаянада шығыс теңіз жағалауында Кекая патшалығы болғаны туралы мәлімет бар! Авантидің Винда мен Анувиндалары әскерлерімен бірге Мацъя патшасы Виратаның әскеріне қарсы кездесті. Мацъялар мен Кекаялардың арасындағы осы қорқынышты шайқас қатты қиын болды (7,23). Сатьяки (Ядава тайпасына жататын, Арджунаның қару-жарақ шебері болған Пандава генералы) Кекая князьдері Винда мен Анувинданы тоқтатты. Осы шайқаста екі Кекая ханзадасы Сатьякиді қоршап алды. Сатьяки Кекая бауырларын қоршады. Сатьяки Анувинданың басын өткір жебемен кесіп, Кекаяларды қайғыға қалдырды. Содан кейін Сатьяки Винданы қылышпен өлтірді. Таң қалдыратыны, осы Винда мен Анувинда есімдері Авантиден шыққан Винда мен Анувинда есімді екі ханзаданың есімдерімен үйлеседі. Бірақ оларды Арджуна өлтірді (7,96).

Бхагавата Пуранадағы сілтеме

Кекаялар туралы Бхагаватам Пуранада бірнеше сілтемелер бар. Кекаяның бес бауыры Кунтидің қарындасы Срутакиртидің ұлдары болды, олар Кекая патшасы Дхристакетуга үйленді. Срутакирти, Васудеваның да қарындасы болған, және Дхристакету Бадраның ата-анасы болды, ол өзінің туысы Кришнаға үйленді. Кунтидің қарындасы Шрутадеви Каруша патшасы Вриддхасармаға тұрмысқа шықты, оның ұлы Дантавакра болды. Кунтидің қарындасы Шрутсравас Шеди патшасы Дамагошаға үйленді, оның ұлы Шишупала болды. Кунтидің қарындасы Раджадхидеви Аванти патшасына үйленді. (Бхагавата Пурана, 9-шы ән, 24-тарау (Ядавалар тарихы), 37–40-аяттар)

Кекіяның Самантапаншақаға сапары

Бхагавата Пуранада Кекая ханзадасы, Мацья, Косала, Видхарба, Куру, Шрнджая, Камбоджа, Уши нара, Мадра, Кунти, Анарта, Керала ханзадаларымен бірге Күн тұтылуына орай Курукшетрадағы Саманта панчакада болғандығы куәландырылған.

Кекаялар Юдхиштраның Раджасуясына қосылады

Бхагавата Пурана Кекаялар және ядулар, срнджаялар, курулар, камбоджалар сияқты басқа да елдер Юдхиштраның Раджасуя құрбандығына қатысқандығын куәландырады. "Ядулардың, срнджаялардың, камбоджалардың, курулардың, кекаялардың және косалалардың біріккен әскерлері Раджасуя құрбандығын өткізуші Юдхишира Махараджаны құрметпен ұстанып, жерді дірілдетіп өтті".

Кекаялар ядавалармен шайқасады

Кекаялар, Мадрастар және солтүстіктен келген Камбоджалар Магдаха патшасы Джарасандха жағына шығып, Кришна мен оның Ядава әскеріне қарсы соғысқа қатысқан.

Бхагавата Пуранадағы басқа да сілтемелер

Кекейлер Видарбха патшасы Бхишмаканың қызы, Кришнаның әйелі Рукминидің үйлену тойына қатысқан. Кришнаның әйелдерінің бірі Кекая ханшайымы болған. Кришна Митилаға жол тартқанда, Кекейлер оған сыйлықтар сыйлаған.

Кекаяның дәстүрлі шығу тегі

Бхагавата Пуранада Усинаралар, Сибилер, Мадрастар және Кекаялар Яятидің ұлы Анудың тікелей ұрпақтары болғандығы айтылады. Сиби немесе Сиви Усинараның ұлы екендігі де нақты айтылған.

Осы дәстүрді Вайю Пурана және Матся Пурана сияқты басқа Пурана мәтіндері де растайды. Анудан тараған Анавалар Ригведа дәуіріндегі тайпа болып, олар ирандықтарға жатады делінеді.

Панинидің Аштадхьяиіндегі кекейлер

Пани өзінің Аштадхьяиінде Кайкейлерді немесе Кекайларды еске алады және олардың жерін Вахика елінің бір бөлігі деп көрсетеді. Вахика жерін құраған тағы үш ел – Мадра, Усинара және Саваса елдері болды.

Жайналық есептер

Джайналық мәтіндерде Кекаяның жартысы арий тайпасынан екені, ал Сеявия деп аталатын Кекая қаласы туралы айтылады.