1815 жылғы испан коронасының «Ылтипат жарлығы» және Пуэрто-Рикоға қоныстану
Royal Decree of Graces of 1815
1815 жылғы испан королінің жарлығы: Пуэрто-Рикоға көшіп келгендерге жеңілдіктер, жер телімдері, сауда мүмкіндіктері ұсынылды. Экономикалық дамуға көмек.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испания Королінің 1815 жылғы Ынтымақ жарлығы (исп. Real Cédula de Gracia de 1815) – 1815 жылдың тамыз айында Испания Королі бекіткен, испандықтарды және Испаниямен достық қарым-қатынаста болған елдерден келген еуропалықтарды Пуэрто-Рикоға қоныстануға және елді мекендеуге шақыру мақсатындағы жарлық.
Legal order approved by the Spanish Crown
The Royal Decree of Graces of 1815 (Spanish: Real Cédula de Gracia de 1815) is a decree approved by the Spanish Crown in August 1815 to encourage Spaniards, and Europeans of non Spanish origin but coming from countries in good standing with Spain, to settle in and populate Puerto Rico.
Патшалық кешірім жарлығы
1815 жылғы 10 тамызда Испания королі Фердинанд VII Пуэрто-Рикоға Испаниямен жақсы қарым-қатынаста болған елдермен сауда байланыстарын орнату құқығын беретін «cédula de gracia» (шаһтық рақымшылық жарлығын) бекітті. Ол көптеген қоныстанушыларға тегін жер берді, сондай-ақ ақша салуға және ауыл шаруашылығын дамыту үшін технология ұсынуға дайын испандықтарды көшіп-қоныстануға ынталандырды. Бұл Испания патшалық тажының империяның Латын Америкасындағы теңіз артындағы иеліктерінің экономикалық дамуын жандандыру үшін бекіткен үшінші шаһтық жарлық болды. Король Карл III Венесуэланың генерал-капитандығына қатысты 1777 жылғы Корольдік жарлықты және өз азаматтарына құлдарды сатып алуға және өркендеген Атланттық құл саудасына қатысуға құқық берген 1789 жылғы Корольдік жарлықты мақұлдады. Пуэрто-Рико 1830 жылға дейін көбінесе дамылмаған және сирек қоныстанған болып қалды, содан кейін көптеген иммигранттар, олардың көпшілігі Испанияның Каталония, Майорка және Канар аралдары провинцияларынан, сондай-ақ Испаниямен жақсы қарым-қатынаста болған елдерден, Австрия, Ирландия, Португалия, Италия және Франция сияқты испан емес қоныстанушылар Пуэрто-Рикоға келе бастады. Олар Пуэрто-Рикодағы коммерциялық кәсіпорындарды дамытуға біртіндеп үлес қосты, көбінесе қант қамысы, кофе және темекі плантациялары сияқты ауыл шаруашылығы өнімдеріне негізделген, сондай-ақ африкалық құл еңбегі мен мұқтаж, бірақ еркін шаруалардың, шаруалардың немесе «jornaleros» еңбегін пайдаланды.
On 10 August 1815, King Ferdinand VII of Spain approved a real cédula de gracia (royal decree of graces), which granted Puerto Rico the right to have commercial ties with countries which were in good standing with Spain. It also granted free land to many settlers, as well as incentives for investing money and providing technology for agricultural development to Spaniards willing to relocate and settle there. This was the third royal decree of graces approved by the Spanish Crown to foster economic development in the empire's overseas Latin American possessions. King Charles III approved the Royal Decree of Graces of 1777 in regard to the Captaincy General of Venezuela, and the Royal Decree of Graces of 1789, which granted his subjects the right to purchase slaves and to participate in the flourishing transatlantic slave trade. Puerto Rico remained largely undeveloped and underpopulated until 1830, when a great number of immigrants, many coming from the Spanish provinces of Catalonia, Majorca, the Canary Islands, and many non Spanish settlers coming from countries in good standing with Spain, like Austria, Ireland, Portugal, Italy and France, began to arrive to Puerto Rico. They gradually contributed developing commercial enterprises in Puerto Rico, mostly based on agricultural produce like sugarcane, coffee, and tobacco plantations, and on the use of African slave labor and free but needy sharecroppers, peons or jornaleros.
Испанияның колонияларындағы жағдай
XIX ғасырдың басында Батыс жарты шардағы испан колониялары тәуелсіздік үшін бірқатар соғыстар жүргізді. Оңтүстік Америкада Симон Боливар мен Хосе де Сан-Мартин колонистерді испан үкіметіне қарсы жеңіске жеткізді; Мексикада Хосе Мария Морелос қозғалысты басқарды. 1825 жылға қарай Испания империясы Латын Америкасындағы барлық иеліктерін жоғалтты, тек Пуэрто-Рико мен Куба ғана сақталды. Екі аймақта да тәуелсіздік көзқарастары күшейді. Осы колониялардың жоғалуын болдырмау үшін испан тәжі 1815 жылғы «Ынұялылық жарлығын» жаңартты. Испан билігі корольдік кедуланы испан, ағылшын және француз тілдерінде басып, Еуропа бойынша таратып, испандық емес адал қоныс аударушыларды да тартты. Алайда, 1815 жылғы испандық патшалық жарлығының бетінде көрсетілгендей, испандық шенеуніктер «Пуэрто-Рико» атауын ағылшын тіліне «Порто-Рико» деп аударған. Дегенмен, тәж Испаниямен жақсы қарым-қатынастағы елдерден келген көптеген жаңа қоныс аударушыларға, испан тәжіне адал болуға және Рим-католик шіркеуіне мойынсұнуға ант беру шартымен тегін жер ұсынды. Осылайша, испан тәжі тәуелсіздік қозғалыстарын жаңа, адал қоныс аударушылармен алмастыруды көздеді. 1848 жылғы Еуропа төңкерістерінен кейін Сицилия мен Германия штаттарында әлеуметтік және экономикалық дағдарыстар орын алды. 1848 жылғы француз төңкерісі 1870 жылғы франко-пруссия соғысына және одан әрі өзгерістерге әкелді. Бұл жағдайлардың нәтижесінде Еуропадан Америкаға кең көші-қон болды. Испан тәжінің тегін жер ұсынысымен тартылған жүздеген корсикалықтар, италиялықтар, француздар, португалдар, ирландтар, шотландтар, бавариялық немістер, австриялықтар және хорваттар Пуэрто-Рикоға көшіп келіп, қоныстану шарттарын қабылдады. Осы қоныс аударушылар испан тәжіне және Рим-католик шіркеуіне адал болуға ант бергеннен кейін, оларға «Тұруға рұқсат» берілді. Бес жылдан кейін қоныс аударушыларға «Табиғилану туралы куәлік» берілді, ол оларды испан азаматы етті. 1870 жылы католик емес еуропалықтарды да тарту үшін Испанияның Кадис кортесі аралдарда дін бостандығын қамтамасыз ететін заң қабылдады.
Early in the 19th century, Spanish colonies in the Western Hemisphere fought a series of wars for their independence. In South America, Simón Bolívar and José de San Martín led colonists to victory against Spanish rule; in Mexico, José María Morelos led the movement. By 1825, the Spanish Empire had lost control of all of its Latin American possessions with the exception of Puerto Rico and Cuba. And, pro independence sentiments were growing in both territories. Trying to forestall the loss of these colonies, the Spanish Crown revived the Royal Decree of Graces of 1815. Spanish authorities printed the royal cédula in English and in French, as well as in Spanish, and distributed copies throughout Europe to attract loyal non Spanish settlers, as well. However, and as it is shown in the published face page of the original Spanish Royal Decree of Graces of 1815, the name of "Puerto Rico" was translated into English by the Spanish civil authorities overseeing its publication as "Porto Rico". Nevertheless, the Crown also offered free land to many new settlers coming from countries in good standing with Spain but on the condition of swearing their loyalty to the Spanish Crown and allegiance to the Roman Catholic Church. In this way, the Spanish Crown hoped to supplant the pro independence movements with new and loyal settlers. Social and economic disruption also followed the European Revolutions of 1848, which erupted in Sicily and the German states. The French Revolution of 1848 contributed to the Franco Prussian war of 1870 and more changes. These conditions led to a massive European immigration to the Americas. Hundreds of Corsicans, Italians, French, Portuguese, Irish, Scots, Bavarian Germans, Austrians and Croatians attracted by the offers of free land by the Spanish Crown, moved to Puerto Rico and accepted the conditions for settlement. As soon as these settlers swore their loyalty to the Spanish Crown and their allegiance to the Roman Catholic Church, they were given a "Letter of Domicile". After five years, the settlers were granted a "Letter of Naturalization" that made them Spanish subjects. In 1870, to also attract non Catholic Europeans, Spain's Cortes of Cádiz passed a law granting the right of religious freedom in the islands.
Салдары
Жаңа қоныстанушылар көп ұзамай жаңа туған жерінің тілі мен әдет-ғұрыптарын қабылдап, көптегендері жергілікті тұрғындармен үйленді. Көптегендері іскерлік және саяси салаларда жетекші болып көзге түсті. Патшалық жарлығы 1898 жылға дейін күшінде болды, сол жылы Испания Испания-Америка соғысын аяқтаған Париж шарты бойынша Пуэрто-Рико мен Кубаны – өзінің Латын Америкасындағы соңғы екі иелігін – АҚШ-қа жоғалтты. Алғашқы құжат, мұқабасы көрсетілгендей, Пуэрто-Риконың Сан-Хуан қаласындағы Пуэрто-Рико мәдениет институтының құрамындағы Пуэрто-Риконың Бас мұрағатында сақтаулы.
The new settlers soon adopted the language and customs of their new homeland, and many intermarried with local residents. Many also became prominent business and political leaders. The royal decree continued in effect until 1898, when Spain finally lost Puerto Rico and Cuba, its last two Latin American possessions, to the United States under the Treaty of Paris that ended the Spanish–American War. The original document, with face page as shown, is kept in the General Archives of Puerto Rico, part of the Institute of Puerto Rican Culture, in San Juan, Puerto Rico.