Кіріспе

Жұмыссыз дарға асу

1871 жылғы Лос-Анджелес қытайлық қырғыны – 1871 жылғы 24 қазанда Лос-Анджелесте, Калифорнияда, АҚШ-та қытай иммигранттарын нысанаға алған нәсілдік қырғын. Шамамен 500 ақ және латын америкалықтары қытай тұрғындарына шабуыл жасап, қорқытып, тонап, өлтірді. Бұл оқиға бүгінде Ескі Чайнатаун деп аталатын жердегі Кале де лос Негрос көшесінде болды. Халық бір полиция қызметкері мен фермер бәсекелес тонгтар – Нин Юнг пен Хонг Чоу арасындағы жанжалдың салдарынан қаза тапқандығын естіген соң жиналды. Олардың өлімі туралы хабар қалаға тараған сайын, қытай қауымы "ақ адамдарды жаппай өлтіріп жатыр" деген қауесет тарады, соның салдарынан көбірек адамдар Негро аллеясының шекарасында жиналды. Кейбір 21 ғасырғы дереккөздер бұл оқиғаны американ тарихындағы ең ірі жаппай дарға асу деп сипаттайды. 19 қытай иммигранты қаза тапты, оның 15-і көтеріліс кезінде халықпен дарға асылды. Қырғынның тікелей себебі – бәсекелес хуигуандар, Нин Юнг пен Хонг Чоу арасындағы қақтығыс. Оқиғадан бір күн бұрын Вон Чой Йо Хингті оның әпкесі Ют Хоны ұрлағаны үшін өлтіруге тырысты. Келесі күні тағы бір қақтығыс болды, осы жолы Вон Чой мойнына оқ тиіп, қаза тапты. Халық ғимараттың есіктері мен терезелеріне оқ атты. Сағат тоғыз кезде есік бұзылып, үй ішіндегілерді сыртқа шығарып, уақытша тігілген дарға асуға сүйреп әкетті. Жеті адам адам өлтіруде айыпты деп танылып, екі жылдан алты жылға дейін түрмеге кесілді. Лос-Анджелестің ақ тұрғындары қытай халқының өсіп келе жатқанына наразылық білдіріп, оларды жат жұрттық топ деп санады. 1863 жылы штат заң шығарушы органы азиялықтардың (қытай, моңғол, үнді және т.б.) ақ адамдарға қарсы сотта куәлік беруіне тыйым салды, осылайша оларды зорлық-зомбылыққа және әділетсіздікке бейім етіп, заңнан тыс қалдырды. 1868 жылы АҚШ Қытай империясымен иммиграция шарттарын белгілейтін Берлингем шартына қол қойды. Бұл елден келген көшпенділерді қызықтырды, ал ер адамдар арасында алкогольге тәуелділік жоғары болды. Лос-Анджелестегі оқиғаға бірнеше күн бұрын Хонг Чоу және Нин Юнг компаниялары деп аталатын екі қытайлық Тонг фракциясы газетте үйленгені хабарланған Ют Хо (немесе Я Хит) есімді қытай әйелін ұрлап әкеткендігіне байланысты жанжал бастады. Қытай қауымында әйелдердің жетіспеуіне байланысты, қауымдағы әйелдердің көпшілігі жезөкшелікпен айналысып, негізінен сексуалдық құлдыққа сатылды. Бұрын полиция бөлімі Тонгтарға әйелдерге байланысты жанжалдарды қоғамда шешуға көмектескен, кейде қашып кеткен әйелдерді ұстап алып, Тонгтар төлеген ақыға қайтарып берген, бірақ осы жағдайда жағдай бақылаудан шығып кетті. Екі қытай жігіті бір-біріне оқ атқандары үшін тұтқындалып, кепілдікпен босатылды, бірақ полиция Ескі Чайнатаунды бақылап отырды. Ол колониялық кезеңде аталған Кале де лос Негрос бойында дамыды.

Calle de los Negros көшесі

Calle de los Negros Лос-Анджелестің басты сауда ауданынан солтүстік-шығысқа қарай орналасқан, Аркадия көшесінің қиылысынан алаңға дейін 152 метрді құрайды. Бұл тас төселмеген көшеге испан отаршылдары бастапқыда сол жерде тұрған қара түсті терілі (көптеген жағдайда көп нәсілдік ата-бабалары: испан, америкалықтар және африкалықтар) калифорниялықтардың (аннексияға дейін, испанша сөйлейтін калифорниялықтар) есімін берген. 1860 жылдары Лос-Анджелестің алғашқы қытай ауданы пайда болған кезде аудан ықтималдығынан айырылып, ықтималдығынан айырылды. Лос-Анджелес тарихшысы Морроу Майо 1933 жылы оны былай сипаттады: қорқынышты жол, ені он екі метр, бір блокқа созылып, салондармен, құмар ойындар үйлерімен, би залдарымен және балабақшалармен толы. Бұл жерде түнде де, күндіз де түрлі нәсілдің адамдары, ерлер мен әйелдер жиналып, бір бөгеттен екінші бөгетке, бір бардан екінші барға, бір үстелден екінші үстелге жүгіріп бара жатты. Әр үйде арфа, гитара және басқа да аспаптар ойналатын оркестрлер болды.

Синг Ю-ны ұрлау, азаптау және сотқа бару

1870 жылдың 14 қазанында Лос-Анджелесте Синг Ю есімді қытай әйелі зорлықпен алып қашырылды. Оның иесі, Синг Ли, "Сей Юп" компаниясынан, оны қайтарып бергенге 100 доллар сыйлық ұсынды. (Бұл Синг Лидің Синг Ю үшін ұсынған екінші сыйлық еді. Ол бұрын 25 тамызда алып қашырылып, сол күні қайта табылды.) Қалалық шериф Уильям С. Уоррен мен констебль Джозеф Г. Дай Синг Юдің Сан-Буэнавентураға әкетілгенін анықтады. Маршал Уоррен Синг Юді Сан-Буэнавентураға дейін қуып жетті. Бірақ Уоррен келгенге дейін Сан-Буэнавентура маршалы офицер Дай телеграмма арқылы берген ақпарат бойынша Синг Юді тұтқындады. Маршал Уоррен Синг Юді Вентурада алып, оны 31 қазан күні таңертең Лос-Анджелеске қайтарды. Уоррен мен Дай екеуі де Синг Ю үшін сыйлық алуға құқылы екендерін мәлімдеді. Сол күні түстен кейін Уоррен мен Дай сотқа қатысты. Соттан кейін Дай Уорренге көшеде кездесіп, сыйлықты ұрлады деп айыптады. Уоррен қақтығысты күтіп, сол қолындағы Derringer-ді артына жасырды. Даймен дауласып жатқанда Уоррен сол қолын алға созып, Дайдың басына тапаншадан атып жіберді. Уорреннің атысы тиімсіз болды, содан кейін екеуі де револьверлерін шығарып, бір-біріне оқ атуды бастады. Осы кезеңде See Yup компаниясы үш бөлікке бөлінді: Йо Хинг басқарған Хонг Чоу компаниясы, Сам Юэн басқарған Нин Юнг компаниясы және Хоп Во компаниясы. Синг Ю 5 қарашада түрмеден босатылды. Үш күннен кейін Синг Ю Сан-Бернардиноның шетінде бес қытай жігітінен құтқарылды. Ол отқа ілініп, аяқтары мен құрсағы күйіп, арқасы бірнеше жерден кесілген. Йо Хингтің тобынан бес адам қамауға алынып, адам өлтіруге талпыныс жасады деген айып тағылды. Келесі күні Йо Хинг Сан-Бернардино тұрғыны Куэ Маға қатысты ордер берді. Йо Хинг Куэ Маны екі жыл бұрын жылқы ұрлаған деп айыптады. Куэ Ма офицер Даймен Сан-Бернардинода тұтқындалып, 12 қарашада Лос-Анджелеске әкелінді. Куэ Ма Лос-Анджелесте қамауда болғанда Синг Юға азап шеккен бес адам сотталды, ал төртеуі ауыр жарақат келтірді деп айыпталды. А Чу, А Йок, Ли Чжун және Ван Хинг әрқайсысы 500 доллар айып төледі немесе екі жыл түрмеде отыруға келісті. 29 қарашада Куэ Маға қарсы іс тоқтатылды, себебі сотқа қарсы куәлер келмеді. Оның киімдерінен Сан-Бернардино округінің сотынан келген, оның қатысуын талап ететін шақыру қағазы табылды, бірақ сот отырысы бұрыннан аяқталған еді. 8 желтоқсанда Синг Ю Анахаймнан Ли Уға қарсы ірі ұрлық жасады деп шағымданып, шағымында 14 қазанда болған оқиғаға қатысты болуы мүмкін екенін айтты. Ли Ву 17 желтоқсанда тұтқындалды және сот 23 желтоқсанда судья Грейдің сотында өтеді деп белгіленді. Бірақ сот алдындағы күні кешке Санта-Барбара округінің шерифінің орынбасары Лос-Анджелеске келіп, Синг Юді ірі ұрлық жасады деп айыптады. Шерифтің орынбасары, АҚШ маршалының орынбасары Дунлаппен бірге Синг Юны Негро аллеясында тұтқындап, қалалық кеңес мүшесі Джордж Фоллға тиесілі атқа отырғызды. Йо Хингтің тобына жататын бір топ адам атты қуып, Коммерциялық көшеде тоқтатып алды. Йо Хингтің адамдары атқа төрт рет оқ атқан, содан кейін 7 наурызда оқиға аяқталды. Судья Грей шағымды қабылдамады және шағымданушылардан залалсыздандыру шығындарын төлеуді талап етті. Соттан кейін бір сағаттан соң констебль Хесус Бильдеррейн Корнель ғимаратының бұрышына барып, бес минут күтті. Негро аллеясы тыныш болды, сондықтан ол Аркадия көшесінің қарсы жағындағы Касвелл мен Эллиске барды. Ол Касвеллдің соңғы күндері көптеген тапанша сатқанын естіді. Бильдеррейн Касвеллден шығып, аймақты аралап, Пико үйінен өтіп, Мейн мен Аркадияның қиылысындағы Хигбидің салонында тоқтады. Сэм Юэннің мақаласына сәйкес, Ах Чой "Негро аллеясының шығыс жағындағы үйдің артқы бөлігінде кешкі асын ішіп отырғанда, дау-жанжал естіп, алдыңғы есікке шықты; Йо Хинг және тағы үш адам пистолеттерімен айналасында болды, олардың бірі Ах Чойдың мойнына атқан. Содан кейін Йо Хинг және басқалары Алисо мен Лос-Анджелес көшесінің қиылысындағы баспалдақтан төмен қарай жүгірді". Бильдеррейн Мейн мен Аркадия бұрышында ат үстінде констебль Эстеван Санчеспен сөйлесіп отырғанда, оқ ату естілді. Ол "Негро аллеясы" бағытына қарай аттанды және Санческе соңынан еруді бұйырды. Ол Бодри ғимаратының дәлізінде бір-біріне оқ атып жатқан қытайлардың тобын көрді. Ол Бодри ғимаратына кірген топты қуып, есіктің алдында жарақат алған қытайды байқады. Ол Вентура Лопес пен Хуан Эспиносаның көмегімен тапаншасы бар қытайды тұтқындады. Басқа топ адамдар Корнель Адобесіне шегініп, Адольф Селис пен констебль Хестерге оқ атты. Тұтқындалған адамды түрмеге жеткізе барыс жолында Бильдеррейн Сэм Юэннің дүкенінің алдынан өтті, Корнель ғимаратындағы бұрыштан үшінші есік. Ол Сэм Юэннің қолында тапанша бар екенін көрді. Ол Лопес пен Эспиносаны қалдырып, Сэм Юэннің дүкенін тұтқындауға баруға ниеттенді. Бильдеррейн Санческе басқа адамды тұтқындауды бұйырды, бірақ кімді тұтқындау керектігін нақты айтпады. Сэм Юэннің дүкеніндегі адам Бильдеррейнге оқ атты және дереу есікті жабыстырып құлыптады. Бильдеррейн мен Санчес әртүрлі есіктер арқылы үйге кіріп, Корнель Адобесінің арт жағындағы мал төлеу алаңына шықты. Олар қарулы адамдардың тобымен кездесті. Бильдеррейн оны қуған адамды тұтқындауға тырысты, иығына оқ тиді және тапаншасын тастады. Санческе оқ тиді және жауап ретінде үш рет оқ атты. Екеуі де шегінді. Бір топ адам Бильдеррейнды Жене Тонгтың дүкені арқылы қуып, ғимараттан шығарды. Сыртта Бильдеррейн дәліздің бұрышындағы тіреуге сүйеніп, полицей сырнайын үрледі. Адобеден үш адам шығып, Бильдеррейнге оқ атты, содан кейін үйге қайтып кірді. Оқтардың бірі Хосе Мендиблеске тізесіне тиді. Санчес дәлізбен жүгіріп келіп, Сэм Юэннің дүкенінің есігіне жақындады. Касвелл мен Эллистің жанында тұрған халық оған есікке жақындамауға ескертті, себебі іштен оқ атып жатыр. Санчес есікке оң жақтан жақындап, ішке қарап Сэм Юэннің тапаншасын көтеріп тұрғанын көрді; екеуі де бірден оқ атты. Іштен басқа адамдар да оқ атты. Осы кезде Роберт Томпсон пайда болып есікке сол жақтан жақындады. Санчес пен Селис Томпсонды кері қарай тұруға ескертті. Санчес қайтадан оқ ату үшін бұрышқа шығып, тағы бір тапанша алды. Санчес есіктен алшақтағанда Томпсон Сэм Юэннің дүкеніне екі оқ атты. Іштен бір оқ атылып, Томпсонның кеудесіне тиді. Томпсон "Мен өлдім" деді. Селис Томпсонды Воллвебердің дәріханасына жеткізуге көмектесті, онда ол кейін қайтыс болды. Сэм Юэн мен оның бауыры асхана шеберінің киімін киіп, жасырынып кетті. Заң сақшылары келді де кетті, ал Қытай қаласының шетінде көпшілік қалып, ешқандай қытайдың қашуына жол бермеу үшін күзетшілік жасады. Көпшіліктің өсіп бара жатқаны туралы хабар алған үш мерзімді қала әкімі Кристобаль Агилар, қаладағы тәжірибелі саясаткер, жағдайды қарап, содан кейін кетіп қалды. Томпсонның өлімі туралы жаңалық қалаға жеткенде, сонымен қатар "Негро аллеясындағы қытайлар ақтарды жаппай өлтіріп жатыр" деген қауесет тарады, көптеген адамдар Негро аллеясының шекарасына жиналды. Ол Чарльз Остин ғимаратқа көтерілгенін бірінші болып байқады. Бір кезде шериф Бернс шатырда 11 адамды санады. J. C. Cox, Sam Carson және Harris.

Сот сараптамасы

Тергеу төрт күнге созылып, түрлі куәгерлермен сұхбаттасулар өтті. Өкінішке орай, тергеуден алынған ешқандай дерек анықталған жоқ, бұрыннан белгілі болған ақпарат көзі – газеттердегі хабарлар ғана болды. Біріншіден, Роберт Томпсонмен өткен екі сағаттық сұхбаттар толыққанды және егжей-тегжейлі болды. Алайда, тек бір ғана куәгер, констебль Бильдеррен сараланды. Оның оқиғаны баяндауы фактілерге негізделген, және Томпсон оған көмектесу кезінде атылған деп алаңдады. Қырғынның кесірінен тамыр-танысы жоқ, әбден кінәсіз қытайлықтардың құрметі үшін сот жеті адамды кінәлі деп таныды, олардың кінәсі дәлелденгенімен дәлелденбегенімен. Жоғарғы Сот Генді өлтіру ісі бойынша қудалауды тоқтатты. Бұдан әрі, Жоғарғы соттың шешіміне сене беруге ешқандай негіз болмады, сотталған наразылық білдірушілердің кінәсіздігіне сенуге мәжбүрледі. 1873 жылы округтік прокурор мен судья жаңа сот процестерін жүргізудің қисынсыз және шындыққа сай емес екенін түсінді; мәселе тоқтатылды. Осыдан бері қытай қауымы қаза болғандардың құрметіне және осы қайғылы оқиғаны еске алу үшін қалада ерекше дұға оқып келеді.

Бас жюри және айыптау актілері

Сот тергеушісінің тергеуінен кейін доктор Джин Тонгтың жесірі Тонг Ю, сотқа шағымданып, Тонг басшыларының бірі Йо Хингті күйеуінің өліміне әкелген қырғынды "қоздырған және оған қатысқан" деп айыптады. 4 қарашадағы шағымнан кейін Йо ұсталғанмен, Үлкен қазылар алқасы оны оқиғалармен тікелей байланыстыра алмады, сосын ол босатылды. Осы шағымнан кейін төрт күн өткен соң округ сотының судьясы Игнасио Сепульведа қырғынға дейін болған оқиғаларды тексеру үшін арнайы Үлкен қазылар алқасын шақырды. Қазылар алқасы Хуан Хосе (ұзақ жылдар бойы тұрғын), Уильям Перри (құрылыс мердігері), Каспаре Кохн (құрылыс мердігері), Уильям Генри Уоркман (ершік жасаушы және кеңесші), және Мартин Санчес (фермер) сияқты түрлі әлеуметтік топтардан құралды. Судья Сепульведа зорлық-зомбылықты ең қатал түрде айыптап, қазылар алқасын жағдайға лайықты әрекет етуге шақырды. Қазылар алқасының есебінде қылмыстар мен кісі өлтірулер бойынша қырық тоғыз айыптау қарастырылды (шамамен жарты-жартылай бөлінген). Есепте қырғынға әкелген оқиғалардың толық мәліметтері келтірілді. Есеп жарияланғаннан кейін бірден А. Р. Томпсон, Чарльз Остин және Чарльз Кроуфорд (ресми тізімде Эдмунд Кроуфорд) ұсталды. Тағы бір бес адамнан тұратын топ – Луи Мендель, Хесус Мартинес, Андреас Соур, Патрик Макдональд және Д. В. Муди – тұтқындалды. Үш қытай және екі ақ адам ұсталды, бірақ оларға жеңіл айыптар тағылды, сондай-ақ тағы бес адамның есімі жарияланбады.

Халық пен Ричард Керрен

Сотқа бірінші болып "Халық Керренге қарсы" ісі жіберілді. Констебль Ричард Керрен Лос-Анджелес көшесінде, Коронель Адобты алғашқы қоршау кезінде тұрғанда, есік ашылды да, ол бірнеше адаммен бірге есікке оқ атты. Көрершілердің бірі: "Оқ атпаңдар, жігіттер, ол әйел!" - деп ұрандады. Бірақ ғимарат ішінде тұрған Ша-Ча мен Фан-Чо есімді екі әйелге он бес-жиырма оқ атылды. Ал келесі күні іс, айыптау үкімі шығару мүмкін болмайтындықтан, тоқтатылды.

Халық А Шоу және басқаларға қарсы.

Ли Сао (Ах Шоу), Куонг Вонг (Куонг Ван) және Ах Ин (Ах Ен) Вон Чойды өлтіргені үшін айыпталды. Ол 24 қазан күні түстен кейін болған алғашқы төбелес кезінде мойнынан атып өлтірілген. Сот 1872 жылдың 14 ақпанында өтті. Ли Саоның есімі айыптамада қате жазылғандықтан, оның ісі қараусыз қалды. Вонг пен Иннің ісі жоспарланғандай жалғасты. Прокуратура куәгері А Линг екі күдіктінің де атыс кезінде Лос-Анджелес көшесінде болғанын айтты. Алайда, Линг атыс орнын көрмегенін, сондай-ақ ешқайсысының қолында қару көрмегенін мойындады. Әрі қарайғы тергеуде Лингке Вонгты полицейге көрсетуді тапсырғаны анықталды, бірақ ол кім тапсырғанын есіне түсіре алмады. Аудандық прокурор Кэмерон Том содан кейін айыптау тарапы өз ісін дәлелдей алмағанын мойындады және істі одан әрі жалғастырмауға шешім қабылдады. Қорғау тарапы куәгер шақырмады. Ал судья қазылар алқасына «дәлелдемелерде айыптылықты растайтын ешқандай мәлімет болмағандықтан, кінәлі емес деп үкім шығаруға» бұйрық берді. Қазылар алқасын іріктеу бір апта бұрын басталған, бірақ іріктеуге тек Лос-Анджелес округының ағылшын тілін білетін және түсінетін тұрғындары ғана қабылдануы шешілді. Сот барысында қорғау адвокаттары Эдвард Дж. Кьюен мен Джеймс Г. Говард Ген Тонгтың қайтыс болғанын дәлелдемегендіктен, барлық куәліктерді жою туралы өтініш білдірді. Бұл өтініш қабылданбағаннан кейін, олар полиция мен сот медициналық сарапшының куәліктерін жоюға ұсыныс жасады, олар Ген Тонгтың жеке басын қытай дереккөздерінен алғанын мәлімдеді. Бұл өтініш те қабылданбады. Нәтижесінде, жеті күдікті кінәлі деп танылды. Селис пен Муди ақталды. Ал қалған күдікті Дж. Г. Скотт ешқашан сотталған жоқ. Мендель ісі бойынша үкім шығарылғаннан кейін Рефугио Ботелло апелляциялық шағым берді және 5000 доллар көлемінде кепілдікпен босатылды.

Винг Чунг компаниясы Лос-Анджелес қаласымен

Сотталған тәртіпсіздік тудырушылар сотталып, Сан-Квентинге жіберілген кезде, бірнеше іс әлі қарастырылуда болды. Мұндай істердің қатарында Фонг Юэн Линг, Сэм Юэн, Ин Тюк және Ах Юнг-тің Лос-Анджелес қаласының мэрі мен қалалық кеңесіне (Common Council) қарсы салған ісі болды, онда саудагерлер қырғын кезінде дүкендеріне келтірілген залал үшін өтемалдау талап етті. Судья қаланың бизнеске келген зиянға жауапкер емес екенін мәлімдеді және егер бизнес иесі құлауға дейін қалаға хабарлаған болса ғана жауапкершілік туатынын атап өтті. Бұл іс Калифорния Жоғарғы сотына шағымданылды және 1874 жылдың қаңтарында расталды. Сот судьясы Джозеф Б. Крокет өз шешімінде былай деді: "Полиция қызметкерінің куәлігіне сүйенсек, көшеде атыс басталған кезде талапкерлердің дүкені мен оның артқы жағындағы мал төлеу орны қарулы қытайлармен толы болған, олар бейбітшілікті сақтауға тырысқан полиция қызметкерлеріне дереу оқ атқан. Осы қарулы адамдардың үлкен тобы талапкерлердің дүкеніне және оның артқы жағындағы жасырынған жерге олардың білімінен және қатысуымен жиналған болуы екіталай. Бұрын күштік топтардың басшысы бір күн бұрын атылған еді, ал талапкерлер оның шабуылдаушыларына кепілдік беруге келісім білдірді. Сэм Юэннің жасағын қаруландыруы және жинауы, екі топ арасындағы қақтығысқа дайындық екенін көрсетеді. Егер талапкерлер тәртіпсіздіктің алдын алуға ниеттенген болса, дәлелдерге сәйкес, олардың әкімге хабарлауға және атыс басталғанға дейін полицияны шақыруға жеткілікті мүмкіндіктері болған. Бірақ зорлық-зомбылық пен қан төгілуді болдырмау үшін көмек сұраған орнына, полиция қызметкерінің бірінің куәлігі бойынша, Сэм Юэн полицияның араласуына қарсылық көрсетіп, тіпті полиция қызметкеріне оқ атқан."

Халық пен Сэм Юэн

Иса Бильдеррен Сот Траффорд алдында Сэм Юэнді Роберт Томпсонды өлтірген белгісіз кісіге көмектескені және оған қол сұғушылық жасағаны үшін шағымданып, арыз берді. Алайда, Юэн 1872 жылдың наурызына дейін жасырын күйінде болды. Осы уақытқа дейін Бильдеррен бастапқы ордерді жоғалтып алғандықтан, Траффорд екінші ордер шығарды. Daily News газеті полицияның Юэнды ұстауға құлшынбағанын, себебі Wing Chung компаниясынан пара алғандарын айтты; офицерлер Харрис пен Гардқа компаниядан қытай тігісімен кестеленген заттар сыйға тартқан еді. Юэн ақыры 30 наурызда полиция құрамына жаңа ғана қосылған констебль Фрэнк Хартлидің қолынан ұсталды. Сэм тұтқындалған кезде пальто жеңінен револьвер табылған еді. Сол күні Юэн Хабеас Корпус туралы өтініш арқылы босатылуға талап қойды. Осы күні кешке сот отырысы басталды. Адольфо Селис Юэнның револьверін алып жүргенін және алғашқы төбелес кезінде бір қытай адамын қуып, екеуі де Коронел блогына кіргенін көргенін куәлік етті. Селис сондай-ақ Юэнның Коронел ғимаратынан шығып, жараланған офицер ғимараттан қашқаннан кейін Бильдерренге оқ атқанын көрді. Қорғау тарапы Адольфоның куәлігін жоққа шығару үшін қытай куәгерлерін шақыруға тырысты, бірақ округ прокуроры қарсылық танытты. Сэм Юэннің соты 1872 жылдың қараша айында өтті және оның ақталуымен аяқталды. Қазылар алдымен еш ойланбастан үкім шығарды. Прокуратура Томпсонға оқ атуды Юэнмен байланыстыра алмады, ал оның дүкенде болуы оның қылмыстың алдындағы қызметтес екенін дәлелдеуге жеткіліксіз болды.

Танымал мәдениетте

Л. П. Ленг 2013 жылы жарық көрген "Жадлы салға" романында 1871 жылғы қырғынға қатысқан басты кейіпкер туралы жазды. Бұл роман 2017 жылы Солтүстік Америкада көрсетілген, Қытайда түсірілген, сол аттас фильмге негіз болды.