Кіріспе

Кеміргіштер отбасы

Diatomyidae – гистрикоморфты кеміргіштер отбасы. Ол Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Лаоске тән, қазірде тірі тұратын жалғыз Laonastes aenigmamus түрімен ұсынылған. Азия және Шығыс Еуропаның олигоцен және миоцен кезеңдерінен тасбақа қалдықтары белгілі.

"Лазар әсері"

Лаонаст ашылғанға дейін Диатомидтер тұқымдастығы тек қазба қалдықтарынан ғана белгілі болған. Бұл тұқымдастық 32,5 миллион жыл бұрынғы (Пәкстан, Балочистан, Бугти төбелері, Бугти мүшесі, Төменгі Читаруата формациясы) Fallomus тұқымдасының ерте олигоцен қазбаларынан бастап, 11 миллион жыл бұрынғы (Миоцен ортасы/соңы) Diatomys тұқымдасының қазбаларына дейін үздіріліссіз қазбалық диапазонына ие. Дженкинс және авторлар толығымен жаңа, ерекше кеміргіш түрін – Лаонаст аенигмамусты тапты және олар үшін жаңа Лаонастедтер тұқымдастығын құрды. Олар бұл кеміргіштің гистрикогнафты екенін, бірақ басқа гистрикогнафтардың бастапқысы екенін болжады. Доусон және авторлар морфология негізінде Лаонасттың филогенетикалық орнын қайта бағалап, талдауларына қазба таксондарының үлгілерін қосты. Олар Лаонасттың іс жүзінде сциурогнатоз екенін және Диатомидтер тұқымдастығына жататындығын анықтады. Сондай-ақ, олар Диатомидтерді Лазарус таксоны деп сипаттады, себебі ең соңғы диатомид қазбасы мен қазіргі Лаонаст арасында 11 миллион жылдық үзіліс бар. Сүтқоректілер арасындағы Лазарус таксонының басқа да салыстырмалы уақыт аралығы – бұл Миоцен шөгінділерінен соңғы рет белгілі болған (Microbiotheriidae) тұқымдастығының бір бөлігі болып табылатын монтито дел монт. Мэри Доусон Лаонастты "кеміргіштердің коэлаканты" деп сипаттады.

Сипаттамалары

Диатомидтер Ctenodactylidae және Anomaluromorpha-ға екеуі де гистрикоморфты және сцирогнатты болғандықтан ұқсас. Диатомидтердегі масетерикалық ойыс кеңейіп, бірінші жақ тісінің астына дейін созылады. Инцизорлардың эмалі көп қатарлы (көктерек, гунди және Hystricognathi-ге ұқсас). Жоғарғы және төменгі тіс қатарларындағы жалғыз премоляр үлкейтілген (Ctenodactylidae-дегі кішірейтілген күйден өзгеше). Көптеген диатомидтерде біріншісінен басқа төрт түбірлі жақ тістері болады. Лаонастесте төменгі молярларда төрт түбір, ал жоғарғы жақ тістерінде үш түбір болады, оның ішінде екі түбірдің қосылуынан пайда болған U пішіндес алдыңғы түбір бар. Қазіргі диатомидтер Лаос мемлекетінің Хаммуан аймағынан табылған Лаос тас егесімен ғана өкілденеді. Диатомидтердің қазба қалдықтары Пәкістан, Үндістан, Таиланд, Қытай, Жапония және Сербияда табылды.

Басқа кеміргіштермен арақатынасы

Лаостың тас егесінің ерекшелігі оның алғашқы табылған сәтінен-ақ анық болды. Филогенетикалық талдаулар Diatomys-ты Pedetidae (көктеректер) тұқымдастығына жатқызды. Ал басқалар Fallomus-ты Chapattimyidae (толыққанды қазба топ) деп санады. Diatomyidae туысы құрылып, Ctenodactyloidea суперотбасының құрамына енді. Бұл екі түрді бір тұқымдастыққа (Diatomyidae) біріктірді, бірақ осы тұқымдастың Pedetidae-ге туыс болуы мүмкін екенін де айтты. Доусонның қазба жұмысы Лаостың тас егесінің және африкалық гундилердің ата-тегі арасындағы шамамен лютеция дәуірінде (шамамен 44 миллион жыл бұрын, эоценнің ерте/орта кезеңдері) айырылыс болғанын көрсетті, олар бір-біріне ең жақын туыстар. Қазіргі таралған аймақтарын, қазба қалдықтарын және эоценнің палеогеографиялық ерекшеліктерін ескере отырып, бұл айырылыс үш аймақтың бірінде болған болуы мүмкін. Біріншіден, туыстар Еуразияда, бүгінгі Загрос тауларында немесе Альпид белдеуінің жақын орналасқан жоталарында бөлініп кеткен. Бұл кезде Тетис теңізі тартылып, көптеген аралдармен және сынық жағалаулармен бірге пайда болды. Екіншіден, бүкіл Ctenodactyloidea Африкада пайда болған болуы мүмкін, немесе туыстар Үндістан Азия құрлығымен қосылған кезде айырылысқа ұшыраған, ал гундилер Маскарен платосының аралдары мен құрлықтары арқылы Африкаға жеткен. Әрбір гипотеза палеонтологиялық, анатомиялық және молекулалық зерттеулерді сенімді модельге біріктіруге мүмкіндік береді. Қайсысы дұрыс екені гистрикоморфтардың Лавразияда немесе Гондванада пайда болғандығына байланысты.