Кіріспе

Субъектіні мемлекеттік қауіпсіздік мәселесіне айналдыру, байланысты емес қаржылық тәжірибе. Халықаралық қатынастар мен ұлттық саясаттағы секьюритизация – мемлекеттік актерлердің кез келген мәселені қалыпты саяси мәселеден "қауіпсіздік" мәселесіне трансформациялау процесі, бұл қауіпсіздік атынан ерекше шаралар қолдануға мүмкіндік береді. Секьюритизацияға ұшыраған мәселелер міндетті түрде мемлекеттің тікелей өмір сүруіне қатысты болмайды, бірақ біреудің сол мәселені өмірлік мәселе ретінде қабылдатуға сәттілік танытқан жағдайды көрсетеді. Секьюритизация теориясының жақтастары сәтті секьюритизацияланған мәселелерге сәттіліксіздерге қарағанда пропорционалды түрде көп көңіл бөлінетінін және көп ресурстар жұмсалатынын, соның салдарынан адамдарға көп зиян келтірілетінін айтады. Мысалы, терроризм қауіпсіздік талқылауларында басымдыққа ие, бірақ статистика көрсеткендей, адамдар көлік апаттарынан немесе емделіп жазылатын аурулардан терроризмнен гөрі әлдеқайда көп қаза табады. Секьюритизацияны зерттеудің мақсаты – "кім секьюритизациялайды (секьюритизациялық актер), қандай мәселелер бойынша (қорқыныштар), кім үшін (қауіпсіздік нысаны), не үшін, қандай нәтижелерге алып келеді және, ең бастысы, қандай жағдайларда" деген сұрақтарға жауап табу.

Шығу тегі

Халықаралық қатынастар саласында бұл тұжырым Копенгаген мектебімен байланыстырылып, конструктивизм мен классикалық саяси реализмнің синтезі ретінде қарастырылады. Бұл термин 1993 жылы Оле Вейвер тарапынан қолданылған, бірақ халықаралық қатынастарды конструктивистік тұрғыдан зерттеуде, кем дегенде, кеңінен таралған болып көрінеді.

Анықтама

Секьюритизация белгілі бір қауіп-қатер туралы ықпалды ұлттық көшбасшы, мекеме немесе партия жасаған сөйлеу актісімен басталады. Бұл сөйлеу актісі қауіп-қатерді қалыпты саяси шеңберден шығарып, қауіпсіздік мәселесі ретінде қарастыруға тырысады, соның арқасында қауіп-қатерді тоқтату үшін ерекше шаралар қолдану заңды болады. Тыңдаушылар түрлі болуы мүмкін: мамандар, бюрократтар, халық және саясатты қалыптастырушылар. Әртүрлі тыңдаушылар секьюритизацияны қабылдау арқылы әртүрлі міндеттерді орындай алады, бұл мәселені Роу зерткен болатын.

Қоғамға әсері

Секьюритизациялау теориясының жақтастары, сәтті секьюритизацияланған мәселелерге, олардың зияны шындығында артық болса да, секьюритизацияланбағандарға қарағанда пропорционал емес көбірек назар мен ресурстар бөлінеді деп санайды. Жол-көлік оқиғалары жылына 56 штатта орташа есеппен 150 мың адамның өмірін алып жатыр. Адамдар мұны жай факт ретінде қабылдайды және ерекше шаралар талап ету арқылы оны қауіпсіздік мәселесі ретінде қарастырмайды. Бұл мәселе әдеттегі саясат пен заңдық реттеулер арқылы шешіледі. Құрбандардың өлімі жеке жағдай ретінде қарастырылады. 1994-2004 жылдар аралығындағы террористік шабуылдар әлем бойынша жылына орташа есеппен 5312 адамның өмірін қиды. Бұл, БҰҰ ЕЭК елдеріндегі жол-көлік оқиғаларынан қаза тапқандардың жалпы санының 5% -ынан да аз. Дегенмен, бұл қауіпсіздік мәселелерінің басымдығында тұр. Егер бір мәселе сәтті секьюритизацияланса, онда оны шешу үшін ерекше шаралар қолдану заңды болады. Мұндай шаралар төтенше жағдай немесе әскери жағдай жариялау, әскерді жұмылдыру немесе басқа елге шабуыл жасау болуы мүмкін. Сонымен қатар, егер бір нәрсе қауіпсіздік проблемасы ретінде танылса, онда ол саяси немесе ғылыми пікірталасқа заңсыз тақырып ретінде қарастырылуы мүмкін. Роудың осы салаға жасаған шолуынша, секьюритизациялау теориясының жақтастары секьюритизациялауды демократиялық процестерге зиян келтіретін және саяси элиталардың қызметін қадағалауды әлсіздететін теріс процеске жатқызады.

Тактикалық тәсіл ретінде

Қамтамасыз етілетін мәселелер сәтті қамтамасыз етілмеген мәселелерге қарағанда көбірек назар мен ресурстарға ие болуы мүмкін. Сондықтан кейбір саяси стратегиялардың мамандары, егер осы мәселелердің жақтастары оларды қамтамасыз етуде сәттілікке жетсе, қолданыстағы мемлекеттік саясат мәселелері халық арасында көбірек ықпал мен назарға ие болады деп санайды. Мысалы, теориялықтар ғарыш зерттеулерінің жақтастары ғылым емес, қауіпсіздік тұрғысынан ұсыныстарын мемлекеттік органдарға ұсыну арқылы үлкен жетістіктерге жете алады деседі: ғарыш зерттеулері ғылыми білімді дамытуға көмектесетінінен гөрі, метеориттер сияқты адамзатқа төнетін қатерлерден қорғауға қалай көмектесетіні туралы баяндалуы мүмкін. Климаттың өзгеруіне байланысты туындайтын өмірлік қауіп – тағы бір мысал, мысалы, климаттың өзгеруіне байланысты төтенше жағдай жариялау тенденциясы арқылы бұл мәселе де қамтамасыз етіле бастады. Алайда, 2020 жылға дейін Анатоль Ливеннің пікірінше, әлемнің IPCC 1,5°C мақсатына жетуі үшін қажетті үкіметтік саясаттағы маңызды өзгерістерді тудыру үшін ғаламдық жылыну қаупі жеткілікті деңгейде қамтамасыз етілмеген. Ливеннің сөзіне göre, қауіпсіздікке баса назар салу климаттың өзгеруіне қатысты өте пайдалы болар еді, себебі бұл әскери сарапшылардың осы мәселе бойынша көптеп сөйлеуіне мүмкіндік берер еді, ал әскери шенеуніктер консерваторлардың кеңінен құрметтейтін сарапшылар тобының бірі болып табылады.

Сын

Либералды ғалымдар, мысалы Дэниел Деудни, секьюритилендіруді ұлтшылдықтың эмоциялық күшін тиімсіз жолдармен оятуға тым бейім деп сынады. Тіпті климаттың өзгеруі сияқты мәселелерді секьюритилендіруді жақтаған профессорлар, мысалы Анатоль Ливен, мәселені секьюритилендіру мемлекеттік органдардың шамадан тыс реакциясын тудыруы мүмкін екендігімен келіседі, мысалы, терроризмге қарсы соғыс және одан да көп, есірткі мен қылмысқа қарсы "соғыс". 2009 жылғы есепте мемлекеттік саясат сарапшысы Бен Хейс нақты пайда көретіндердің жалпы халық емес, корпорациялар екенін ескертті: Ол қару-жарақ және қауіпсіздік компаниялары Брюссель мен Вашингтондағы билік дәліздерінде секьюритилендірілген күн тәртібін лоббилеу арқылы, содан кейін әскерилендірілген қауіпсіздік саясатын іске асыруға келісімшарттар жеңіп алады деп мәлімдейді. Көші-қонды секьюритилендіру туралы зерттеуші Айнхоа Руис Бенедикто мәжбүрлі түрде орын ауысқан адамдарға тигізетін зиянды салдарлары туралы ескертеді: "Шекаралық аймақтарды секьюритилендіру контекстінде халықтың қозғалысы күдікті әрекет ретінде қарастырылады және бақылауға, мониторингке және тіркеуге алынуы керек, ал көбінесе мәжбүрлі түрде орын ауысқан адамдар мен босқындардың көші-қоны қауіпсіздікке қауіп төндіретін нәрсе ретінде қарастырылады және тоқтатылуы тиіс". А. Дирк Мозес өзінің "Геноцид мәселелері: тұрақты қауіпсіздік және құқық бұзушылық тілі" атты кітабында геноцидтің және осыған ұқсас қылмыстардың түбінде расизм емес, секьюритилендіру тұрғанын айтады.