Кіріспе

Мырза Махмуд, көрнекті бахаи дінінің жақтасы

Мырза Махмуд и Фуругхи (; 1346 жылда қайтыс болды), сондай-ақ Фадил и Фуругхи деп те аталады, Бахаи дінінің негізін қалаушы Бахаулланың көрнекті жақтасы болды. Ол Қажар шахымен жеке кездесу мүмкіндігіне ие болған жалғыз ирандық бахаи мұғалімі болды. Кейіннен ол Бахаулланың он тоғыз апостолының бірі ретінде танылды.

Өмірбаян

Мырза Махмуд Хурасанның Дуғабад деген шалқай ауылынан шыққан. Оның әкесі Мулла Мирза Мұхаммед, Табарси бекінісі шайқасынан аман қалған аз ғана адамдардың бірі, Баби дініне кіруден бұрын ықпалды шиит дін ғалымы болған. Бұрын ешқашан қару қолданбаған Мулла Мирза Мұхаммед оқтан немесе қылыштан бес рет жараланды, бірақ соңында аман қалды және жаңа діні үшін қуғынға ұшыраған үйіне қайтып келді. Мулла Мирза Мұхаммедті тізбектеп Мәшһадқа алып кетті, түрмеде ұзақ уақыт өткеннен кейін босатылды, алайда Бахаулланың берілген жақтасы болды. Ол ұлы Мырза Махмудпен бірге жиі Ишқабадқа сапар шекті, онда көптеген қуғынға ұшыраған Бахаилер қоныстанды. Ишқабадта Мырза Махмуд Бахаи дінінің белгілі ұстазы болды, көбінесе жастардың әл-ауқатына арнады. Оның өмірін зерттеген бірі сол жерде өткен уақытын былай сипаттады:
"Ол ешқашан ашуланған емес, ешқашан билік сүруге ұмтылмаған. Мейірімді және құрметпен қарап, жастарды жақсы мінез-құлыққа, жақсы түсінікке, жақсы әрекеттерге итермеледі. Ол өте қарапайым адам болған." (Ең көрнекті Бахаилер, 160-бет)

Саяхат

Дугабадтың ислам дінбасылары аудан әкіміне Бахаи дінін ұстанғандықтан Мырза Махмудты тұтқындауға мәжбүр етті. Ол тізгінталған күйде Машхадқа жіберілді. Түрмеде отырғанда, ол Насириддин Шахқа құпия хат жіберіп, оның Мырза Махмудты босату туралы жарлық шығаруына қол жеткізді. Бірақ Машхадтың дінбасылары оны босатудың орнына, Хорасанның шалғай аймағындағы Калатқа жер аударып жіберді. Калаттағы әкім көп ұзамай Мырза Махмудпен дос болып, Бахаулланың қаза болғанын хабарлады. Осы қайғыға беріліп, Мырза Махмуд үш күн ораза ұстады. Төртінші түні Бахаулла оның түсіне кіріп, оған жаңа өмір сыйлады деді. Содан кейін ол Палестинадағы Хайфа мен Аккаға сапар шегіп, Абдул-Бахамен кездесті, кейін Каирге барып Мирза Абул-Фадлмен жолығысты. Одан соң Тегеранға оралып, Насер әд-Дин Шахтың ұлы және Мозаффар әд-Дин Шахтың інісі Камран Мирзамен бетпе-бет кездесті. Осыдан кейін Ашхабадқа, Хайфаға қайта барып Абдул-Бахамен тағы да кездесіп, соңынан Иранға оралды. Тағы да Хайфаға сапар шегіп, Иранға келген соң, көшедегі шабуылда қатты жарақаттанды және Мозаффар әд-Дин Шах Каджармен кездесті. Оның кейінгі саяхаттарында Язд, Хорасан, туған қаласы Дугабад, Ашхабад, Машхад (мұнда оған қастандық жасауға тырысты), Ашхабад, Мысыр, Хайфа, Машхад және қайтадан Дугабадқа барды. Соңғы кезде Дугабадта Мырза Махмуд өзінің бір дұшпанының уынан қаза тапты, 1346 жыл (1927-1928 жылдар).