Кіріспе
Окленд маңындағы арал, Жаңа Зеландия. Мотукорея немесе Браунс аралы – Жаңа Зеландияның кішкентай аралы, Мюзик Пойнттан солтүстікке қарай Хаураки шығанағында орналасқан және Окленд вулкандық аймағындағы ең жақсы сақталған жанартаулардың бірі. Жанарының шамамен жасы 25 000 жыл бұрынғы кезде, Тамаки сағасы мен Уайтемата порты орманды өзен аңғарлары болған. Ғасырлар бойында өңделгендіктен, солтүстік-шығыс жартастарынан басқа жергілікті өсімдіктердің көбі қалмады, нәтижесінде вулкандық жер бедері анық көрінеді. Ол үш түрлі жанар атқыш белсенділіктің жер бедерін көрсетеді. Арал бір негізгі шлак конусынан, терең кратерімен, солтүстік-шығыстағы жартастарды құрайтын туф сақинасының қалдық бөлігінен және лава ағындарының жоғарғы жақтарынан тұрады. Жанар атқыш белсенділік кезінде бұл аймақ құрғақ жер болған, бірақ лаваның көп бөлігі қазір теңіздің астында жатыр.
Motukorea or Browns Island is a small New Zealand island, in the Hauraki Gulf north of Musick Point, one of the best preserved volcanoes in the Auckland volcanic field. The age of eruption is about 25,000 years ago, when the Tāmaki Estuary and the Waitemata Harbour were forested river valleys. Due to centuries of cultivation, little native bush remains except on the north eastern cliffs, leaving the volcanic landforms easily visible. It exhibits the landforms from three styles of eruption. The island consists of one main scoria cone with a deep crater, a small remnant arc of the tuff ring forming the cliffs in the northeast, and the upper portions of lava flows. The area was dry land when the eruptions occurred, but much of the lava is now submerged beneath the sea.
Геология
Мотукорея шамамен 24 500 жыл бұрын атқылап шықты. Ол бірнеше ылғалды, жарылыс түріндегі ұстамалармен басталды, олар барлық қиындыларды жойып, бүгін көрініп тұрған 1 километрлік, беткей кратерді құрды. Жарылыстан шыққан магма, көп мөлшердегі күлмен бірге кратердің төңірегіне жиналып, туф сақинасын жасады. Жарылыс уақытында жел, болжам бойынша, оңтүстік-батыс бағыттан соққан, соның салдарынан төменгі жағындағы жиек көбірек қалыптасқан. Қызығы, қазір Австралияда таралған Сидней сазқұйрығының (Anadara trapezia) қазба қалдықтары, жанартаудан төгілген қабықшалардың арасында табылды.
Маорилердің басып алуы
Мотукореяның еуропалықтар келгенге дейінгі тарихы толыққанды жазылмаған, көптеген дереккөздер Нгати Таматераның мананың бастауын және 1840 жылы аралды сатуға олардың құқығын қарастырады, бірақ оған күмән келтіретін аз. Филипс Тайнуи каноэсінің Темаза сағасындағы Уакативайдан кейін аралда тоқтағанын, содан кейін Раңгитотоға бет алғанын, онда Арава каноэсімен кездескенін айтады. Одан кейін аймақты Нгати Паоа, ал батыстағы жерлерді Нгати Ватуа басқарды, бірақ арал Нгати Таматераның бақылауында қалды. Мұның себебіне қатысты пікірлер екіге бөлінген: Филипс манна соғыстағы көмек үшін берілген болуы мүмкін деп болжайды, ал Монин Мотукореяны алу мен сатуды Хаураки іви мен хапуларының ішкі шығанаққа кеңінен енуінің дәлелі деп санайды. Мотукореяның Тамаки өзенінің сағасындағы орналасуы өзенге кіруді тиімді бақылағандықтан маңызды болды, нәтижесінде Те То Вака (Отаху портажы) және жақын жердегі Карету портажы Манукау портына дейін созылды. Археологиялық зерттеулер Мотукореяның еуропалықтар келгенге дейін қарқынды қоныстанған екенін көрсетеді, адамдар тас өңдеу өнеркәсібімен, теңізден мол өнім алумен, құнарлы жанартаулық топырақта бау-бақша шаруашылығымен және ашық және қорғалған елді мекендерді құрумен айналысқан. Симмонс үш па-ны анықтаған. Аралдан табылған архаикалық артефакттарға өңделген моа сүйектері және бірнеше балық аулауға арналған ілгектер кіреді. Жергілікті шығанақ аралдарынан, сондай-ақ Коромандель түбегі мен Ұлы Барьер аралы сияқты алыс аймақтардан алынған херт, базальт, аргиллит және обсидиан сияқты экзотикалық тас ресурстары да табылды. Мотукорея деген сөз "Ойғыр аулаушы арал" дегенді білдіреді. Нгати Таматера бұл аралды бұрын тастап кеткен және олардың негізгі орны Коромандельде болғандықтан, Те Канини және қосалқы басшылары Катикати мен Нгатай 1840 жылдың 22 мамырында Уильям Браун мен Логан Кэмпбелл аралды сатып алуға ниетті екенін білдірген кезде Мотукореяны сатуға дайын болды. Браун мен Кэмпбелл 1840 жылдың 13 тамызынан бастап аралдың батыс жағына қоныстанды, бұл Окленд аймағындағы ең алғашқы еуропалық қоныстардың бірі болды. Олар рауподан үй салып, аралда шошқа өсірді, оны аралда жер қолжетімді болғанда Окленд қаласын құру және жабдықтау үшін база ретінде пайдаланды. Браун мен Кэмпбелл аралда тұрғаннан кейін көп ұзамай Нгати Ватуа басшысы Апихай Те Кавау оны капитан Хобсонға сыйлады, осылайша оны жаңа колонияның астанасы ретінде Оклендті таңдауға ынталандыруға тырысты. Аралдың шыңына ту тіреуі керек еді және арал Тажға қарай иелік етуді жариялау керек еді, бірақ осы оқиғаны естіген Браун мен Кэмпбелл өз аралына оралып, аралды басып алу құқығына қарсылық білдірді. Бұл идеядан бас тартты, бірақ губернатор Хобсон 1840 жылдың тамызында Браунның Таж грантына берген өтінішін қабылдамады. Қабылдамаудың ресми себебі Браун мен Кэмпбеллдің сатып алуы 1840 жылы сэр Джордж Гипстің маорилерден тікелей жер сатып алуға тыйым салған жарлығынан кейін жасалғаны болды. 1843 жылы Роберт Фицрой губернаторлық қызметке келгенге дейін Браун мен Кэмпбеллдің тағдыры өзгерген жоқ. Грант 1844 жылдың 22 қазанында ресми түрде берілді. Кэмпбелл 1840 жылдың желтоқсанында аралды тастап, жаңадан құрылған Окленд қонысында сауда бизнесін құрды, ал Браун келесі жылдың ақпан айына дейін аралда қалды, шошқа фермасын басқару және аралдағы мүдделерін қадағалау үшін. 1856 жылы екеуі де колонияны тастап, Ұлыбританияға көшіп кетті, өз істерін басқару үшін тұрақты менеджер тағайындады. Кэмпбелл ақырында 1873 жылдың мамырында Браунның бизнестегі үлесін, соның ішінде Мотукореяны 40 000 фунт стерлингке сатып алды, өйткені Браун Ұлыбританияға оралып, өз ісін қайта бастаудан бас тартты. Бұл мәміле Уильям Бейкер арқылы жүзеге асырылды, ол арадашы ретінде әрекет еткен көрінеді, мәміле жүзеге асырылған кезде екі күн бойы Браунның үлесін өзінде сақтады. 1877 жылы Кэмпбелл Мотукореяға зәйтүн ағаштарын отырғызуды ұсынды және осы мақсатта One Tree Hill-дегі балабақшада 5000 көшет өсірілді, бірақ олар ешқашан отырғызылмады. Кэмпбелл аралды 1879 жылы Федерстоун отбасына сатты, олар аралдың солтүстік-шығыс жағында үлкен үй салды, ол 1915 жылы өртенді. Бұрынғы үй 1960 жылға дейін аралда тұрды.
Девонпорт булық паром компаниясы
1906 жылы арал Девонпорт булық паром компаниясын басқаратын Алисон отбасына сатылды, ал олардың меншігі кезінде 4 көмірмен жұмыс істейтін, аз суға батып кететін, күректік бу пароходтардың корпустары аралдың төменгі батыс жағында тасталып қалды. Браунс аралы авиация тарихында да маңызды, өйткені Оклендтен Барнард ағайындары 1909 жылғы маусымда конустың жоғарғы беткейлерінен Жаңа Зеландиядағы алғашқы планерлермен ұшуды жасаған болуы мүмкін. 1920 жылдары Девонпорт булық паром компаниясы аралға тұрақты түрде пикникке келгендерді тасып, оларды аралдың солтүстік жағындағы 120 футтық (шамамен 36 метрлік) үлкен ағаш кемежайға түсірді. 1922 жылғы кадастрлық жоспарында солтүстік-батыс жазықтығында 1915 жылы жоғалған үйдің орнына салынған үй көрсетілген.
Мемлекеттік меншік
1946 жылы Окленд қалалық су тоқтату басқармасы аралды сатып алып, сарқынды суларды тазарту орнатылысын салуды жоспарлады. Аталған жоспарға байланысты туған дау-жанжалдар одан бас тартуға себеп болды, ал аралды кейіннен сэр Эрнест Дэвис сатып алып, 1955 жылдың шілдесінде Окленд халқына сыйлық ретінде табыс етті. Эрнест Дэвис 20 жыл бойы Девонпорт бу паромы компаниясының төрағасы болған, бұл оның Браунс аралымен байланысын түсіндіруге көмектеседі. 1968 жылға дейін аралды Окленд қалалық кеңесі басқарды, содан кейін ол Хаураки шығанағының теңіз паркінің құрамына кірді. Басқару құқығы Жер және картаграфия департаментіне берілді, ал 1987 жылы ол Қорғау департаментіне ауыстырылды. 1990 жылдың шілдесінде Хаураки шығанағының теңіз паркі кеңесі таратылғаннан кейін Окленд қалалық кеңесі қайтадан басқарушы орган болып тағайындалды және басқару жауапкершілігін Қорғау департаментіне қайта тапсырды. 2018 жылдың қараша айында аралда әйел адам қалып қойды. Ол назар аудару үшін жаққан оттың бақылаудан шығып кетуі салдарынан құтқарылды.
Ерекшеліктері
Браунс аралы Хаураки шығанағының теңіз паркінің бір бөлігі болып табылады. Аралда үш па орны бар, олардың ең ірісі негізгі шлак конусының беткейлерін жабады. Аралдың ең жоғары нүктесі теңіз деңгейінен биік. 1977 жылы аралда мотукорейит минералы ашылды және оның құрметіне аталды. Басқа да ерекшеліктеріне аралдың солтүстік-батыс жазықтығында көрінетін құлаған лава үңгірінің шұңқыры жатады.
Қол жеткізу
Аралға паром қатынайды, сондықтан жеке қайықтар мен гидроұшақтармен ғана жетуге болады. Үлкен кемелер үшін аралда кеме тоқтауға арналған жер немесе оңай кіру жолы жоқ. Шағын қайықтар үшін ең қолайлы жер – аралдың солтүстік жағындағы, тік жартасқа сүйенген ұзын жағажай. Жағажайға параллель созылған ұзын тасты риф болғандықтан, кеме жүргізу қиын. Риф белгіленген маякпен көрсетілген. Рифтің ішінде шағын, оқшауланған тастар бар, бірақ шағын қайықтардың (белгілі бір өлшемге дейін) жүзуі үшін жеткілікті тереңдік бар. Бастыққа нұсқау беру үшін бір экипаж мүшесі қайықтың алғы бөлігіне орналасуы керек. Аралдың қалған бөлігіне қол жеткізу жағажайдың солтүстік басындағы биік тік жол арқылы жүзеге асырылады. Бұл жол тек жақсы дене шынықтырылған, епті адамдарға ғана қолайлы. Батыс жағындағы тегіс жерлерде жағалаудан ұзаққа созылған, үлкен, жартылай суға батқан моллюскілердің шоғырлары бар, ол жағалауға оңай түсуге кедергі келтіреді. Ең жақын қайық түсіру жерлері – Баклендс жағажайы немесе Half Moon Bay Marina.