Кіріспе

Барри Хайнстың 1968 жылғы романы – «А Kestrel for a Knave» – 1968 жылы ағылшын жазушысы Барри Хайнс жазған роман. Солтүстік Англиядағы нақты айтылмаған кен өндіріс аймағында өтетін кітапта, үйде де, мектепте де қиындыққа тап болған жас жұмысшы бала Билли Каспердің тауып, баптаған кестерлі туралы айтылады, ол құсты "Кес" деп атайды. Роман 1969 жылы «Kes» фильміне бейімделгеннен кейін кең танылды; Хайнс режиссер Кен Лоуч (Кеннет Лоуч атымен де белгілі) және продюсер Тони Гарнеттпен бірлесіп сценарий жазды. Фильм адаптациясы қазір британдық киноның ең ұлы туындыларының бірі саналады. Бүгінде роман Ұлыбританияда GCSE ағылшын тілі курстарының аясында 4-кезең бағалауда жиі қолданылады. Романның атауы «Сент-Олбанс кітабынан» алынған өлеңнен алынған. Орта ғасыр Англиясында, қара жұмысшының (қызметшінің немесе төмен дәрежелі адамның) заңды түрде ұстауына рұқсат етілген жалғыз құс – кестерл болған.

Сюжет

Оңтүстік Йоркшир, 1960 жылдар. Кітаптың алғашқы беттерінде Билли мен оның туғаннан туған ағасы Джудтың бір төсекте ұйықтап жатқанын көреміз. Билли Джудты жұмысқа бару үшін көтеріп алуға тырысады, бірақ Джуд оны тек соққымен жауап береді. Көп ұзамай Билли газетке баруды жоспарлайды, бірақ Джуд оның велосипедін ұрлап кеткенін біледі. Нәтижесінде Билли кешке қалады және газеттерді жаяу жеткізуге мәжбүр болады. Бірнеше ай бұрын Билли үйіне оралғанда, үйінен танымайтын кісінің шығып жатқанын көреді. Ол анасынан сұрайды және ол оның өткен түні үйге келген ер адам екенін біледі. Біллидің әкесі жоқ екені анық. Анасы оған темекі алуға баратынын айтады, бірақ ол жергілікті кітап дүкенінен кітап ұрлап, үйге оралып оқиды. Жад кешке шығып, мас болып оралады. Келесі оқиға фермада орын алады. Билли құсқұйрық ұясын көріп, оған жақындап келеді. Біллиге фермер мен оның қызы келіп, онымен сөйлеседі. Басында фермер Биллиге "қап" деп айтады, бірақ ол Биллидің кестені іздеп жүргенін түсінгенде, ол көп ұзамай қызығады. Флешбек аяқталады. Күннің соңында Билли мектепте, Мистер Кроссли кассаға барады. Фишер деген есімнен кейін Билли "Неміс жағасы" деп айқайлайды, мұғалімге қателік жіберуге себеп болады. Одан кейін сынып оқушылар қатаң ұстаз Грайс мырзаның басшылығымен жиналыс өткізу үшін залга шығады. Әкеміздің дұғасы кезінде Билли түс көруге кіріседі, ал дұға аяқталғаннан кейін, Билли залдағы қалған адамдар отырғанда тұра береді. Билли жиналғаннан кейін Грайс бөлмесіне хабарласады. Билли Грайске барып, содан соң соққы алады. Содан кейін ол "Fact and Fiction" тақырыбында сөйлесетін Farthing мырзамен сабаққа барады. Оқушылардың бірі Андерсон құрттар туралы әңгіме айтады. Содан кейін Биллиге әңгіме айтуды айтады, ол өзінің кестені туралы әңгіме айтады. Мистер Фартинг қызығушылық танытады. Сабақ соңында олар үлкен әңгіме жазады, Билли әкесінің үйге оралған күні және Джудтың әскерге аттанған күні туралы жазады. Сабақтан кейін Билли Макдаулл деген баламен ұрысқан, оны Мистер Фартинг бұзып, ескертті. Демалыстан кейін Билли мистер Сагденмен дене тәрбиесіне барады. Биллидің дене шынықтыру жиынтығы жоқ, өйткені оның анасы оны төлеуден бас тартады, сондықтан ол өзіне сәйкес келмейтін киім киюге мәжбүр болады. Ол футбол алаңына шығып, қақпаға ойнауға мәжбүр болады. Биллидің гол бағанасында акробатика жасауына байланысты өте ұзақ сабақтан кейін сынып ішке оралып, әрқайсысы душқа түседі. Білли сабақты аяқтау үшін жеңіске жетуші голды қасақана жібергеннен кейін, оны мырза Сагден қорлайды, ол оны суық душ алуға мәжбүрлейді. Осыдан кейін Билли үйіне барып, Кеске тамақ береді. Ол оны алып шығып, оны ұшады, оған мистер Фартинг жақындады, ол, әрине, Биллидің шеберлігіне таң қалды. Содан кейін Мистер Фартинг кетеді, ал Билли Жудтың ставкасын қоюға шығады. Алайда, ол Джудтың ойластыратын аты жеңіске жетуі мүмкін емес екенін біледі, сондықтан ол Джудтың ақшасын балық пен чипстердің бір бөлігін және оның кестені үшін ет сатып алу үшін қолданады. Билли мектепке оралады, ал математика сабағында отырып, Джудтың мектепке қарай келе жатқанын көреді. Сабақ бітіп, Билли асығып кетеді. Ол Джадтан жасырынуға тырысады және Грайспен кездескенше ұйықтап кетеді, ол оған Жастармен жұмыс кездесуінде болуы керектігін еске салады. Билли өзінің жастармен жұмыс кездесуіне барады, ал жастармен жұмыс істеу жөніндегі қызметкерге ештеңе ұсыну өте қиын, өйткені Билли өзінің хоббиі жоқ деп мәлімдейді. Жастармен жұмыс кездесуінен кейін Билли үйге барып, Кестің жоғалып кеткенін көреді. Ол қызды қатты іздеп, үйіне қайтқан. Джуд бар және ол Биллиге өзінің ставкасын қоятын жылқы жеңіп, Кесті өлтіргенін айтады. Білли Жадты "жаман бала" деп атайды да, онымен айтысады. Анасы Биллидің сөйлеген сөзін сынға алып, Билли қашады. Білли әкесімен киноға бара жатқанда тағы бір еске түсіру орын алады. Олар үйге оралғанда, Биллидің әкесі әйелі Биллидің "Мік ағасы"мен қарым-қатынаста екенін біледі. Биллидің әкесі Микті ұрып, үйден кетеді. Флешбек аяқталғаннан кейін Билли үйге оралады, кестені көміп, төсекке жатады. Бұл оқиға тек бір күннің ішінде өтеді. Алайда, Кеннет Лоучтың Бари Хайнстың сценариі бойынша режиссерлік еткен фильм нұсқасында флешбектер жоқ және оқиғалар сызықтық түрде суреттелген.

Өмірбаян

Барри Хайнс өзінің тұңғыш романы "Блиндэрді" 1966 жылы, әлі толық уақытпен дене шынықтыру пәнінің мұғалімі болып жұмыс істеп жүргенде жариялаған. Хайнс білім беру жүйесі туралы роман жазуды қалаған және Кес деген бақытты құс ұстаған кіші інісі Ричардтан шабыттанды. Сонымен қатар, кино және теледидар продюсері Тони Гарнетт "The Wednesday Play" телесериалына бір эпизод жазу туралы Хайнске ұсыныс жасады. Хайнс қазіргі уақытта жазып жатқан романына байланысты ұсыныстан бас тартты, бірақ Гарнеттің қызығушылығы оянды және ол Хайнстен аяқталған жобаның қолжазбасын жіберуін сұрады. Қолжазбаға әсерленген Гарнет пен Лоуч роман жарыққа шықпастан бұрын, жаңа өндіріс компаниясы – Kestrel Films үшін фильм құқықтарын сатып алды.

Қабылдау және мұра

"Кестерлге арналған еркек" алғашқы жарияланғанда жағымды сынға ілікті. Пенелопа Маслин Хайнстың "көрнекі сезімінің ерекшелігі, нәзіктігі мен қарапайымдылығы, сонымен қатар ерекше қиялы "Кестерлге арналған еркекті" есте қалған кітапқа айналдырды" деп атап өтті. 2010 жылғы кері шолуда Имоген Картер романның "көз тартарлық табиғи бейнелерін, Сеймус Хинидің 1966 жылғы "Табиғатшының өлімі" поэзия жинағын еске түсіретінін" жоғары бағалады. 2016 жылы Хайнс қайтыс болғаннан кейін Барнслидегі ақын Ян Макмиллан романды жергілікті диалект пен мәдениетті "даңқтап көрсетуі" үшін мақтады. Ол "осы бұрынғы Оңтүстік Йоркшир көмір кенішінде "Кестерлге арналған еркек" – біздің "Моби Дик", біздің "Жаңылдық", біздің "Ұлы Гэтсби" кітабымыз" деп жазды. Кітап әлемнің түкпір-түкпірінде жарық көрді және қытай, жапон және орыс тілдеріне аударылды. 1970 жылдары алғаш рет Ұлыбритания оқу бағдарламасына енгізілген бұл кітап көбінесе GCSE ағылшын әдебиеті курстарында оқытылады. 2019 жылы комедияшы және бұрынғы мұғалім Грег Дэвис BBC Four арнасында Хайнс туралы "Кесті іздеу" атты деректі фильмін ұсынды, онда ол авторды білетін адамдармен сұхбаттасу үшін Хайнстың туған қаласына сапар шекті.