Кіріспе
Денверсаурус (яғни "Денвер кесірткесі") - Солтүстік Американың батысындағы Кейінгі Бор кезеңінің Мастрихт қабатының соңғы кезеңінде өмір сүрген паноплозаврлық нодозавридтер туысы. Кейбір таксономистер бұрын оны Эдмонтонияның кіші аталысы деп есептегенмен, қазіргі зерттеулер оның жеке нодозавридтер туысы екенін көрсетеді.
Denversaurus (meaning "Denver lizard") is a genus of panoplosaurin nodosaurid dinosaur from the late Maastrichtian of Late Cretaceous Western North America. Although at one point treated as a junior synonym of Edmontonia by some taxonomists, current research indicates that it is its own distinct nodosaurid genus.
Ашылуы және атауы
1922 жылы Оңтүстік Дакота штатының Корсон округіндегі Твито ранчосының жанында Колорадо табиғи тарих мұражайының қызметкері, коллекционер және техник Филипп Райнхаймер қазіргі Денвер табиғат және ғылым мұражайының алдындағы Ланс формациясының мастрихт дәуіріне жататын жер қабатынан анкилозаврдың қазба қалдықтарын тапты. 1943 жылы Барнум Браун осы табылды Эдмонтония лонгсипс түріне жатқызды. 1988 жылы Роберт Томас Баккер Эдмонтония туысын бөлуге шешім қабылдады. Edmontonia rugosidens түрі жеке туысқа, Chassternbergia деп аталатын туысқа айналды, ал Денвердегі қазба жаңа туыс және түр ретінде сипатталды. Осы туыстың типтік түрі Denversaurus schlessmani болды. Туыстың атауы Денвердегі Денвер табиғи тарих мұражайына сілтеме жасайды. Түрлік атауы мұражайдың маңызды демеушісі және Шлессман отбасы қорының негізін қалаушы Ли Э. Шлессманның құрметіне берілді. Түрдің негізіндегі қазба, голотиптік үлгі DMNH 468, Оңтүстік Дакотаның Ланс формациясының мастрихт дәуірінің соңғы кезеңіне жататын жоғарыда аталған қабатында табылды. Ол төменгі жақ сүйектері жоқ бас сүйегінен және дене бронясының бірнеше остеодермаларынан тұрады. Ол Денвер табиғат және ғылым мұражайының коллекциясының бөлігі болып табылады, содан кейін туыс осы мұражайдың атымен аталады. Баккер осы түрге екінші қазбаны, AMNH 3076 үлгісін жатқызды – бұл Браун мен Америка табиғи тарих мұражайының палеонтологы Роланд Т. Берд Техас штатының Брюстер округіндегі Торнильо сағасынан тапқан бас сүйегі. Ол нашар датирленген жоғарғы кредалық Агуя формациясының қабатында табылды, мүмкін мастрихт дәуірінен де. 1990 жылғы Кеннет Карпентердің анкилозаврлардың жүйелілігі жөніндегі зертмесінде Денверсаврдың жарамдылығы күмәнді болды. Карпентер Баккердің Денверсаврға қойған диагнозының негізінен Баккердің голотиптің сындырылмаған күйдегі көркемдік бейнесіне негізделгенін атап өтті. DMNH 468 қазбасы сындырылған күйде табылғандықтан, Карпентер Денверсаврды Edmontonia sp. деп санады, тіпті оның Edmontonia rugosidens-ке ұқсастығын мойындады. Көптеген зерттеушілер Денверсаврды E. rugosidens немесе E. longiceps түрлерімен теңестірді немесе Эдмонтонияның жарамды түрі ретінде қарастырды: E. schlessmani. 2015 жылғы SVP абстрактісінде Майкл Бернс Батыс ішкі аймақтың соңғы кредалық нодозавридтерінің жүйелілігін қайта қарады. Бернс Денверсаврдың филогенетикалық орнына сүйене отырып, оның жарамды таксон екенін мәлімдеді.
Сипаттама
2010 жылы американдық палеонтолог Грегори С. Пол Денверсаустың ұзындығын және оның дене массасын бағалады. Роберт Т. Баккер Денверсаустың бас сүйегінің артқы жағында кең болуы және көз ұяларының артқа қарай орналасуы арқасында Эдмонтония мен Часстернбергиядан ерекшеленетінін көрсетті. Голотиптік бас сүйегінің ұзындығы 496 миллиметр, ал артқы ені 346 миллиметрді құрайды. Аталған AMNH 3076 үлгісінде бұл пропорциялар аздап өзгеше, ұзындығы 395 миллиметр, артқы ені 220 миллиметрге тең. Американдық палеонтолог Кеннет Карпентердің пікірінше, холотиптің де, аталған үлгінің де кеңдігі сығылу салдарынан болған. 2015 жылы омыртқалы жануарлар анатомиясы мен палеонтологиясы саласындағы ғалым Майкл Бернс Денверсаустың Эдмонтониядан ерекшеленетінін, бірақ Паноплозаврға ұқсас, бас сүйегінің жоғары жағындағы қабықшалар арасында көрінетін сульцилер немесе ойыстар бар екенін көрсететін абстракт жариялады. Алайда, Денверсаустың мұрыны Паноплозаврдан салыстырмалы түрде кең.
Robert T. Bakker considered Denversaurus distinct from Edmontonia and Chassternbergia in having a skull that was wide at the rear and a more rearward position of the eye sockets. The holotype skull has a length of 496 millimetres and a rear width of 346 millimetres. In the referred specimen AMNH 3076, these proportions are less extreme, measuring 395 millimetres long with a rear width of 220 millimetres. According to American paleontologist Kenneth Carpenter, the greater width of both the holotype and the referred specimen was due to crushing. In 2015, vertebrate anatomist and paleontologist Michael Burns published an abstract concluding that Denversaurus was different from Edmontonia, but similar to Panoplosaurus in having inflated, convex, cranial sculpturing with visible sulci, or troughs, between individual top skull armour elements, but is distinct from Panoplosaurus in having a relatively wider snout.
Жіктеу
1988 жылы Баккер Денверсаурды Эдмонтониидтерге, Нодозауроидтер ішіндегі Нодозавридтердің туыс тобы деп есептелген, бірақ Анкилозаврлар емес, соңғы тірі қалған Стегозаврларға жатқызды. Дегенмен, бұл гипотезалар қазіргі заманғы кладистік талдаулармен расталмады. Денверсаурдың материалы жеке түр болса да, немесе E. rugosidens немесе E. longiceps-пен сәйкес болса да, нодозавридтер мен анкилозаврлар деп саналады. Пауыл оның E. longiceps-тің тікелей ұрпағы екенін ұсынды. Бернс Денверсаурды Паноплозаврдың туыс түрі ретінде анықтады. Денверсавр – Тиреофораның белгілі соңғы өкілі.