Қазақша: Салаттың мозаика вирусы (LMV) – бүкіл әлемде салат өнімдерінде кездесетін қауіпті жұқпалы ауру. Тұқым арқылы таралады, сапаны төмендетеді, бірақ адамға зиянсыз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Вирустың түрі
Species of virus
Салат мозаикасы вирусы (LMV) – бұл типикалық потивирус (Potyvirus туысы, Potyviridae тұқымдасы), ол бүкіл әлемде салат дақылдарының негізгі вирустық ауруларының біріне себеп болады. LMV тұқым арқылы аз, бірақ маңызды деңгейде таралады (жұққан аналық өсімдіктен алынған тұқымның 1-10% жұққан көшеттерге өнеді). Бұл салат дақылдарындағы бастапқы инфекция көзін қамтамасыз етеді. LMV, демек мозаика ауруы, апидтердің тікенді аузы арқылы өсімдіктен өсімдікке жергілікті түрде таралады. Барлық өсімдік вирустары сияқты, LMV тұтынушы үшін мүлдем зиянсыз, бірақ бас қалыптасуындағы кемшіліктерге, жапырақтардың деформациясына және жапырақ түсінің бұзылуына әкеледі, нәтижесінде жұққан салат өсімдіктерін сату мүмкін болмайды. Аурудың таралу деңгейі жергілікті түрде 100%-ға жете алады, сондықтан егін толығымен жоғалуы мүмкін. LMV шпинат, бұршақ сияқты басқа дақылдарға, сондай-ақ әшекейлік өсімдіктерге (әсіресе Кейп Дейзи – Osteospermum spp) және жабайы өсімдіктерге (әсіресе тікенді салат – Lactuca serriola және алты тілді – Helminthia echioides) жұқтыра алады. Бұл өсімдіктердің барлығы, және мүмкін басқалары да, LMV-ның таралуына жергілікті көздер ретінде қызмет ете алады.
Lettuce mosaic virus (LMV) is a typical potyvirus (genus Potyvirus, family Potyviridae), which causes one of the major virus diseases of lettuce crops worldwide. LMV is seed borne at a low but significant rate (1 10% of the seeds produced by an infected mother plant germinate into infected seedlings). This provides the primary inoculum in lettuce crops. LMV, and thus the mosaic disease, is then spread locally from plant to plant by the feeding stylets of aphids. Like all plant viruses, LMV is totally harmless to the consumer but causes defects in heading, leaf distortions and leaf colour anomalies, which altogether result in the infected lettuce plants to be unmarketable. Disease rates can reach 100% locally, and therefore cause complete loss of the harvest. LMV can also infect other crops such as spinach and peas, as well as ornamentals (especially the Cape Daisy Osteospermum spp) and wild plants (especially the prickly lettuce Lactuca serriola and the oxtongue Helminthia echioides). All these plants, and probably others, can serve as local sources from which LMV can spread to crops.
Ұялы ағзалар мен симптомдар
Летос мозаика вирусының (LMV) кең ауқымды қожайын спектрі бар. Барлық салат түрлері, оның ішінде Crisphead, Romaine, Butterhead және жапырақты салаттар сезімтал. Табиғатта вирус сол туыстастықтың (Asteraceae) мүшелерін – салат, эндив, эскароль сияқты егістік өсімдіктерін, сондай-ақ әртүрлі арамшөптер мен жабайы салат түрлерін жұқтырады. Көпжылдық арамшөптер мен декоративтік өсімдіктер де маңызды, себебі олар инфекция көзі болуы мүмкін. Ең көп зақымданатын егістік өсімдіктері – эндив, эскароль және салат. Бұл вирус бұршақ, сафлор және шпинат сияқты басқа да өсімдіктерге жұғуы мүмкін. Летос мозаика вирусының симптомдары кең ауқымды және салаттың сортына немесе түріне, өсімдік жұққан кездегі жасына және қоршаған ортаның жағдайларына байланысты өзгереді. ЛМВ-ның басқа да симптомдарына жапырақтардың сарғаюы және тамырлардың ашық түске енуі жатады. Crisphead сияқты кейбір салат сорттарында LMV жұқтырған өсімдіктердің өсуі тежеліп, жапырақтары деформацияланады. Жапырақтардың ұштары көбінесе төмен қарай иіліп, дөңгелене бастайды. Кейбір жұққан өсімдіктерде кішкентай қабақшалар қалыптаспайды, жапырақтары дұрыс пішінде болмай өседі және өсуі тоқтап қалады. Сабақтар мен жапырақтардағы некроздық дақтар кеңіне тарап, некрозға айналуы мүмкін. Салаттағы LMV инфекциясын анықтау үшін диагностикалық тесттер қажет. Инфекцияны растау үшін қолданылатын диагностикалық тесттерге латеральді ағын құрылғылары және ферменттік иммуносорбенттік талдау сияқты серологиялық әдістер жатады. Кері транскрипциялық полимераза тізбекті реакциясы (ПТР) және секвенирлеу де инфекцияны растау үшін қолданылуы мүмкін. Осы диагностикалық техникалардың дамуы диагностика жылдамдығын арттырып, салат егістерінде дала жағдайында диагностика жасауға мүмкіндік берді. ЛМВ-ның кейбір симптомдары белгілі бір климаттық жағдайларда айқын көрінеді. Жылы маусымдық жағдайда некрозға ұқсас симптомдар жиі кездеседі. Мозаика және дақтанған сияқты симптомдар ылғалды ауа райында өсетін жапырақты және Crisphead салаттарында жақсы көрінеді. Вирустың сорттарда таралуы белгілі бір климаттық аймақтардағы температураға байланысты. Жоғары күндізгі температураға қарағанда төмен күндізгі температурада жұқтыру деңгейі айтарлықтай төмендейді.
Lettuce mosaic virus (LMV) has a wide host range. All types of lettuce are susceptible, including Crisphead, Romaine, Butterhead, and leaf lettuces. And in nature, the virus infects members of that same family (Asteraceae), including crop plants such as lettuce, endive, escarole, as well as various weeds and wild lettuce species. Perennial weeds and ornamental hosts are also of great importance as they can be reservoirs for inoculum. The most commonly infected cultivated plants are endive, escarole, and lettuce. Other plants such as pea, safflower, and spinach may also become infected. Lettuce mosaic virus has a wide range of symptoms which depend on the cultivar or the type of lettuce, the age of the plant when infected, and the conditions of the environment. Other symptoms of LMV often include yellowing of the leaves and vein clearing. In certain lettuce cultivars such as Crisphead, LMV infected plants experience stunting and distortion of leaves. Leaves often develop a downward rolling of the leaf tips. Some infected plants also fail to form small heads, grow irregularly shaped leaves, and experience stunting. Necrotic spots on stems and leaves may grow into widespread necrosis. Diagnosis of LMV infection in lettuce requires diagnostic tests to confirm the disease. Diagnostic tests that may be used to confirm the infection include serological methods such as lateral flow devices and enzyme linked immunosorbent assay. Reverse transcription polymerase chain reaction and sequencing can also be used to confirm the infection. The development of these diagnostic techniques has led to an increase in the speed of diagnosis, allowing for it to occur in field for lettuce crops. Certain symptoms of LMV are more pronounced in particular climates. Necrotic like symptoms are more likely to occur in warmer seasonal conditions. Symptoms such as mosaic and mottling are more evident in leaf lettuces and Crisphead lettuces that grow in humid weather conditions. Transmission of the virus in cultivars is considerably affected by the temperature in certain climates. Transmission rate is reduced significantly in high day temperatures compared to low day temperatures.
Маңыздылық
Салат мозаикасы вирусы – бүкіл әлемде салатқа әсер ететін өте кең таралған және экономикалық маңызды вирустық ауру. Вирус түрлі салат тұқымдарын елдер арасында алмасудың нәтижесінде таралады. Ол сондай-ақ Оңтүстік Америка (Аргентина, Бразилия, Уругвай), Азия (Қытай, Жапония, Сирия) және Таяу Шығыс (Египет, Израиль, Иордания) аймақтарына да әсер етеді. Ең ауыр зияндар көбінесе далалық егістерде кездеседі. Дегенмен, егер көшеттер жәндіктерден таза жағдайда өсірілмесе, вирус жылыжайдағы егістерге де жұғуы мүмкін. Сондықтан, LMV-дің алдын алу үшін тұқымдарды бақылау қажет, ол уақыт, күш-жігер және қаржы шығындарын талап етеді.
Lettuce mosaic virus is a very common and economically important viral disease that affects lettuce worldwide. The virus spread due to an increased exchange of seeds of various lettuce varieties between countries. It also impacts regions of South America (Argentina, Brazil, Uruguay), Asia (China, Japan, Syria) and the Middle East (Egypt, Israel, Jordan). Most severe losses most often occur in field crops. However, the virus can also infect greenhouse crops if the seedlings are not raised in insect free conditions. Therefore, LMV Most can only be prevented by controlling seeds, which consumes time, effort and money.