Ọṣun өзені: Нигериядағы қасиетті өзен, Йоруба дініндегі Осун құдайына арналған. Жыл сайынғы фестиваль туристерді қызықтырады. Тарихы мен маңызы туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Осун өзені (кейде Осун деп те жазылады), йоруба тілінде Odò Ọ̀ṣun – Йоруба елінің өзені. Ол Экити штатында басталып, батысқа қарай Осун штатына ағып түседі, ал Эде қаласының жанындағы Эринле өзенімен қосылғаннан кейін оңтүстік-батысқа бұрылады. Содан кейін Асежире су қоймасынан өтіп, штаттың қалған бөлігінен және Нигерияның оңтүстік-батысындағы Огун штатынан ағып, ақырында Лекки лагунасына және Гвинея шығанағындағы Атлант мұхитына құяды. Өзенге ең танымал және құрметті Оришалардың бірі – Осунның есімі берілген. Осогбодағы Осун өзенінің жанындағы Осун киелі орнындағы жыл сайынғы дәстүрлі құлшылыққа бару кең таралған және маңызды туристік орынға айналды, ол Нигерияның және шетелдің түкпір-түкпірінен келген адамдарды тартады. Осун өзені – Йоруба еліндегі өзен құдайының бірі, ол халықтың қажеттіліктерін қамтамасыз етуімен белгілі. Ол Йорубаның нөсер жаңбыр құдайы Ṣango-ның әйелдерінің бірі болған деп есептеледі. Осун Нигерияның Экити штатындағы Иреподун/Ифелодун аудандық әкімшілік аймағының орталығы – Игеде Экитидің тумасы, сондықтан оның негізгі бастауы Игеде Экитиде орналасқан. Осун – Аке (Иле Ифеден келген аңшы және ханзада) мен Эриндо (Аке әйелі) арасындағы некеде дүниеге келген үшінші бала, ол сонымен қатар танымал Огбесе және Элеми өзендерін қоса алғанда, тағы он бес баланың анасы болды. Огбезе ескі Afrikola заманындағы аңызға айналса, Элеми өзені жеріміздің сұлулығын әсемдей береді. Осун, Алафин Сангоның екінші әйелі, әкесі Акеден кейін кім билікке ие болады деген тартыста жеңілгеннен кейін өзенге айналды. Ескі заманда, соғыс кезінде дұғалар ең күшті қару болған. Сондықтан, ең ақылды және білімі мол адам жеңіске жететін. Менің қаламның аты "Игеде" – "Огеде" сөзінен шыққан, ол дұғаларды білдіреді, содан кейін номинализация арқылы "Игеде" болып өзгерді. Осылайша, "Ilè Ògèdè немесе Игеде" – дұғалардың жері деген мағынаны білдіреді. Игеде-Экитиде он алтыдан астам өзен бар, және Игеде-Экитиге ешқандай өзен ағып келмейтініне ешкімнің немесе ешқандай құжаттың дәлелі жоқ. Керісінше, өзендер Игеде-Экитиден басқа қалалар мен жерлерге ағып жатыр. Ескі сенім бойынша, өзен құдайы баласыз әйелдерге бала сыйлап, көптеген адамдардың өмірін өзгерте алған. Сондай-ақ, Осун құдайы туралы көптеген қияли әңгімелер бар, мысалы, Колаволе Майклдың 2008 жылғы "Шегун Кокер және қарғысқа ұшыраған киелі орын" атты туындысы. 2018 жылы өзен кенеттен түсін өзгерте бастады және Urban Alert (коммерциялық емес азаматтық технологиялық ұйым) жүргізген тергеу өзеннің жоғарғы ағысындағы заңсыз және реттелмеген алтын өндіру қызметі себепкер болғанын көрсетті. Бұл кеншілердің қызметі өзенді ауыр металдармен ластады, осылайша өзенге және Осун Осогбо киелі тоғайына қауіп төндірді.
The Oṣun River (sometimes spelt Oshun), Yoruba: Odò Ọ̀ṣun, is a river of Yorubaland that rises in Ekiti State and flows westwards into Osun State before turning southwestwards at its confluence with the Erinle River near the town of Ede and then heading south at the Asejire reservoir flowing though the rest of the state and Ogun State in Southwestern Nigeria before eventually discharging into the Lekki Lagoon and the Atlantic at the Gulf of Guinea. The river is named after the Oṣun or Oshun, one of the most popular and venerated Orishas. The annual traditional worship at the Ọṣun Shrine near the Ọṣun River at Osogbo has become a popular pilgrimage and important tourist attraction, drawing people from all over Nigeria and abroad to the annual festival in August. Osun River is one of the river goddesses in Yorubaland, she is noted for providing for the needs of the people. She was reputedly one of the wives of ̣Ṣango, the Yoruba god of thunder. Osun is a native of Igede Ekiti, headquarters of Irepodun/Ifelodun local government area, Ekiti state, Nigeria hence her main source is situated at Igede Ekiti. Osun, third child of the marriage between Ake (a hunter and prince from Ile Ife) and Erindo (Ake's wife) that would also gave birth to fifteen more children including the popular Rivers Ogbese and Elemi. While Ogbese was the brand legend of the old Afrikola, Elemi river continues to adorn the beauty of our land. Osun, the second wife of Alafin Sango, turned to a river after she lost in the contest of who succeeds their father, Ake. In the Olden days during war times, incantation was the most potent form of weapon. Hence, the smartest and the very vast one carries the day. My town's name, "Igede" was a derivative of "Ogede" meaning incantation and finally became "Igede" by nominalisation. So, "Ilè Ògèdè or Igede means the land of incantation. Igede Ekiti is home to more than sixteen rivers, and it hasn't been proven otherwise by anyone or any documents that no river flows into Igede Ekiti from anywhere. Instead, rivers flow from Igede Ekiti to other towns and places. It is an Old belief that the river goddess has been able to give babies to the barren women and change the lives of many people. And also there has been many fictional stories about goddess Osun, for example, Shegun Coker and the cursed temple by Kolawole Michael, 2008. In 2018, the river suddenly began to change color and investigation by Urban Alert (a civic tech nonprofit organization) has revealed that illegal and unregulated licensed gold mining activities at the headwaters upper course is the root cause. The activities of these miners have contaminated the river with heavy metals, thereby threatening the river and the Osun Osogbo Sacred Grove.
Судың ластануы
Гвинея шығанағына құйылар алдында аймақтағы бес штатты кесіп өтетін өзен, жақында жақын маңдағы ауылдардың кен өндіру қызметінен ластанды. Өзенде пластик ластану, заңсыз алтын өндірудің нәтижесінде ауыр металдармен ластану, сондай-ақ адамның тудырған қалдықтары байқалды. Баяндамаларға сәйкес, Осун өзенінің кейбір бөліктері алтын кеншілерінің әрекетінен ластануда. Тағы да физико-химиялық және микробиологиялық сынақтар Осун өзенінің сынап, қорғасын, цианид және басқа да зиянды элементтермен күшті ластанғанын көрсетті. Нигерияда қолөнер кен өндіруі кең таралған. Кейбір қолөнершілер аллювиалды кен орындарында жұмыс істейді және қалақтар сияқты жеңіл құралдарды пайдаланса, ал басқалары шағын бизнес тарапынан қолдау алып, экскаваторлар сияқты ауыр техниканы қолданады. Осун тұрғындары қарулы күзетшілерді пайдаланып, құпия жұмыс істеген қытайлық демеушілерді анықтады. Өзен мен оның салаларының бойында көптеген кен орындары орналасқан. Дегенмен, Осун Нигериядағы жалғыз ірі коммерциялық алтын кенішінің орналасқан жері. Осун үкіметі туристерге, сыйынушыларға және жылдық Осун Осогбо фестивалінің салтанатты финалына келгендерге Осун өзенінің суын ішпеуге кеңес берді, себебі ол ластанған. 2024 жылдың басында жасалған зерттеуде өзен суындағы микропластиктердің ең жоғары деңгейі тіркелді, әсіресе Осогбо қаласының орталығында орналасқан Арегбе аймағында. Осун өзенінің суы мен шөгінділеріндегі микропластиктердің басым түрлері көбік және фрагменттер, сондай-ақ пленка, талшық, гранула және микробуралар сияқты түрлер кездеседі. Тұрғын үйлердің көпшілігінен қоршаған ортаға тегін шығарылатын тұрмыстық және ванна сулары да ластануға себеп болады, бұл жеке күтім және косметикалық өнімдерден, соның ішінде бетке жағылатын маскалар, тіс пасталары, душ гельдері және тырнақ лактарынан шығарылатын қалдықтардан туындайды.
The river, which traverses five states in the area before emptying into the Gulf of Guinea, has recently been contaminated by nearby villages' mining operations. The river have suffered plastic pollution, heavy metals contamination as a result of illegal gold mining as well as pollution from human generated waste. Report says that Osun River is being polluted by the activities of gold miners in some parts of Osun State. Further physio chemical and microbiological test has revealed that the Osun River is heavily contaminated with mercury, lead, cyanide, and other injurious elements. Artisanal mining is more prevalent in Nigeria. While some artisans specialize on alluvial deposits and use light tools like shovels, others, supported by smaller businesses, utilize heavier tools like excavators. Residents of Osun identified Chinese backers who engaged armed security personnel and operated in secrecy. There are numerous mining sites spread out along the river and its tributaries. However, Osun is also the location of Nigeria's sole sizable commercial gold mine. The Osun government has advised tourists, devotees and visitors to the grand finale of the annual Osun Osogbo Festival not to drink water from the Osun River because of its contamination. In an early 2024 study, the river recorded the highest level of microplastics ever reported in river water globally, particularly at the Aregbe location, situated at the heart of the Osogbo metropolitan area. The predominant types of microplastics found in the Osun River water and sediments are foam and fragment particles, with others including film, fiber, pellet, and bead microplastics, specifically microbeads. The free discharge of domestic and bathroom wastewaters into the environment from the majority of homes in the location also contributes to the pollution, arising from personal care and cosmetic products, including facial scrubs, toothpastes, shower gels, and nail polishes, which constitute the discharged wastewaters.