Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Астипалея (грекше: Αστυπάλαια) – 1334 тұрғыны бар (2011 жылғы халық санауы) грек аралы. Ол оңтүстік-шығыс Эгей теңізіндегі он бес ірі аралдан тұратын Додеканес архипелагына жатады. Дегенмен, көптеген ғалымдар Астипалеяны Цикладтардың бір бөлігі деп санайды, себебі аралдың көптеген мәдени және экологиялық ерекшеліктері Додеканестен гөрі Цикладтарға көбірек ұқсайды. Аралдың ұзындығы шамалы, ең кең жері бойымен, ал ауданы 97 км² құрайды. Сан алуан кішкентай, адам тұрмайтын жағалау аралдарымен (олардың ішіндегі ең ірілері – Сирна және Офидусса) бірге Астипалея муниципалитетін құрайды, ол Калимнос аймақтық бірлігінің құрамына кіреді. Муниципалитеттің ауданы 114.077 км²-ды құрайды. Аралдың астанасы және бұрынғы басты порты – Астипалея, немесе жергілікті тұрғындардың айтуынша, Чора.
Astypalaia (Greek: Αστυπάλαια, ), is a Greek island with 1,334 residents (2011 census). It belongs to the Dodecanese, an archipelago of fifteen major islands in the southeastern Aegean Sea. However, many scholars recognize Astypalaia as an extension of the Cyclades, as many cultural and ecological components of the island are more indicative of the Cyclades rather than the Dodecanese. The island is long, across at its widest, and covers an area of 97 km2. Along with numerous smaller uninhabited offshore islets (the largest of which are Sýrna and Ofidoussa), it forms the Municipality of Astypalaia, which is part of the Kalymnos regional unit. The municipality has an area of 114.077 km2. The capital and the previous main harbour of the island is Astypalaia or Chora, as it is called by the locals.
Атауы
Астипалеяның аты ежелгі грек мифологиясындағы Астипалея есімді тұлғаның құрметіне қойылған деп есептеледі. Итальян тілінде бұл арал Stampalia, ал Осман түрік тілінде İstanbulya (استانبوليه) деп аталады.
Astypalea was believed to be named after Astypalaea, an ancient Greek mythological figure. The island is known in Italian as Stampalia and in Ottoman Turkish as İstanbulya (استانبوليه)
География
Астипалияның жағалауы тасты, көптеген кішкентай шағыл тасты жағажайлар бар. Шамамен 126 метр ені бар кішкентай құрлық жолағы аралды Стенода екі бөлікке бөліп жіберді. Афина порты Пирей және Додеканес аралдарымен батыс және шығысқа қатынайтын Агиос Андреас порты аралдың ортасында салынды. Афинамен әуе байланысы Мальтезанаға жақын орналасқан әуежайдан мүмкін.
The coasts of Astypalaia are rocky with many small pebble strewn beaches. A small band of land of roughly 126 metres wide almost separates the island in two sections at Stenó. A new harbour has been built in Agios Andreas on the mid island from where now the connections are west and east with Athenian port of Piraeus and the other islands of the Dodecanese. Flight connections with Athens are available from the airport close to Maltezana.
Тарих
Астипалия – грек мифологиясында Посейдонның қанатты балық құйрықты барс түрінде алып кеткен әйел. Арал Мегара немесе мүмкін Эпидаврмен отарланған, ал оның басқару жүйесі мен ғимараттары көптеген жазулардан белгілі. Плиний Ескі Римнің Астипалияға еркін мемлекет мәртебесін бергенін жазған. Ол Эгей теңізіне қарасты Рим провинциясы – Инсулаға қосылды. Орта ғасырларда ол Византия империясына қарасты. XIII ғасырдың басында төртінші крест жорығынан кейін латындықтар басып алды деп есептеледі, бірақ бұл құжаттастырылмаған. Латын тілінде Стампалия деп аталатын арал туралы алғаш рет 1334 жылы түрік билеушісі Айддиннің Умуры жасаған шабуыл кезінде айтылған. Осы шабуылға дейін, венециялық ақсүйек Джованни Кверини аралды сатып алып, өзін оның иесі деп жариялап, қамал мен сарай салған. Арал Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін итальяндық басқаруда болды. 1943 жылдың қыркүйегінде Астипалея жанындағы теңіз шайқасында грек эсминеці «Василисса Ольга» британдық эсминецтермен бірге «Плутон» (2000 тонна) және «Паоло» (4000 тонна) тасымалдау кемелерінен тұратын неміс конвойын батырды. 1947 жылы Париж шарты бойынша ол Додеканез аралдарының қалған бөлігімен бірге Грекияның құрамына кірді.
In Greek mythology, Astypalaia was a woman abducted by Poseidon in the form of a winged fish tailed leopard. The island was colonized by Megara or possibly Epidaurus, and its governing system and buildings are known from numerous inscriptions. Pliny the Elder records that Rome accorded Astypalaia the status of a free state. It was assigned to the Aegean Roman province of Insulae. During the Middle Ages it belonged to the Byzantine Empire. It is presumed that it was conquered by the Latins in the aftermath of the Fourth Crusade in the early 13th century, but this is not documented. The island, known as Stampalia by the Latins, is mentioned for the first time in 1334, during a devastating raid by the Turkish ruler Umur of Aydin. It was only shortly before this raid that the Venetian nobleman Giovanni Querini had purchased the island, declared himself its lord, and built a castle and a palace there. The island remained under Italian governance until World War II. In a September 1943 naval battle near Astypalea, the Greek destroyer Vasilissa Olga together with the British destroyers and sank a German convoy, consisting of the transports Pluto (2,000 tons) and Paolo (4,000 tons). In 1947, through the Treaty of Paris, it became part of Greece along with the rest of the Dodecanese island group.
Археология
Классикалық Астипалия қала-мемлекетінің діни және саяси орталығы Кверини қамалымен тәжделген төбе болды. Қазіргі Хора қаласы сол жерде орналасқан, ал ежелгі ескерткіштерден жасалған тастар ескі үйлерде де, қамалда да қайта пайдаланылған. Ескі порттың жағасындағы Пера-Джалос қаласындағы бір бөлмелі мұражайда аралдан табылған жазулар, қабір тастары және басқа да артефакттар қойылған. Көрмедегі ең көне зат – неолиттік керамиканың сынықтары. Бір жақта Арнохориде (Агиос Пантелеимонас шіркеуінің батысында) қазылған екі Микен қабірінен алынған толық сақталған керамикалық ыдыстар, қола қарулар және тас құралдары бар. Қалдық төбесінің батыс беткейінде орналасқан Килиндрада грек археологиялық қызметі ерекше зиратты қазып шығарды. Шамамен б.з.д. 750 жылдан рим дәуіріне дейін 2700-ге жуық жаңа туған сәбилер мен екі жасқа толмаған балалар керамикалық ыдыстарда жерленген. 2000 жылдан бері Лондон университетінің колледжі осы қалдықтарды және жақын жердегі Кацалостағы ересектер мен үлкен балаларға арналған зиратты жүйелі түрде зерттеп жатыр. Килиндраны алғаш 1996 жылы Тарихқа дейінгі және классикалық ескерткіштердің 22-ші бөлімі қазып шығарды. Олар Килиндраны Соңғы Архаикалық және Ерте Классикалық кезеңдерге жатқызды, сондай-ақ бұл әлемдегі балалар мен нәрестелердің ең ірі зираты екенін анықтады. Кацалостағы ересектер зиратын Геометриялық кезеңнен рим дәуіріне дейін датирледі. Зират қазбаларында нәрестелердің сүйек қалдықтары сирек кездеседі; Ежелгі гректер нәрестелерін амфора сияқты сауда ыдыстарына көміп, Килиндрадан табылған қалдықтардың сақталуына көмектескен. Балалар мен нәрестелердің қалдықтары қазір Лондон университетінің колледжінде сақталады, онда балалар мен нәрестелердің тіндерінің, сүйектерінің және тіс құрылымдарының дамуы арқылы өсуі мен дамуы зерттеледі. Аналипси (Мальтезана) портынан солтүстікке қарай 700 метр жердегі Агия Варвара шіркеуінің астында геометриялық өрнектермен безендірілген ерте христиан базиликасының жақсы сақталған мозаикалық едені жатыр. Оның монолитті бағаналары мен мәрмәр бағана табандары жақын маңдағы эллинистік немесе римдік кезеңге жататын діни ғимараттан қайта пайдаланылған болуы мүмкін. Аналипси портынан шығысқа қарай бірнеше метрде Талларас деп аталатын жерде Рим дәуірінің соңғы кезеңіне жататын моншаның қалдықтары бар. Оның мозаикалық едендері, Зодиак белгілерімен оралып тұрған Гелиос суретін қоса алғанда, грек археологиялық қызметімен қайта көмілген (2013 жылдың 9 қыркүйегінде), бірақ фотосуреттері мұражайда көрсетілген. Мозаика едендерінің сынықтары Карекли (Шоинунтас) және Агиос Василий (Ливадидің оңтүстігінде) қираған ерте христиан базиликаларында сақталған. Жол белгілері Астипалияның батыс шетіндегі Агиос Иоаннис монастырының қарама-қарсы жағында орналасқан Венециядан бұрынғы бекіністің көзге көрінбейтін, қолжетімсіз қалдықтарына жетелейді.
The religious and political center of the classical city state of Astypalaia was the hill crowned by the Querini castle. The modern town of Chora occupies the same site, and worked stones from ancient monuments are reused in older houses as well as the castle. A one room museum at Pera Gialos, on the shore near the old port, displays inscriptions, grave monuments, and other artifacts from the island. The earliest material on display is fragments of neolithic pottery. One case contains intact pottery, bronze weapons, and stone tools from a pair of richly furnished Mycenaean chamber tombs excavated at Armenochori (approximately west of the chapel of Agios Panteleimonas). At Kylindra, on the west flank of the castle hill, a unique graveyard has been excavated by the Greek archaeological service. At least 2700 newborns and small children, below the age of two, were buried in ceramic pots between approximately 750 BC and Roman times. Since 2000, a team from University College London has undertaken systematic study of these remains and those of a contemporary cemetery for adults and older children excavated at Katsalos nearby. Kylindra was first excavated in 1996 by the 22nd Ephorate of Prehistoric and Classical Antiquities, who dated Kylindra from the Late Archaic to the Early Classical periods, and is also the largest child and infant cemetery in the world. They dated the nearby adult cemetery, Katsalos, from the Geometric to the Roman Period. Skeletal remains of infants are rare amongst most cemetery excavations; Ancient Greeks buried their infants in trade pots, such as amphorae, which contributed to the preservation of the remains from Kylindra. The collection of child and infant remains is currently housed at University College London, where the growth and development of the children and infants through development of tissues, bones, teeth structures are studied. The well preserved mosaic floor of an early Christian basilica, decorated with geometric designs, lies underneath the chapel of Agia Varvara about 700 meters north of the small port of Analipsi (Maltezana). Its monolithic columns and marble column bases were evidently reused from a Hellenistic or Roman period religious building nearby. A few meters east of the harbor of Analipsi, at a site known as Tallaras, are the remains of a late Roman era bath. Its mosaic floors, including a Helios surrounded by the signs of the Zodiac, have been reburied by the Greek Archaeological Service (as of 9/2013), but photographs are on display at the museum. Mosaic floor fragments remain in situ at the ruined early Christian basilicas of Karekli (Schoinountas) and Agios Vasilios (south of Livadi). Road signs lead to the inconspicuous, inaccessible remains of a pre Venetian fortification on Mt. Patelos opposite the monastery of Agios Ioannis at the western extreme of Astypalaia.
Риммен жасалған келісім
Астипалияның Риммен б.з.д. 105 жылы жасасқан келісімі аралда табылған жазуда сақталған. Осы келісімнің ерекшелігі – Рим мен Астипалияның егемендік теңдігін ресми түрде мойындауы: Астипалиялықтар римдіктердің жауларына көмектеспейді және оларға өз аумақтарынан өтуге рұқсат бермейді, ал римдіктер Астипалиялықтардың жауларына көмектеспейді және оларға өз аумақтарынан өтуге рұқсат бермейді; егер Астипалияға шабуыл жасалса, римдіктер оған көмектеседі, ал Римге шабуыл жасалса, Астипалиялықтар оған көмектеседі; және т.б. Б.з.д. екінші ғасырдың соңында Рим грек қала-мемлекеттерімен өзара қарым-қатынастың мазмұны болмаса да, формасын сақтап келді. Римдіктердің Астипалияны осындай ресми құрметпен ерекшелеуіне ешқандай себеп болмағандықтан, бұл келісім басқа грек қалаларымен жасалған келісімдерде қолданылған стандартты үлгіге сәйкес келеді деп есептеледі, алайда олардың мәтіндері бізге жеткен жоқ.
Astypalaia's treaty with Rome, made in 105 BC, has survived in an inscription found on the island. A noteworthy feature of this treaty is its formal assumption of sovereign equality between Rome and Astypalaia: the Astypalaians would not aid the enemies of the Romans or allow such enemies passage through their territory, and likewise the Romans would not aid the enemies of the Astypalaians or allow such enemies passage through their territory; in case of an attack on Astypalaia, the Romans would come to its aid, in case of an attack on Rome the Astypalaians would come to its aid; etc. Rome at the end of the second century BC still maintained the forms if not the substance of reciprocity in its dealings with Greek city states. Since there was no reason for the Romans to single out Astypalaia for such formal courtesy, it is assumed that this treaty followed a standard formula used in treaties with other Greek city states, whose texts did not survive.
Электрлік арал
2023 жылы Грекия үкіметі Volkswagen Group компаниясымен Астипалеяны «климаттық бейтарап көлік жүйесінің үлгі аралға» айналдыру жөнінде келісім жасағанын жариялады, бұл тұрақты көлік жүйесін әзірлеу үшін зертхана болады. Автомобильдер мен фургонды электр көліктерімен алмастыруға айтарлықтай гранттар беріледі, сонымен қатар, бірлесіп көлік пайдалану және талап бойынша көлік қызметтері енгізіледі. Бұған қолдау көрсету үшін батареялық сақтағышы бар 3,5 мегаватттық күн электр станциясы салынады.
In 2023, the Greek government announced an agreement with the Volkswagen Group to transform Astypalea into "a model island for climate neutral mobility", as a laboratory for developing sustainable mobility. Substantial grants will be given to replace cars and vans with electric vehicles, and ride sharing and demand responsive transport will be introduced. To support this, a 3.5 megawatt photovoltaic power station with battery storage will be built.
Дін тарихы
Астипалея христиандық епископтық орталыққа айналды және 10 ғасырдағы "Епископтықтар туралы хабарлама" (Notitia Episcopatuum) еңбегінде осылай көрсетілген. Ол Эгей аралдары провинциясының астанасы – Родос Рим католик архиепископтығының қарауындағы епископтық болды.
Astypalaea became a Christian bishopric and is mentioned as such in a 10th century Notitia Episcopatuum. It was a suffragan of the Metropolitan Roman Catholic Archdiocese of Rhodes, the capital of the Aegean Insulae province.