Канада Жоғарғы Сотының "R v Stone" ісі және автоматтық қорғаныс
R v Stone
Канада Жоғарғы Сотының Stone ісі ([1999]) автоматизм қорғанысын қарастырады. Ақыл ауруымен және аурусыз автоматизм аражігі ажыратылады, қылмыстық жауапкершіліктен босату шарттары түсіндіріледі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
R v Stone, [1999] 2 S. C. R. 290 – қылмыстық іс бойынша сотта автоматтылық қорғанысын қолдану мәселесінде Канада Жоғарғы Сотының маңызды шешімі.
R v Stone, [1999] 2 S. C. R. 290 is a leading Supreme Court of Canada decision on the use of the defence of automatism in a criminal trial.
Соттың пікірі
Сот судьясы Бастараш көпшіліктің атынан жазды. Ол ең алдымен санасыз және саналы емес автоматизмді ажыратты. Біріншісі Қылмыстық кодекстің 16-бабында бекітілген және мінез-құлықтың еріксіздігі "ақыл ауруының" салдары болуы керек деп талап етеді. Сәтті қорғаныс психикалық ауру себепті қылмыстық жауапкершіліктен босату туралы үкімге әкеледі. Екіншісінің нәтижесі – ақтау. Автоматизмді қорғанысқа алу үшін қорғау тарапы судьяға айыпталушының әрекеттерінің еріксіз болғанын дәлелдеуге міндетті. Содан кейін судья қазылар алқасына екі түрдің қайсысы тиімдірек екенін шешуге мүмкіндік береді. Сұрақ – автоматизм ақыл ауруының салдары болды ма, жоқ па. Бастараш ақыл ауруының мағынасын зерттеді. Ол 16-бап бойынша екі тәсілді анықтады. Біріншісі – "ішкі себеп" теориясы, онда судья "айыпталушының автоматизміне реакциясын, егер айыпталушының айтуынша, оның ауруы ақыл ауруы болса, қалыпты адам қалай реакция жасар еді дегенмен салыстырады". Бұл оқиғаның тудырған себебін және қалыпты адам автоматизміне түсуі мүмкін еді ме дегенді ескереді. Мысалы, өте күшті соққыға ұшыраған адам санасыз күйге түсуі мүмкін. Екінші тәсіл – "үзіліссіз қауіп" теориясы, онда қоғамға үзіліссіз қауіп төндіруі мүмкін жағдай ақыл ауруы болып саналады. Бастараш атап өткендей, бұл екі теория бір-бірінсіз қарастырылмауы керек және қорғанысты қолдану кезінде екеуі де ескерілуі тиіс (Бастараш сондай-ақ, "ішкі себептер мен үзіліссіз қауіп факторларын қарастыру ғана ақыл ауруы мәселесіне нақты жауап беруге жеткіліксіз болғанда" басқа да саяси мәселелерді қарастыру мүмкіндігін айтты (218-тармақ). Анықталған мән-жайлар бойынша сот судьясы тек ақыл ауруына байланысты автоматизм қорғанысы қолданылатынын анықтады; Стоунға әсер еткен оқиға қалыпты адамнан күтілмейтін нәрсе еді. Осылайша, оның қорғанысы сәтсіз аяқталуы керек.
Justice Bastarache wrote for the majority. He first distinguished between insane and non insane automatism. The former was codified under section 16 of the Criminal Code and required that the involuntariness of the conduct to be the result of a "disease of the mind". A successful defence results in a verdict of not criminally responsible on account of mental disorder. The result of the latter is an acquittal. To apply a defence of automatism the defence has an evidentiary burden to show the judge that the accused's actions were involuntary. The judge will then allow the jury to choose which of the two types of automatism is most appropriate. The question is whether the automatism was the result of a mental disorder or not. Bastarache examined the meaning of a mental disorder. He identified two approaches under section 16. First is the "internal cause" theory in which the judge compares "the accused's automatistic reaction to the way one would expect a normal person to react in order to determine whether the condition the accused claims to have suffered from is a disease of the mind." This takes into account the triggering event, and whether a normal person might have entered into an automatistic state. For example, an extremely shocking event would reasonably turn someone automatistic. The second approach is the "continuing danger" theory in which a condition that is likely to present a continuing danger to the public would constitute a mental disorder. These two theories, argued Bastarache, are not meant to be mutually exclusive and should both be considered in the application of the defence (Bastarache also mentioned the possibility of considering other policy concerns when "consideration of the internal cause and continuing danger factors alone [do] not permit a conclusive answer to the disease of the mind question" (at para 218). On the facts, the trial judge had found that only the mental disorder automatism defence applied; the triggering effect for Stone was not something that would reasonably be expected from a normal person. Consequently, his defence should fail.