Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Юрате мен Кастит (литвалық: Jūratė ir Kastytis) – литва халқының ең әйгілі және кең таралған аңыздарының бірі. Алғаш рет 1842 жылы Людвикас Адомас Юцевичустың еңбектерінде жазылған. Одан бері ол көп рет заманауи өлеңдерге, балеттерге және тіпті рок-операларға бейімделді. Бүкіл оқиғаның нақтылығы сол кездегі танымал романтикалық әңгімелердің ықпалынан туындаған күмәнді тудырады.
Jūratė and Kastytis (Lithuanian: Jūratė ir Kastytis) is one of the most famous and popular Lithuanian legends and tales. The first time it was recorded was in 1842, in the writings of Liudvikas Adomas Jucevičius. Since then it has been adapted many times for modern poems, ballets, and even rock operas. The authenticity of the entire story is questioned due to the possible influence of popular contemporary romantic tales.
Этимология
Қаһарманның аты "Jūratė" Балтық тілдеріндегі "теңіз" сөздерімен байланысты, атап айтқанда, литва тіліндегі jūra "теңіз" және латыш тіліндегі jũra, jūŗa "теңіз, судың үлкен көлемі".
The heroine's name, 'Jūratė', is related to words for 'sea' in Baltic languages, namely, Lithuanian jūra 'sea' and Latvian jũra, jũŗa 'sea, great mass of water'.
Қысқаша мазмұны
Сюжет әртүрлі нұсқаларда өте көп өзгеріп, айырмашылықтарға толы. Дегенмен, негізгі мәліметтер өзгеріссіз сақталады. Балтық теңізінің түбінде әдемі янтарь сарайда Юрате деген қасиетті құдай (кейде оны су қызы немесе ундіна деп сипаттайды) өмір сүрген. Бір күні Кастит есімді жас балықшы балық аулап жүргенде, ол оның сұлу келбетіне ғашық болады. Олар сарайда бақытты шақтарды өткізеді, бірақ күн құдайы Перкунас құдайдың, өлшеулі адам Каститке ғашық болғанын біліп алады. Ол қатты ашуланып, янтарь сарайды қиратып жібереді. Сарай миллиондаған бөлікке айналады. Аңыз бойынша, осы себепті Балтық теңізіндегі дауылдан кейін янтарь сынықтары жағаға шығады. Юрате Каститті дауыл кезінде суға батпай құтқарып алады. Басқа нұсқаларда Кастит Перкунаспен өлтіріледі, ал Юрате оны бүгінге дейін сағынып, жоқтап келеді. Оның көз жастары жағаға шайылған янтарь сынықтарындай, ал дауылды теңізден оның қайғылы даусы естіледі дейді. Кейде Кастит Паланганың солтүстігіндегі Швентожиден екендігі айтылады.
The plot greatly varies between the different versions. However, the basic facts remain the same. The goddess (sometimes described as a mermaid or undine) Jūratė lived under the Baltic Sea in a beautiful amber castle. A young fisherman named Kastytis was fishing and she fell in love with the handsome young fisherman. They spent happy times in the castle, but the thunder god, Perkūnas, found out that the goddess had fallen in love with Kastytis, a mortal man. He became furious and struck the amber castle. It exploded into millions of pieces. According to legend, that is why pieces of amber come ashore after a storm on the Baltic Sea. Jūratė rescued Kastytis from drowning in a storm. According to other variations, Kastytis was killed by Perkūnas and Jūratė mourns him to this day. Her tear drops are amber pieces washed ashore and one could hear her sad voice in a stormy sea. Sometimes it is said that Kastytis is from Šventoji, north of Palanga.
Басқа да әңгімелер
Балтық теңізі аймағындағы басқа да әңгімелерде де су асты сарайымен, сулы иелікпен және құмбар тасымен байланысты кейіпкерлер мен орындар кездеседі. Латвиялық "Булбулис құс" ертегісінде үш ханзада сиқырлы Булбулис құсын іздеуге шығады, бірақ сәттілікке тек кішісі ғана жетеді. Үлкен ағалары қызғанышпен толғандықтан, кенжесін теңізге тастап, құсты өздеріне алып кетеді. Дегенмен, батырды "теңіз патшайымы" құтқарып, оны өзінің "құмбар қамалына" апарып қояды. Польша ертегісінде, құмбар түсті шаштары бар су тұрғын қыздар әкесі – "Кеңдір патша"мен бірге теңіздің түбіндегі сарайда тұрады.
Other stories of the Baltic Sea region also show characters and locations associated with an underwater palace, a watery domain and the amber gemstone. In a Latvian fairy tale, Bulbulis the Bird, three princes set out on a quest for the magical bird Bulbulis, but only the youngest succeeds. Seething with envy and jealousy, the older brothers cast the youngest into the sea and take the bird for themselves. However, the hero is saved by "the sea queen" and taken to her "amber castle". In a Polish fairy tale, the water dwelling maidens with amber colored hair live with their father, the Amber King, in a palace at the bottom of the sea.
Мәдени маңызы
Литвалықтарда көптеген аңыздар мен ертегілер бар. Ең танымалдары – Егле, жыландар патшайымы, және Юрате мен Каститис. Егле туралы әңгіме әлдеқайда күрделі болғанымен, екі аңыз да литва мифологиясының элементтерін қамтитын махаббат оқиғалары болып табылады және кейбір нындардың пайда болуын түсіндіруге тырысады. Егле мен Юрате – литвалық әйелдерге қойылған танымал есімдер. Литваның негізгі курорты Палангада Юрате мен Каститиске арналған ескерткіш орналасқан. Ол басты туристік орталықтың – күн батуға апаратын көпірдің жанында тұр. Паланганың гербі осы аңызды ескере отырып жасалған. Күлдір мүсіндер ежелгі күлдір өңдеу өнерін көрсетеді. Күміс тәж Юрате қасиетті құдайының символы. Бұл аңыз көптеген суретшілерге шабыт сыйлаған. 1920 жылы елге танымал патриот ақын Майронис осы ғашықтарға арнап баллада жазды. Аңыздың бүгінгі танымалдығының көп бөлігі осы ақынның еңбегімен байланысты. Вацловас Ратаискис Ратас салған балладаға арналған ағаштан ойылған суреттер 1937 жылы Парижде өткен халықаралық көрмеде жүлде алды. 1933 жылы балет қойылды. 1955 жылы эмиграциядағы композитор Казимерас Викторас Банаитис операны аяқтады, ал оның тұсаукесері 1972 жылы Чикагода өтті. Сондай-ақ, пьеса да жазылды. 2002 жылы Клайпеда қаласының 750 жылдығын тойлауға орай рок-опера қойылды. Операда көптеген танымал адамдар өнер көрсетті және ол сәтті өтті. Опера аңыздың аяқталған жерінен басталады: қамал қиратылып, ғашықтар айырылысады. Рок-опера ескі оқиғаны заманауи стильде беруімен ерекшеленеді. Сонымен қатар, Польшаның теңіз жағалауындағы Юрата курорты, әсіресе варшавалықтар арасында танымал және соғыстар аралық кезеңде құрылған, Юрате атымен аталады, ал поляк тілінде ол Юрата деп жазылады.
Lithuanians have numerous legends and tales. Arguably, Eglė, the Queen of Serpents and Jūratė and Kastytis are the best known. Even though Eglė's story is much more complicated and elaborate, both legends are love stories that involve elements of Lithuanian mythology and try to explain origins of certain objects. Both Eglė and Jūratė are popular Lithuanian female names. Palanga, the main resort in Lithuania, has a monument dedicated to Jūratė and Kastytis. It is located in a square right next to the main tourist attraction—a bridge that leads to sunset. The Palanga coat of arms was designed having the legend in mind. The amber beads represent the ancient business of amber processing. The silver crown represents the goddess Jūratė. The legend has inspired a number of other artworks. In 1920, Maironis, one of the best known patriotic poets, wrote a ballad to honor the lovers. Much of legend's present popularity is attributed to this poet. Woodcut illustrations by Vaclovas Rataiskis Ratas for the ballad won awards in an international exhibition in Paris in 1937. In 1933, a ballet was staged. In 1955 exiled composer Kazimieras Viktoras Banaitis finished an opera, premiered in 1972 in Chicago. A play was also written. In 2002, a rock opera was performed in Klaipėda to celebrate its 750th anniversary. A number of celebrities appeared in the opera and it was a success. It continues where the actual legend left off: the castle is destroyed and the lovers are separated. The rock opera is noted for taking a modern twist on old story. Additionally, Jurata, a Polish sea side resort, popular especially among Varsovians and established during the interwar period is named after Jūratė, which is spelled Jurata in Polish.