Кіріспе

1945 жылы Филиппиндегі одақтас әскери операциясы. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Филиппин үшін Лингаен шығанағында жапондықтар жүргізген науқан.

Лингаен шығанағына шабуыл, 6–9 қаңтар 1945 ж. – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Филиппиндегі одақтас әскери-теңіз операциясы. 1945 жылғы 6 қаңтардың таңында адмирал Джесси Б. Олдендорф басқаратын одақтас күштер Лусон аралындағы Лингаен шығанағынан Лингаен жағалауына жақындаса бастады. АҚШ Әскери-теңіз күштері мен Австралия Корольдік Әскери-теңіз күштерінің соғыс кемелері үш күн бойы Лингаен шығанағындағы орналасқан жерлерінен Лингаен жағалауындағы күдікті жапондық бекіністерін бомбалауға кірісті. "S күні", 9 қаңтарда, АҚШ-тың 6-армиясы Лингаен мен Сан-Фабиан қалалары арасындағы шығанақтың төменгі бөлігінде, шамамен 25 миль (40 км) болатын жағажайға түсті.

Өмірбаян

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лингэен шығанағы американдық және жапондық күштер арасындағы стратегиялық маңызды соғыс аренасы болды. Суреттің сол жағындағы ортасында көрсетілгендей, 1941 жылдың 22 желтоқсанында генерал-лейтенант Масахару Хомма басқаратын Жапонияның 14-ші армиясы шығанақтың солтүстік-шығыс жағалауындағы Агу, Каба, Сантьяго және Бауангке түсті. Олар нашар жабдықталған, көбінесе американдық және филиппиндік әскерлерден құралған қорғаушылармен бірқатар ұсақ шайқастарға қатысты. Шектеулі қарсылыққа тап болған жапон күштері шығанақты сәтті басып алып, жаулап алды. Жеңіліске ұшыраған күні генерал Дуглас Макартур Лузоннан шегінуге және Батанға көшуге бұйрық берді. Батан шайқасында жеңілгеннен кейін АҚШ және филиппиндік соғыс тұтқындары Капас, Тарлакқа (астана Маниладан алыс емес жерде) бағытталған Батан өлім маршына мәжбүр болды. Корегидорда генерал МакАртур басқаратын американдық әскерлермен қолдау көрсетілген тәуелсіз одақтас үкімет құруға тырысқаннан кейін, жапон әскерлері 1942 жылдың 6 мамырында Корегидор шайқасында қалған американдық және филиппиндік күштерін капитуляцияға мәжбүр етті. 1942 жылдың 11 наурызында лейтенант Джон Д. Булкели Филиппиннен қашуға бұйрық алған Макартурды, оның отбасын және тікелей штабын эвакуациялады. Келесі үш жыл бойы шығанақ Лингэен шығанағына десант түсірілгенге дейін жапондық оккупацияда болды.

Бомбалау

1945 жылдың 3-9 қаңтары аралығында адмирал Олдендорфтың шабуыл жасағының кемелері Филиппиннің оңтүстік-шығысындағы Лейте шығанағының бұрын басып алынған аралдары арқылы ұзақ және қияң жолмен өтті, картада сол жақта көрініп тұрған Шығыс Висайястар (көк түспен) және Оңтүстік Висайястардың оңтүстігінен Суригао бұғазы мен Бохол теңізі арқылы. Содан кейін солтүстікке бет бұрып, Батыс Филиппин аралдары – Негрос, Панай және Миндороның (картада сол жақта жасыл түспен көрсетілген) батыс жағалауларын бойлай жүріп, адмирал Олдендорфтың теңіз шабуыл күшінің алдыңғы қадамдағы кемелері Лусон аралындағы Лингяен шығанағының аузына, Багайоның сол жағында көрсетілген жерге бағытталды. Шығанақ аузынан екі тік арна миналардан тазартатын болды, біреуі Лингяен жағасында батысқа қарай, екіншісі Сан-Фабиан қаласында шығысқа қарай аяқталар еді. Дөңгелек пішіндес Лингяен шығанағының тар негізі салыстырмалы түрде кішкентай қону аймағын қамтамасыз етті, ені 25-30 миль ғана, бірақ оның шабуыл күштері Лусонның астанасы Манилаға жету үшін оңтүстікке қарай 100 мильдік жер үстіндегі жолды ғана жүруі керек болды, ол картада анық көрсетілген. 1945 жылдың 6 қаңтарында шамамен түскі уақытта Лингяендегі күдікті жапондық қорғаныстарға қарсы ауыр теңіз және әуе шабуылы шығанақтың ішіндегі олардың орналасқан жерінен басталды, оның негізі жоғарыдағы суретте көрсетілген. Қону аймақтарындағы жағалаудағы және ішкі жағалаудағы қарсылық күші туралы болжамдар дұрыс болмады, себебі шабуылдың көп бөлігі қажетсіз болып шықты.

миналарды тазалау жұмыстары

Су астындағы бұзғыш топтар шығанақтың түбіндегі жоспарланған қону орындарының жанында жарылыс жұмыстарын жүргізді, бірақ жағажайда кедергілерге тап болмады, тек бір минаны тапты және қарсыластың шамалы күштерімен кездесті. Миналарды жою күшіне қолбасшылық еткен лейтенант-коммандер У. Р. Лауд 7 қаңтар күнінің соңында өзінің жою жұмыстары барысында шамамен он қосымша мина тапқанын мәлімдеді, бірақ филиппин қарсыласының барлау деректері олардың санын асыра бағалаған болуы мүмкін. Смит таңқаларлықтай, 7-сі күні таңғы барлау кезінде «тек екі жүзбелі мина табылды, ал теңізге ілінген миналар жоқ» деп жазады. Екі дерек көзі де барлығы 10-12 мина болғанын көрсетті, бұл Айво Джима жағалауында кейін табылған миналардың көптігін ескере отырып, қону аймағына жақын жерде аса көп емес санды құрады. Қону жолдары тазартылғаннан кейін, кемелердің белсенді миналардың қатерінен қауіпсіз жақындауы немесе қонуы үшін белгілер орналастырылды. Мина жоюшылар әуе шабуылдарының тұрақты нысаны болғандықтан тиімділік пен батылдықпен жұмыс істеді, олардың бірнешеуі зақымданып немесе батып кетті. Олар 6-8 қаңтар аралығында, жиі шабуылдар кезінде және қиын ауа-райы жағдайында, соның ішінде 7 қаңтарда Лингаен маңындағы шығанақтың шығыс бөлігіндегі үлкен толқындар кезінде өздерінің міндеттерін тиімді орындады, бұл шығанақтың шығыс жағына жақын кемелерге әсер еткен болуы мүмкін. Десанттық аймақтарға әуе және теңіз артиллериясымен бомбалау жүргізілді, 7-сі күні камикадзелер шабуыл жасады, бірақ жаудың камикадзелері, бомбалаушылары және торпеда тасушы ұшақтары 2-сінен бастап шығанаққа дейінгі ұзақ жолда теңіз күштерін үркітіп, 13-сіне дейін жалғастырды. Смит одақтас әуе кемелерінен «6 мен 8 қаңтар аралығында 250-300 рет ұшып, жағажайдағы нысаналарды бомбалап, атып тастағанын» жазды. Көптеген жау ұшақтары мен камикадзелері құлатылды, бірақ олардың көпшілігі қолдан шығып кетті. Ян В. Толл 7 қаңтарда «адмирал Кинкейд пен генерал Макартурдың шұғыл өтінішіне жауап ретінде Халси өзінің «үлкен көк жамылғысын» Лузонға жапты» деп жазды. Әуе кемелерінің ұшқыштары кемелеріне оралғаннан кейін «жерде кем дегенде жетпіс бес жапон ұшағы қиратылғанын» мәлімдеді. 8-і күні Лингэен қаласында филиппиндіктердің десантқа дейінгі бомбалауға жауап ретінде АҚШ және Филиппин туларын көтеріп, шеру өткізгені байқалды; атыс сол аймақтан басқа бағытқа бұрылды.

Құрлықтық шайқас

Сол жақта көрсетілгендей, 1945 жылғы 9 қаңтарда сағат 09:30-да АҚШ-тың 6-шы армиясының генерал Уолтер Крюгер басқаруындағы шамамен 68 000 әскери қызметші – жойқын теңіз шабуылынан кейін – Лингаен шығанағының жағалауына қарсылықсыз қонды. Келесі бірнеше күн ішінде барлығы 203 608 сарбаз түсіріліп, Суал мен Сан-Фабиан қалаларынан басталып, Болиану түбегінің негізіндегі картаның шығыс жағынан, батысқа қарай Дагупан (XIV корпус) орталық шығанақ қаласына, содан кейін Лингаен қаласына дейін 32 шақырымдық (20 миль) жағажай бекітілді. XIV корпустың орналасқан жері сол жақтағы суреттің ортасындағы көк сызықпен көрсетілген. Лингаен шабуыл тобының қону аймақтары Лингаен қаласының жанындағы көк төртбұрыштармен, ал шабуыл тобының күштері көк сызықтармен ішкі аймақта көрсетілген. Сан-Фабиан шабуыл тобының (I корпус) қону аймақтары тікбұрыштармен, ал шабуыл күштері Сан-Фабиан қаласының оң жағындағы көк сызықпен көрсетілген. Макартурдың қолбасшылығындағы әскерлердің жалпы саны Дуайт Д. Эйзенхауэрдің Еуропадағы әскерлерінен асып кеткені хабарланды. Кемеде болған кезде, Сан-Фабиан шабуыл тобы – 78-ші топ – адмирал Олдендорфтың теңіз конвойынан үш күн қалып қойды және вице-адмирал Дэниел Барби басқарды, ал Лингаен шабуыл тобы – 79-шы топ – Олдендорфтан да сонша қашықтықта болып, вице-адмирал Теодор Уилкинсон басқарды. Кемеден түскеннен кейін, екі құрлықтағы шабуыл тобы Лингаендегі бірінші күні Нормандияның қанды жағалауларына D-күні келген әскерлерден гөрі көбірек АҚШ әскерін жағаға шығарды. Бірнеше күн ішінде шабуыл тобы жағалаудағы қалаларды жылдам басып алып, 32 шақырымдық (20 миль) жағажайды қорғады және 8 шақырымға (5 миль) дейін ішкі аймаққа енді.

Құрлық пен теңізде үлкен залалдар

Жапондықтарды қуып шығаруда табысқа қол жеткізгеніне қарамастан, американдықтар және олардың көбінесе австралиялық одақтастары салыстырмалы түрде ауыр зардап шекті; әсіресе камикадзе шабуылдарынан, олардың конвойларына көп зиян келді. АҚШ-тың ең көп шығынға ұшыраған шайқасы болмаса да, Лусон үшін болған келесі шайқас Екінші дүниежүзілік соғыста АҚШ күштерінің ең көп шығынға ұшыраған шайқасы болды, онда 192 000-ден 217 000-ға дейін жапондық жауынгерлер қаза тапты. Дегенмен, кейбір дереккөздер бүкіл соғыс кезеңіндегі шығынды 380 000-ға дейін бағалайды (көптеген жағдайларда аштықтан және аурулардан туындаған соғысқа қатыспағандардың қазасы да ескерілген). Бұл шайқаста 8 000 американдық жауынгер қаза тапты, ал соғыс кезеңінде 10 000-ға жуық адам қаза тапқан болуы мүмкін. Соғысқа қатыспаған американдықтардың жалпы шығыны 93 400-ге дейін жетеді, оның ішінде аурулар мен соғысқа қатыспаған жарақаттардан туындаған сырқаттар ескерілген.

1945 жылдың 3-13 қаңтарында зақымдалған кемелер туралы мәлімет

Осы мақаланың негізгі тақырыбы болып табылатын теңіз арқылы шабуыл кезінде, 1944 жылдың 13 желтоқсанынан 1945 жылдың 13 қаңтарына дейін, одақтас кемелердің Лейте шығанағы арқылы Филиппинге, Лингаенге дейін кірген уақытын қоса алғанда, сондай-ақ екі апта бұрын Солтүстік Филиппин аралдарындағы Миндоро және Мариндұк аралдары маңындағы әрекеттер кезінде, барлығы 24 одақтас кемесі батып, тағы 67 кеме камиказелердің шабуылынан зақымданды. Бірақ бұл санға Лузонның батыс жағалауындағы, Лингаен шығанағынан тыс, Филиппин Висая аралдары мен Миндоро аралындағы теңіз шайқастары да кіреді, олар Лузон аралын басып алу күштері үшін дайындық ретінде қажет болды. 3-11 қаңтар аралығында Лингаенге жол бойы камиказелерден зақымданған кемелердің ішінде «Миссисипи», «Нью-Мексико» және «Калифорния» (соңғысы достық оттан да зардап шекті), ауыр крейсер, жеңіл крейсер «Колумбия» және мина тазартқыш «Лонг» және «Хови» кемелері болды. Камиказе қаупін сезген капитан кеменің барлық бөлігіне көптеген қарауылды орнатты. Алайда, шайқас кезінде жиі кездесетін және қиын мәселе болған радар сигналдарының болмауы, жұмыс тобын жапондық ұшақтар кері шегінген деп ойлатты, ал камиказе шабуылы қарауылдарды толығымен дағдарысқа түсірді. «Нью-Мексико» тек қана дәл емес зениттік атумен жауап бере алды, ал «Омманней Бэй» мүлдем жауап бере алмады. Ұшақ қанатымен кеменің жоғарғы құрылысын кесіп, оны ұшу палубасына құлатты, содан кейін алдыңғы оң жақтан ұшу палубасына кіріп, екі бомбаны түсірді. Біреуі ұшу палубасын тесіп өтіп, ангар палубасындағы толық жанар майы бар ұшақтар арасында жарылыс тізбегін бастады. Екінші бомба ангар палубасынан өткен кезде су құбырының қысымы төмендеді, өртке қарсы күресті қиындатты. Өрт пен жарылыстар, соның ішінде мұнай өртінен туған қатты ыстық пен қара түтін, күні бойына жалғасты, содан кейін кемені торпедамен батыру туралы шешім қабылданды. Теңіз статистикасы бойынша, шайқастың басында болған камиказе шабуылы бір кемедегі ең көп шығынға әкелді – 93 адам қаза тауып, 65 адам жарақаттанды. «Омманней Бэймен» бірге 19 Grumman FM 2 Wildcat истребителі мен 10 Grumman TBM Avenger торпедо-бомбалаушысы суға кетті. Шабуылдан бұрын ешбір ұшақ ұшып шыға алмады.

"Манала шығанағы" кемесі соққыға ұшырады

Сэмюэл Элиот Морисонның күшті болжамы бойынша, 5 қаңтарда сағат 16:51 мен 17:50 аралығында «Хелм», «Луисвилл», «Манила шығанағы» және «Саво аралы» кемелеріне жасалған камикадзе шабуылдары Маниланың солтүстігіндегі Мабалакаттағы (бұрынғы Кларк әуе базасы) жапон әуе базасынан 15:57-де ұшырған 16 камикадзе ұшағы мен 4 сүйемелдеуші ұшақтан жасалған. Шабуылдар Лусон аралының батысында, Коррегидор жағалауынан шамамен 160 шақырымдай қашықтықта болды. Әуе базасының одақтас кемелерге салыстырмалы түрде жақын орналасуы ұшақтардың жанармай бактарының толығырақ болуын қамтамасыз етті, ал командир Тадаси Накадзимадан алған тактикалық оқыту – камикадзе нысаналарын анықтау әдістері, маневрлеу және тікұшу стратегиялары олардың нысаналарына жету және тиімдірек соққы беру мүмкіндіктерін арттырды. 5 қаңтарда сағат 17:50-ге дейін екі камикадзе «Манила шығанағына» сол жақтан шабуыл жасады. Бірінші ұшақ көпірдің артындағы ұшу палубасына соқтығысып, ұшу және ангар палубаларында өрттерді тудырды, радарлық жабдықты жойды және барлық байланыс құралдарын бұзды. Екінші ұшақ көпірге бағытталған, бірақ аралды оң жағынан жақыннан өткізіп, кеменің кормасынан теңізге құлады.

HMAS Australia кемесі бес рет соққыға ұшырады

Ауыр крейсер шабуылға ұшыраған жалғыз кеме болды, бірақ оның қырық төрт қаза және жетпіс екі жаралысы тек алғашқы екі соққының нәтижесі болды, олардың екіншісі ғана елеулі зақым келтірді. 5 қаңтарда сағат 17:35-те Манила шығанағынан солтүстік-батысқа қарай шамамен елу миль жерде, Сан-Фабианға Лингаен десантына оттық қолдау көрсету үшін шығанақтың аузына жақындаған кезде «Австралия» кемесінің орта бөлігіне сол жағынан соққы тиді. 25 адам қаза тауып, 30 адам жараланды, бірақ Морисон 30 адам қаза тауып, 46 адам жараланды деп мәлімдеді, олардың көпшілігі сол жақтанғы қосалқы және зениттік қарулардың экипаждарынан еді. Бірақ кемеге келтірілген зақым оны қызметтен шығаруға жеткіліксіз болды, сондықтан ол операцияларын жалғастырды. Кемелер 6 қаңтарда шығанаққа жетіп, сағат 11:00-де «Австралия» десант алдындағы бомбалауды бастады. Шығанақта екінші камикадзе 6 қаңтарда сағат 17:34-те крейсерді 4 дюймдік зениттік қарулардың арасында соқтырды, нәтижесінде 14 адам қаза тауып, 26 адам жараланды. Қаза тапқандардың көп бөлігі зенитшілер еді, содан кейін крейсердің екі жағындағы 4 дюймдік қарулардың біреуін ғана толықтай қамтамасыз етуге жететін оқудан өткен қызметкерлер қалды. 8 қаңтарда «Австралияға» екі камикадзе шабуылы тез арада жасалды: сағат 07:20-де екі қозғалтқышты бомбалаушы крейсердің жанында суға түсіп, кеменің сол жақ қанатына соқтығысты, содан кейін сағат 07:39-да екінші ұшақ шабуыл жасады, оны су желісінде порт жағына ұшатын алдында атып түсірді. Екінші шабуылшы тасыған бомба корпуста тесік жасап, 5 градусқа еңкейді, бірақ жарылыс пен көптеген сынықтар мен қалдықтарға қарамастан, жарақаттар бірнеше шок жағдайларымен шектелді және «Австралия» сол күні берілген бомбалауды орындауға қабілетті деп есептелді. Зақымдар болмаса да, апат түтік, радар және радио жүйелеріне зақым келтірді, сондықтан крейсерді жөндеуге қайтару туралы шешім қабылданды. 6 қаңтарда оның мина тазарту бөлімі шығанақты тазалағанда, бірнеше камикадзелер «Ховейге» және оның эскортына шабуыл жасады, «Бруксті» сағат 12:52-де қатты зақымдады, ал одан бұрын сағат 12:15-те «Ховейдің» бауырласы «Лонгты» жайратылған. «Ховей» өрттен кейін тасталып кеткеннен кейін экипажының бір бөлігін жинаған «Брукс» эсминецінен аман қалғандарды алды. Сағат 12:15-те «Брукс» экипажына тастап кету туралы бұйрық бергенге дейін «Ховей» жабдықтарын тастап, «Лонгке» көмектесуге кірісті. «Лонг» кемесіне төменнен ұшып келген камикадзе Zero ұшағы су сызығынан шамамен бір фут төмен, көпірдің сол жағынан соқтығысты. Көп ұзамай бүкіл көпір мен палуба өртеніп кетті, ал алдыңғы бөлігіндегі жарылыс пен дайын оқ-дәрілерден қорқып, капитан Стэнли Каплан алдыңғы мачтаның алдындағы бөліктегі адамдарға кемеден кетуге бұйрық берді, ал артқы бөлігіндегі экипаж кемеден кетуге мәжбүр болды. Өрт пен жалғасқан әуе шабуылдарынан «Ховей» кемеге жақындаса алмады, бірақ бір сағат бойы кемедегі барлық экипажға жуық 149 аман қалғанды жинады. 6 қаңтарда кешке жақын көпірдің жанында екінші камикадзе соқтығысып, артқы бөлігі сынғаннан кейін «Лонг» 7 қаңтарда сағат 16°12'N, 120°11'E-де, Лингаен жағалауынан шамамен 10 миль солтүстікке қарай шығанақта суға батып кетті. Күннің соңына дейін тазалау жұмыстарын аяқтаған «Ховей» кемесі, оның дивизиясымен бірге, Лингаен шығанағының сыртындағы ашық суларға қараңғы түскен кезде кері шегінді. 7 қаңтарда таңертеңгі сағат 03:45-те командир Лаудтың USS Hovey кемесі, USS Long және USS Brooks кемелерінен аман қалғандармен әлі де толы болған, үлкен мина тазарту тобының қалған бөлігімен бірге, Балиноа мүйісінің жанында, Балиноа мүйісіне қарап тұрды. Алдында Бартон, Уолк, Радфорд және Лейтц эсминецтері жүзіп келе жатты, егер қажет болса, Балиноа мүйісінің жанында орналасқан жағалау батареяларына қарсы қолдау көрсетуді көздеді. Флагман ретінде әрекет еткен «Ховей» өзінің құрамасына жетекшілік етіп, сағат 04:00-ден кейін тазалау операцияларын бастады. Жарым сағаттан соң радарлар жаудың ұшақтары келе жатқанын хабарлап, «Ховейдің» экипажы қайтадан тазалау жабдықтарын жинап, қаруларын дайындады. Сағат 04:50-де екі ұшақты, кем дегенде біреуі торпедалық бомбалаушыны, су үстінен ұшып, таңғы қараңғылық пен тұманнан пайда болған кезде, «Ховейдің» артиллериялық ұшақтары екі ұшақты да атудан өткізді. Екінші ұшақ «Чандлер» кемесіндегі артиллериялық ұшақтармен «Ховейдің» сол жағына жақындағанда өртке ұшырап, оң жағынан суға құлады. Ұшаққа «Ховейдің» артиллериялық ұшақтары қосымша оқ атқан болуы мүмкін. Сол сәтте ұшақтардың бірінен шыққан торпеда нысанасын тауып, «Ховейдің» артқы бөлігіндегі машина бөлмесіне соқты. Жарылыс күші «Ховейдің» келісін бүктеп, артқы машина бөлмесіндегі адамдардың көп бөлігін өлтірді, сонымен қатар кеменің көп бөлігіне қуат пен байланысты тоқтатты. Секундтар ішінде ортаңғы бөлігі суға толып, келісін екіге бөліп, кеме бұзыла бастады.

"Хови" кемесі әуеден атқан торпедадан суға батып кетеді

Торпеда соққаннан кейін екі минут ішінде "Хови" кемесінің алдыңғы бөлігі 90 градусқа еңкейді, ал ондағы теңізшілер батып бара жатқан кемеден қашуға асықты. Сәтке соң, бір бөлім жарылып, кеменің алдыңғы бөлігі тік күйде суға түсті, бірнеше секунд бойы су бетінде тұрып, содан кейін тереңге батып кетті. "Ховидің" артқы бөлігі тегіс қалпында баяу суға батты, 1945 жылдың 7 қаңтарында сағат 04:55-те толығымен суға батқанға дейін көптеген экипаж мүшелері мен құтқарылған теңізшілердің кемеден шығуына мүмкіндік берді. "Хови" батқанда, ол өзінің 24 экипажын және USS Long және USS Brooks кемелерінен 24 теңізшіні бірге суға алып кетті. "Хови" батқанда жоғалғандардың бесеуі USS Brooks кемесінен болды. Ол 16°20'N 120°10'E координаталарында, шығанақтың түбінен солтүстікке қарай шамамен 20 миль қашықтықта, 54 фатом тереңдікте батып кетті. "Чендлер" дереу жағдайға келді және "Хови" батқан үш кемеден аман қалғандарды құтқарып алды, барлығы 229 адамды құтқарды. "Чендлер" "Ховиден" құтқарып алған 229 теңізшінің шамамен жартысы "Лонгтан" аман қалғандар болды, олар екі рет тастап кетілген және қирап қалған кемелерден қашып шыққан.

"Нью-Мексико" кемесі соққыға ұшырады

1945 жылы 6 қаңтарда сағат 11:59-да генерал-лейтенант Герберт Ламсден «Нью-Мексико» линкор кемесінің көпіріне камикадзе шабуыл жасағанда қаза тапты. Ол Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан Ұлыбритания армиясының жоғары ранкті офицері болды. Ламсден Ұлыбритания премьер-министрі Уинстон Черчилльдің генерал Дуглас Макартурмен жеке байланыс адамы болды. Камикадзе кеменің көпіріне шабуыл жасағанда 30 адам қаза тауып, 87 адам жараланды, нәтижесінде Ламсден мен кеменің командирі капитан Роберт Флеминг қаза тапты. Сан-Фабиан оттық қолдау күштерінің командирі, ал бірнеше ай бұрын Лейте шығанағы шайқасында линкорлар флотының командирі болған контр-адмирал Джордж Вейлер және Ұлыбритания Тынық мұхиты флотының командирі британдық адмирал сэр Брюс Фрейзер де сол кезде көпірде болды, бірақ олар кеменің оң жағында болғандықтан зардап шекпеді. Олар қаза тауып немесе ауыр жарақат алудан бірнеше метр ғана қашықтықта болды.

" USS California " кемесі соққыға ұшырады

6 қаңтарда сағат 17:15-тен кейін екі камикадзе "Зеро" ұшағы "Калифорния" кемесіне жақындады. Кеме артиллериясы біреуін атып түсірді, ал екіншісі кеменің бағанасына шағылысты. Камикадзе ұшағының жанармай бактерісінен бензин ағып, өрт шықты. Содан кейін, басқа кемеден келген 5 дюймдік снаряд кеменің 5 дюймдік зеңбірегіне тиіп, мұнара ішінде жарылып, тағы бір өрт тудырды. Өрттер тез арада сөндірілді, бірақ 44 адам қаза тауып, 155 адам жарақат алды, оның ішінде көптеген адамдар зардап шекті.

"Люисвилл" кемесіне екі рет соққы тиді

4-ші крейсерлік дивизияның командирі, контр-адмирал Теодор Э. Чандлер 1945 жылғы 7 қаңтарда жарақатынан көз жұмды. Бұл, оның операцияларды басқаруға көмектесіп жатқан күні, ауыр крейсер «Луисвиллдің» көпіріне камикадзе шабуылы тигеннен кейін болды. Ол күні бұрын да камикадзеден шабуыл алған еді, бірақ бұл шабуыл аз зиян келтірген. Адмирал Чандлер қоршаудағы крейсердегі операцияларды басқарғаны үшін өлімнен кейін Әскери-теңіз кресімен марапатталды.

"Миссисипи" кемесі соққыға ұшырады

Миссисипи 1945 жылдың 6 қаңтарында Лусон аралындағы жапондық бекіністерін атқылауды бастады. Оқшаулау кезінде, 9 қаңтарда сағат 13:02-де жапондық камикадзе кемеге шабуыл жасады, бірақ ол 10 ақпанға дейін, жапондық қорғанысын атқылап, Pearl Harbor-ға жөндеуге кеткенге дейін өз орнында қалды. Сағат 13:03-те жапондық "Вал" кемесі көпір деңгейінен төмен, сол жаққа тиіп, зениттік пушкаға түсіп, бортынан құлады. Нәтижесінде жиырма үш адам қаза тауып, алпыс үш адам жараланды, бұл кемеге шабуыл жасалғандардың арасындағы ең көп шығынға ұшырағандардың бірі болды.

" Белкнап " кемесі соққыға ұшырады

1945 жылғы 11 қаңтарда сағат 07:53-те «Клемсон» классының эсминшісі USS Belknap жапондық камикадзеге барлық қаруларын бағыттап, одан қорғануға мәжбүр болды. Камикадзе ақырында кеменің екінші түтін құбырын қиратты, қозғалтқыштарын дерлік тоқтатты, нәтижесінде 38 теңізші қаза тауып, 49-ы жараланды. Олардың арасында кемеде болған Су астындағы диверсиялық 9-шы топтың да өкілдері болды, олардың құрамында бір офицер, 7 сарбаз, 3 хабарсыз жоғалып, 13-і жараланды. Бұрын, 1945 жылғы 3-11 қаңтар аралығында, кеме Лингейен десантында жағалауды атқылау және барлау кемесі ретінде қызмет еткен.

СС Кайл Джонсон, Дэвид Д. Пойыз зақымдалды

Ең көп адам шығынына ұшыраған кемелердің бірі – SS Kyle V. Johnson сауда кемесі болды. 12 қаңтарда сағат 18:30-да 6 жау ұшағынан құралған топтың арасында камикадзе шабуылы салдарынан үлкен өрт шығып, 120 адам қаза тапты. Екі ұшақ SS David Dudley Field кемесіне жақын жерге құлап, қозғалтқыш бөліміне аз ғана зақым келтірді, бірақ Edward N. Wescott кемесі ұшатын сынықтардан қатты зақымданып, алты саудагер теңізшісі мен теңіз күзеті экипажының жеті мүшесі жараланды. Лусон аймағында жаудың қалған ұшақтары азайғаннан кейін, камикадзелер мүмкіндігі бар нысаналарды – баяу жүретін жүк кемелерін іздеді. Бұл кемелердің әуе қорғанысы соғыс кемелері мен крейсерлерге қарағанда нашар болғанымен, олар үлкен нысана болып саналды және олардың өлшемі, салмағы мен шығанақтағы ауа райы жағдайларына байланысты қимылдары шектеулі болуы мүмкін еді.

"Саламауа" кемесі соққыға ұшырады

13 қаңтарда сағат 08:58-де "Саламауа" эскорт-тасымалдағыш кемесіне белгісіз камикадзе шабуыл жасады. Ұшақ кемедегі мергендерге жауап беруге уақыт қалдырмай, тік бойлап, тым жоғары жылдамдықпен құлады. Ұшақ ұшу палубасын тесіп өтіп, әр қанатының астында 250 килограмдық бір-бір бомбамен келді. Бір бомба жарылып, ұшу палубасында, ангар палубасында және басқа да бірнеше жерлерде өрттерді қоздырды. Екінші бомба жарылмады, бірақ кеменің оң жағынан, су сызығының деңгейінде тесіп өтті. Электр қуаты, байланыс және басқару жүйесі бұзылғандықтан, "Саламауа" кемесінде 15 адам қаза тауып, 88 адам жарақат алды. Камикадзе шабуылынан 2 Grumman FM 2 истребителі және 1 Grumman TBM торпедолық бомбалаушы ұшағы қирады.

Камиказдардың табысы

Бірнеше теңіз тарихшыларының пікірінше, жапондықтар камиказелерді Лингаен шығанағында және 1944 жылдың желтоқсан айының соңғы екі аптасында Висая мен Миндоро аралдарында (Батыс Филиппин) Окинава шайқасынан басқа, Тынық мұхитындағы кез келген басқа қақтығысқа қарағанда тиімдірек қолданған. Әсіресе, 6 қаңтардағы Лингаен шығанағындағы және шайқастың басындағы камикадзе шабуылдары үшін көрнекті теңіз тарихшысы Сэмюэл Элиот Морисон олардың "қатысқан ұшақтар санына шаққанда соғыстағы ең тиімді шабуылдары болды – 28 камикадзе және 15 эскорт ұшағы" деп жазды. Генерал МакАртур 6 қаңтарда 58 камикадзе және 18 эскорт ұшағы қолданылғанын көрсетсе де, бұл Морисонның бағалауынан асып түседі, Морисонның камиказелердің тиімділігі туралы қорытындысы осы шайқастың 3-13 қаңтар аралығындағы он күні ішінде шамамен 100-200 камиказе шабуылынан зардап шеккен 47 кемеге келтірілген ауқымды зиянды ескере отырып, әлі де дұрыс болып көрінеді. 1945 жылдың қаңтар айында Лусонның Лингаен шығанағына бара жатқан және оның ішінде болған осы он күннің нәтижесінде шамамен 738 теңізші, морпех және жаяу әскер қаза тапты, ал 1282 адам жараланды. Заманауи автор Иан Толл осы жаулау кезінде Жапонияның Лусон аралындағы әуе күшінің тағдыры шешілгенін атап өтті. Ол былай деп жазды: "Мабалакатта штаб-пәтері орналасқан 201-ші әуе тобы ұшуға жарамды шамамен 40 ғана ұшақты жинауға батылды. Филиппиннің барлық аймағында, шамамен 200-ден аспайтын ұшақтар қалған болуы мүмкін". Бұрынырақ талқыланған 7 қаңтардағы авианосецтерден ұшқан американдық ұшақтармен құрлықта жойылған 75 ұшақты ескерсек, алғашқы екі аптада Лусонда бар болғаны 100-150 ұшуға жарамды ұшақ қалған болуы мүмкін. Желтоқсанның соңғы аптасында Императорлық штаб Филиппинге әуеден қосымша күштер жібермейтін шешім қабылдады. Токио бұйрық берді, ал 201-ші әуе тобы эскорт ретінде белгіленген бірнеше ұшақтардан басқа, "қалған барлық ұшақтарды американдық флотқа қарсы жанкешті шабуылдар үшін қолдану керек" деген шешімді орындады.

Лусондағы жанкештілер 6 қаңтарда

Сэмюэл Морисон 6 қаңтарда шамамен жиырма сегіз камикадзе 15 кемені соққыға ұшырды деп есептейді, бұл шамамен 50% тиімділік құрайды, бұл Тынық мұхитындағы камикадзелердің жалпы тиімділігінен (10–15%) едәуір жоғары. Филиппиндегі камикадзе операциялары мен оқуларының басшысы командир Тадаси Накадзиманың мәліметінше, сол күні сағат 11:00-де жақын орналасқан Анжелес аэродромынан бес камикадзе ұшып кеткен, ал сағат 10:40-та Эчагудан (Шығанақтың солтүстік-шығысында) тағы сегіз камикадзе, сондай-ақ Накадзима атамаған Лусон аралындағы әуежайдан тағы 9 камикадзе ұшып кеткен, осылайша 6 қаңтардағы камикадзелердің жалпы саны жиырма жетіге жуық болды. 6 қаңтарда түскі уақытта Mabalacat аэродромынан ұшып кеткен жалғыз камикадзе, сондай-ақ Анжелес пен Эчагудан келген камикадзелер сол күні шамамен сағат 12:00-де шабуылға ұшыраған он кеменің кез келгеніне соққы берген болуы мүмкін, олардың ішінде «Нью-Мексико» линкоры немесе «Лири», «Самнер», «Лонг» немесе «Брукс» эсминдері бар. 16:55 шамасында Mabalacat аэродромынан ұшып кеткен бес камикадзені жапон ұшқышы лейтенант К. Накано басқарды, ол Филиппиндегі камикадзе күштерін оқытуға және операцияларды жүргізуге жауапты 201-ші камикадзе арнайы шабуыл жасағының командирі Тадаси Накадзима тағайындаған. Командир Накадзиманың сөзіне сүйенсек, Наканоның камикадзелері жақсы даярланған және тиімді күш болды. Mabalacat аэродромынан кешкі сағат 16:55-те жасалған шабуыл шамамен 17:20–17:34 аралығында «Калифорния» кемесінен басталып, «Ньюкомб» кемесіне соққы берген, ал «Луисвилл» және HMAS «Австралия» кемелеріне екінші соққылар жасаған болуы мүмкін. Осы он бес минут 6 қаңтар күні түстен кейін американдық кемелерге келтірілген ең ауыр зақымдардың бірін көрсетті. Морисон басып алудың алғашқы үш күніндегі қирату күшін атап көрсеткендей, 3–6 қаңтар аралығында 25 одақтас кемесі камикадзелердің шабуылынан зақымданды, олардың үшеуі екі немесе одан да көп шабуылға ұшырады. Морисон 6 қаңтарда он бес кеменің зақымдалуын «1942 жылдың 30 қарашасындағы Тассафаронга шайқасынан бері АҚШ Әскери-теңіз күштеріне келтірілген ең ауыр соққы» деп сипаттады.

30% "қақтығыстар" деңгейі, 313 қаңтар 45

АҚШ Әуе күштерінің веб-сайтына сәйкес, әуеге қарсы атыс, радарлық анықтау және ұшудағы ұстауға қарамастан, шамамен 14 пайыз камикадзе америкалық кемеге тиюге аман қалды, ал камикадзелердің шабуылына ұшыраған кемелердің шамамен 8,5 пайызы батып кетті. Лингаенде 1945 жылдың 3-13 қаңтары аралығында 47 кемеге 54 шабуыл жасаған 150-ге жуық камикадзе аман қалғанын ескерсек, төмендегі кестеде көрсетілгендей, бұл «тию» көрсеткіші шамамен 30 пайызға жақын екенін, ал шабуылға ұшыраған кемелердің бату көрсеткіші (4 кеме батқан / 54 шабуыл) шамамен 7,4 пайызды құрайды, бірақ «Brooks» эсминец-транспорты (жөндеуге келмейтін зақымдалған және сүйреу қажет болғандықтан) ескерілсе, шамамен 10 пайызға жақын болады. Бату көрсеткіші сәл бұрмаланған, өйткені «Hovey» және «Palmer» кемелері торпеда немесе бомбадан батты, бірақ екі кеме де камикадзелердің шабуылына ұшыраған немесе жақыннан өткен деп санауға болады, өйткені «Hovey» кемесін камикадзе анық қысқа мерзімге шабуылдады, ал «Palmer» кемесін батырған «Betty» бомбалаушысы, 7 қаңтарда сағат 18:35-те бомбаларын тастағаннан кейін, Моррисонның сөзінше, «басқа кемеге шабуылдай болып бұрылып, суға құлады». Смит 2-8 қаңтар аралығында одақтас кемелерге 30-ға жуық шабуыл жасаған 100-ге жуық камикадзенің жауапты болғанын айтады, бұл да шамамен болғанымен, одақтас кемелерге тию көрсеткіші шамамен 30 пайызға жуық екенін көрсетеді.

Окинавада "соққы" көрсеткіші төмен

Камиказелерден зақымдалған кемелер Окинава шайқасында көбірек болғанымен, шамамен үш есе көп, онда кем дегенде жеті есе көп ұшақтар жұмылдырылды. 1945 жылдың 6 сәуірінен 22 маусымы аралығында жапондықтар Кюсюден 1465 камиказе ұшағын, ал Формозадан 250 жеке камиказе шабуылын жүзеге асырды. 1945 жылы адмирал болған және теңіз тактикасын жақсы білетін Моррисон, жапон ұшқыштарының, оның ішінде камикадзе тактикасын қолданғандардың Окинаваға дейін тозығы жеткенін, ал ондағы шайқасқа дайындалғандарының Лингаен шайқасындағыдай дағдыға ие болуға уақыты болмағанын болжады. Ол былай деп жазды: "Окинава шайқасында Теңіз күштері одан да қарқынды өзін-өзі құрбан ету әрекетімен бетпе-бет келеді, бірақ сол кезде камиказелердің ең жақсылары өзін-өзі жойды, ал одақтас Теңіз күштері қосымша қорғану құралдарына ие болды". Роберт Росс Смит атап өткендей, 1945 жылдың 2-13 қаңтары аралығында Лингаен шығанағында американдық адмирал Олдендорфтың теңіз күштеріне шабуыл жасаған шамамен бір жүз елу жапон ұшағының көп бөлігі, тіпті сәтті болмаса да, камикадзе ретінде құлауға тырысты.

Камиказе "соққы" көрсеткіші, 13 желтоқсан 13 қаңтар 45

Росс сонымен қатар, 1944 жылдың 13 желтоқсаны мен 1945 жылдың 13 қаңтары аралығында Лингаенде, Лусон аралында және Филиппиннің Висая аралдарында жапондықтар кемелерге сәтті немесе сәтсіз шабуыл жасағанда шамамен 200 ұшақты жоғалтты деп бағалады. Осы бір айлық кезеңде, Моррисонның деректерін пайдаланған Смиттің мәліметінше, камикадзелер 24 одақтас кемені батыруға, 30 кемені ауыр зақымдауға және 37 кемені жеңіл зақымдауға тікелей себепкер болды. Бұл шамамен 200 камикадзенің 91 одақтас кемесіне зиян келтірген шабуылдары, шабуылдың 48%-ға жуық тиімділік көрсеткіші екенін көрсетеді, бірақ бұл көрсеткіш нақтырақ емес болуы мүмкін.

Құтылу тактикасы, бронь

Одақтас әуе шабуылына қарсы зеңбіректер камикадзелердің жылдамдығы мен маневрлік қабілетіне байланысты көбінесе тиімсіз болды, сондай-ақ бес дюймдік зеңбірек операторлары, өте тиімді жақындық қысқыштарын қолданғандарымен, күннің артынан келетін жау ұшақтарын төмен бұрышта мұқият маневрлей ала алмады. Сонымен қатар, одақтас кемелерде қолданылатын 20 және 40 мм әуе шабуылына қарсы зеңбіректердің снарядтары, бір жеке зеңбірекпен немесе кейде бірнеше кемеден бірдей атылған оқтармен ұшақтарды бірнеше рет соққыға түсіргеніне қарамастан, қалың бронясы бар камикадзелерді құлатуға жеткілікті жарылғыш күшке немесе әсерге ие болған жоқ. Лингаен шығанағындағы шайқаста камикадзе ұшқыштары радар және кеме экипаждарының байқауынан қашу үшін одақтас кемелерге өте төмен бұрышпен ұшып келді. Смиттің сөздері бойынша, "ұшу тактикасы әуе шабуылына қарсы және одақтас ұшақтарынан қашу үшін ғана емес, сонымен қатар бақылаушыларды нақты нысана қай кеме екенін шатастыру үшін де жасалған". Одан да маңыздысы, көптеген камикадзе ұшақтары Лейте шығанағындағы шайқаста қолданылғандарға қарағанда қатты броньдалған және қаруланған, өйткені кейбір ұшақтар бұрын зардап шеккендіктен таңдалған.

Радарлардың шектеулілігі камикадзелерге көмектесті

Лингяен шығанағы аймағындағы жер бедері таулы болды, шығанақтың аузына жақын жерлерді де қамтиды. Бұл жағдай, әсіресе шығанақтың таулы жағалауында, шабуылдық кемелердегі радарлардың камикадзелер мен олардың сүйемелдеушілерін анықтау мүмкіндігін шектеді, сондай-ақ американдық истребительдерді оларға қарсы бағыттауды қиындатты.

Ауа райы мен судың зиянды әсері

Сондай-ақ, Лингяен шығанағына кіргеннен кейін, шығанақтың ағындары, сайлар, жел, толқындар және дауылдар одақтас кемелерінің маневрлеуін қиындатып, формацияны бұзу және оқшаулану мүмкіндігін арттырды. Бірақ, Лусонның батысына қарай бет алған конвойдың ауа райы, «Жылдам әрекет ететін топ» 38-нің жылдам тасымалдаушыларының Лусонның солтүстігі мен шығысындағы ауа райынан әлдеқайда жақсы болды, бұл олардың әуе қорғанысын жұмысын айтарлықтай қиындатты. «Жылдам әрекет ететін топ» 38-нің командирінің байқауынша, жылдам тасымалдаушылар ұсынған күшті күштердің негізгі көзі: «Теңізде 6 қаңтардан 9 қаңтарға дейін (1945 жыл) күшті жел, толқынды теңіз және үлкен толқындар тіркелді. Бұл жағдайлар ұшақтардың қонуына және палуба экипажының жұмысына кем дегенде 1-2 күнге кедергі келтірді, соның салдарынан теңіздегі тасымалдаушылардан әуе көмегі алу қиын болды». «Жылдам әрекет ететін топ» TF 38-нің жалпы мәлімдемесі бойынша, «S күніне 6 күн қалғанда және S күні (3 қаңтардан 9 қаңтарға дейін, яғни S күні) ауа райы соншалықты нашар болды, миссиямыздың сәттілігі көп жағдайда күмәнді болды».

6 қаңтарда бұлт көтерілген

Аэрология және су асты соғысы туралы баяндамаға сәйкес, Үшінші десанттық күштердің қолбасшысы "мақсатқа жақындаудың бастапқы кезеңдерінде бұлтты ауа райы және үзіліспен жауатын жаңбыр" басым болғанын атап өткен. Десант күштерінің алдын ала жақындауы кезінде, сондай-ақ "аралық типтегі бұлттардың салдарынан көк аспан бұлтты болды және кейде өте жеңіл жауын-шашын байқалды" делінген. 6 қаңтар күні күндіз бомбалау топтарынан пайда болған тығыз түтінмен бірге үзіліспен жауатын жаңбыр мен бұлтты жағдай, тіпті аз болса да, 6-7 қаңтар күндері көрінуді нашарлатқан болуы мүмкін, бұл шығанақтағы кемелердің камикадзелерді көру мүмкіндігін едәуір төмендеткен еді. Теңіз тарихы және мұра командалығының директоры Сэмюэл Кокс, кем дегенде 6 қаңтарда және 5-7 қаңтарда үзіліспен "АҚШ және Жапония операцияларына кедергі келтірген бұлтты жағдай болды. АҚШ кемелері жапон ұшақтарын бұлттан шыққанға дейін, әрекет ету үшін өте аз уақыт болғандықтан көре алмады".

Камикадзе дайындығы

201-ші әуе тобының операциялар және оқу офицері, Филиппинде камиказе тактикасын қолдануды бастаған командир Тадаси Накаджима, камиказе ұшқыштарын ұшу бұрышын, нысана таңдауын және одақтас кемелеріне қалай бағытталатынын еңбектеп оқытты.

Суға түсу бұрышы

Камикадзе жаттығуларында екі негізгі нысанаға бағытталған шабуыл тактикасы болды: жоғары және төмен биіктіктен жасалатын шабуыл. Жоғары биіктіктен жасалатын шабуыл 6000–7000 метр биіктіктен басталуы мүмкін, алғашқы бағыт 20 градус бұрышпен, ал нысана көрінгеннен кейін 200 метрге жеткенде 45–55 градусқа дейін тік түсуге өтуі мүмкін еді. Бұл нұсқаулар икемді болды және оларды орындау үшін үлкен шеберлік қажет болды. Төмен биіктіктен жасалатын шабуыл қысқа уақытқа 400–500 метрге көтерілумен және содан кейін жылдам түсумен аяқталды. Төмен биіктіктен жасалатын шабуылдың артықшылығы – радардың анықтау мүмкіндігін азайту және су бетінен өте төмен биіктікте нысананы көру қиындығы болды. Накадзима студенттеріне, егер олар мұндай төмен биіктікті сақтап тұруға жеткілікті дағдыға ие болса, камикадзе су бетінен 10–15 метр биіктікте ұшуы мүмкін екенін айтты. Накадзима ұшқыштарын: "Соңғы түсу бұрышы тым тік болмауына көңіл бөлу керек", – деп ескертті, себебі "гравитация күші артқан сайын, ұшақты басқару қиындайды және бақылаудан шығып кетуі мүмкін". Төмен биіктіктен жасалатын шабуылда нысана көрінгеннен кейін, ұшқыштарға "нысанаға тік түсуден бұрын 400 немесе 500 метрге жылдам көтерілу" кеңес берілді, өйткені соққы нысананың палубасына тиюі керек еді, әсіресе нысана американдық эскорт тасымалдаушыларының ағаш палубасы болған жағдайда. Дегенмен, Накадзима атап өткендей, бұл әдіс ұшқыштан шеберлік талап етті. Филиппин мен Лингаенде қолдануға толыққанды дайындалған көптеген ұшқыштардың қажетті деңгейдегі шеберлігі болғанмен, кейінгі ұшқыштардың көпшілігінде мұндай дағды болмады, бұл олардың күш-жігерінің нәтижесіне үлкен әсер етті. Достас кемелердің бірлескен атысы камикадзенің нысанаға жету мүмкіндігін азайтты, бірақ Лингаенде көптеген камикадзе нысанаға жетті, себебі оларды түсіріп алу қиын болды. Лингаен шығанағында камикадзелердің шабуылынан 47 кеме зардап шекті, олардың шамамен 6-сы эскорт тасымалдаушылары болды. Олардың ішінде тек 1-і ғана батып кетті, ал бесеуі ауыр зақымдар алды, бұл олардың нысанаға алынғанын көрсетеді.

Мина сыпырушы және эсминктердің осалдығы

Жел, толқындар, жаңбыр және бұлтты аспан "Эсминец" және "Мина тазалаушы" сияқты кішігірім кемелерді камиказелерге ерекше осал етті, себебі олар үлкен кемелерге қарағанда жартасты теңізде тұрақсыздыққа көбірек ұшырайды, бұл шабуыл кезінде маневрлеу қабілетіне әсер етеді. Олардың кішігірім өлшемі камиказелер үшін оларды логикалық нысанаға айналдырған болуы мүмкін, ал бұлтты аспан алыстан келе жатқан камиказелерді анықтау үшін оларға аз уақыт берді. Лингаен шығанағының тегіс емес түбі мен сайлаулары мина тазалаушыларға тән, бұл олардың түбіне орнатылған миналарды залалсыздандыру жұмыстарын орындау үшін қажетті уақытты ұзартып, бір-бірінен және басқа кемелерден алшақтау мүмкіндігін арттырды. Жаудың ұшақтарынан немесе камиказелерден зақымдалған 47 кеменің 16-сы, яғни 30% астам бөлігі салыстырмалы түрде кіші кемелер – эсминецтер, эсминецтердің эскорттары және эсминецтер/мина тазалаушылардан құралды. Сондай-ақ, 7 қаңтар күні таңғы сағат 04:35-те "Ховей" мина тазалаушысы батып кеткен кезде, эсминецтер/мина тазалаушылар (DMS) және, мүмкін, кішігірім мина тазалаушылар мен бірнеше эскорт кемелері шығанаққа кіргенін, бірақ үлкен эскорт линкорлары мен крейсерлерінің көпшілігі сол күні 06:55-те ғана шығанақтың аузында жиналғанын және шамамен 7:55-ке дейін шығанаққа кірмегенін атап өту керек, "бір сағаттан кейін", бірақ эсминецтер/мина тазалаушылардың мина тазалау жұмыстарын жүргізу кезінде, мүмкіндігі болса, жақын қалу арқылы әуе шабуылынан өзіндік қорғауды қамтамасыз етуі күтілгенін қосу керек. 3-13 қаңтар аралығында батып кеткен төрт кемеден үшеуі эсминец/мина тазалаушылар болды, ал төртінші, қалпына келтірілмейтін зақымдалған "Белкнап" кемесі "Клемсон" классының эсминці болды, көлемі, дизайны және жасы батып кеткен үш эсминец/мина тазалаушыға ұқсас. Кеме кластарының кең ауқымы зардап шеккенімен, эсминецтер/мина тазалаушылар қаңтар айының бірінші аптасында олардың кішірек өлшемді болуы, мина тазалау жұмыстарын орындаған кезде оқшауланған болуы, крейсерлер мен линкорларға қарағанда нашар қаруланған болуы және конвойдың алдында болу қажеттілігіне байланысты белгілі бір дәрежеде нысанаға алынған болуы мүмкін, себебі олар одақтас күштердің ірі кемелері шығанаққа кірмес бұрын миналарды залалсыздандыруы керек еді. Батып кеткен немесе қалпына келтірілмейтін зақымдалған бес эсминецдің барлығы 1918 жылы салынған ескі "Клемсон" немесе "Уикс" классының эсминецтері болды, және олардың жасы мен ескі, біршама теңізге төзімсіз дизайнына байланысты батуға көбірек бейім болуы мүмкін. Теңіз тарихшысы Сэмюэл Элиот Морисон, кем дегенде 6 қаңтарда "миноходтар осы күні шабуылдың ауыр салмағын арқалады, себебі олар қолдаушы кемелерден алыс болды" деп атап өткен. Ол сондай-ақ "жапондықтар Minecraft-ты таңдаған сияқты, себебі олар әдетте оқшауланған және жақсы әуе шабуылына қарсы қолдауы болмаған" деп мәлімдеген. Тадаси Накаджима жинаған мәліметтерге сәйкес, Тынық мұхитында камиказелер батырып кеткен 34 кеменің кемінде он алтысы эсминецтер болды.

Жапония жаудың қайда баратынын білген

Сонымен қатар, жапондықтар шайқастың басында әскери кемелердегі күштердің көп бөлігінің Манилаға, американдық тұтқындар ұсталған қалаға бағытталғанын анықтады, бұл оларға күштерін Лингаен шығанағының базасына бет алған кемелерге шоғырландыруды жеңілдетті, ол астанадан солтүстікке қарай 100 шақырымдай жерде орналасқан. Сэмюэл Морисонның мәліметінше, 5 қаңтарда және әрине, 6 қаңтардағы күндіз, одақтастардың камикадзелерден ең көп шығын көрген күні, жапондық жоғары басшылығы «Лингаен – американдықтардың мақсаты» дегенге көз жеткізді. Одақтас авиациясының қамсыздаған қорғанысын ескерсек те, бастапқыда Кларк, Николс және Лусон аралындағы басқа да әуежайлардан 240-қа жуық жапондық ұшақ Лингаен шығанағына ұшуға қабілетті болды және «қаңтардың бірінші аптасында (Лингаен) экспедициялық күшке жіберілді». Лейте шығанағы үшін болған шайқастардағы Лейте аралының Дулаг және Таклобан аймақтарындағы көлік кемелерінің негізгі қону жерлері, жағалаудың кең аумағынан таңдалғандықтан, жапондықтарға бұрын белгілі болғанға қарағанда аз мүмкіндік болды. Кейбірлерді қызықтыратыны, 6 қаңтарда 1945 жылы Лингаен шығанағында камикадзе шабуылына ұшыраған, бірақ өрт сөндірілгеннен кейін палубасына орташа зиян келген «Клемсон» кластығының эсминец/мина тазартқышы «Саутард» кейіннен Окинавадағы «Луиза» тайфунында тұтқындалып, автор Герман Вук лейтенант болып қызмет еткен кезде батырылды. Ол сол кезде кемеде болмаса да, Вук «Саутардтың» Лингаендегі камикадзе шабуылына «Кейн көтерілісі» романында қысқаша сілтеме жасады, бірақ 1945 жылдың күзінде Окинава тайфуны кезінде «Саутардта» алған тәжірибесін 1951 жылғы Пулитцер сыйлығына ие болған «Кейн көтерілісі» романының негізі ретінде пайдаланды.

Достасқан кемелермен қорғаныс

Көшбасшы елдердің кемелері камикадзелердің суға шабуылдарына қарсы тиімді қорғаныс табуға тырысты, бірақ мүмкіндіктерінің шектеулі екенін түсінді. Контр-адмирал Форест Б. Рояль "толық қуатты пайдалану және қашу маневрлері, сонымен қатар жылдам және дәл атыс, өздігінен шабуылдайтын ұшақтарға қарсы тиімді қорғаныс болып табылады" деді. Бірақ вице-адмирал Уилкинсон, оған көбінесе келісіп, "ұшақтың жылдамдығы кеме жылдамдығынан әлдеқайда жоғары болғандықтан, тіпті толық қуатпен жүргенде де қашу маневрлерінің маңызы жоқ" деп қосты. Адмирал Кинкейд қорғаныс стратегиясының ең тиімді жолын былай қорытындылады: жақсы оқытылған және дағдылы ұшқыш, ұшағын құлатпақ болса, "егер оған қарсы әуе шабуылы жасалмаса, кеме қандай маневрлер жасаса да, сәттілікке жетеді". Одан әрі, одақтас кемелердің маневр жасауының басты артықшылығы – "барлық қаруларды қолдануға мүмкіндік беру және нысананы мүмкіндігінше кіші ету, себебі ұшқыштың қателігінен оның мақсаттан өтуі, бұрылу қателігінен гөрі ықтимал" екенін айтты.

Достасқан ұшақтардың қорғанысы

1945 жылдың басында жапон авиациясына қарсы тиімді әуе тактикасын, мысалы, Тач маневрін әзірлегенімен танымал АҚШ Әскери-теңіз күштерінің авиаторы, командир Джон Тач, "үлкен көк жамылғы" деп аталған камикадзелерге қарсы қорғаныс стратегиясын жасады. Бұл әдіс, бұрынғыдан гөрі ірі және кемелерден алыс жұмыс істейтін, жауынгерлік әуе патрульдерін (ЖАП) ұсынды, сондай-ақ флоттың негізгі бөлігінен кеміндегі арақашықтықта жойғыштар мен жойғыш эскорттарының желісін құруды, радардың ертерек анықтауын және кемелердегі ұрыс басқару офицерлері арасындағы үйлесімділікті жақсартуды көздеді. Жоспарда Одақтас флоттарының үстінде тәулік бойы жауынгерлік патрульдер де қарастырылды, бірақ АҚШ Әскери-теңіз күштері жауынгер ұшқыштарын даярлауды қысқартқандықтан, камикадзе қауіпіне тойтарыс беруге жеткілікті ұшқыштар болмады. Соңғы элемент – жапон әуе базаларына қарсы жауынгерлік шабуылдар жасау және жапондық ұшу-қону жолақтарын бомбалау, жөндеуді қиындату үшін кешіктірілген қоздырғыш бомбаларды қолдану болды. Бұл әдістердің тиімділігіне қарамастан, олардың шектеулері де болды, әсіресе радардың жау ұшақтарын анықтау мүмкіндігінің шектеулігі, камикадзелердегі броняның болуы, олардың әуеге қарсы оқтан қашу үшін қолданған шатастыратын тактикасы және камикадзелерді құлатудың қиындығы. Екі өзгеріс 13 қаңтардан бастап камикадзе және дәстүрлі жапон авиациясынан Әскери-теңіз кемелеріне келген ауыр шығындарды азайтуға мүмкіндік берген болар деген болжам жасауға болады. 6 қаңтарға дейін Лузон аралындағы жапон ұшақтарын жоюға жасалған ертерек және кең ауқымды әрекеттер 6-13 қаңтар аралығындағы маңызды кезеңде камикадзелерден келген шығындарды азайтуға септігін тигізер еді, бірақ бұл Хэлсидің жылдам кемелерін шығанақтың аузына жақындатуды талап ететін еді. Хэлси және Жоғары Әскери-теңіз штабы басып алу кезінде жапон ұшақтары Формозадан келетінін күткендіктен, олар шығанақтың солтүстігіне орналасты, бірақ бұл болмады, сондықтан жылдам кемелер тобы шығанақтың аузына жақындауы мүмкін еді. Америкалық Әскери-теңіз кемелеріне келген зиянды азайтуға әкелетін тағы бір фактор – жағажайларды бомбалауға көп уақыт жұмсаудың орнына, ірі крейсерлер мен линкорларды қолдау кемелері ретінде пайдалану болуы мүмкін еді. Ірі линкорлар мен крейсерлерді күзетші кемелер ретінде пайдалану да қиындық тудыруы мүмкін еді, өйткені олар жойғыштардың жылдамдығына ие болмады, ал күзетші кемелер ретіндегі оқ атулары достық отқа байланысты көптеген жағдайларға әкелуі мүмкін еді.

Еске алу

2008 жылдың 9 қаңтарында Пангасинан облысының губернаторы Амадо Эспино, кіші және вице-губернаторы Марлин Примисиас Агабас соғыс ардагерлерін құрметтеу мақсатында еске алу рәсімін институционалдық деңгейде бекітті. Қаулы бойынша 9 қаңтар Пангасинан ардагерлері күні деп белгіленді. Лингейен шығанағына түсудің 63 жылдығын тойлау кезінде президент Фидель Рамос АҚШ президенті Джордж Бушқа 24 мың аман қалған соғыс ардагерлері үшін АҚШ Өкілдер палатасында 1968 жылдан бері қаралып келе жатқан екі заң жобасын – 2006 жылғы «Филиппин ардагерлерінің теңдігі туралы» заң мен 2005 жылғы «Филиппин ардагерлерінің теңдігі туралы» заңды қабылдауға шақыру жасады. Бұл заң жобаларын бұрынғы сенатор Дэниел Инуйе қолдаған болатын.