Кіріспе
1987 жылғы Ян МакЭванның романы "Уақыт ішіндегі бала" (1987) – Ян МакЭванның романы. Оқиға балалар кітаптарының авторы Стивен және оның әйелінің, үш жасар қызы Кейт ұрланғаннан кейін екі жыл өткен соңғы жағдайды қамтиды. "Уақыт ішіндегі бала" сыншылар арасында пікір қақтығысын тудырды. Ол 1987 жылғы Уитбред романы сыйлығына ие болды және кейде МакЭванның ең ұлы романдарының бірі деп есептелді, бірақ басқалары кітапты тым әсерлі деп сынады.
the novel
The Child in Time (1987) is a novel by Ian McEwan. The story concerns Stephen, an author of children's books, and his wife, two years after the kidnapping of their three year old daughter Kate. The Child in Time divided critics. It won the Whitbread Novel Award for 1987 and has sometimes been declared one of McEwan's greatest novels, but others criticise the book as heavy handed.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Стивен Льюис өзі мойдалағандай, балалар кітаптарының авторы болған жоқ. Бір сенбі күні супермаркетке барғанда, бір сәт алаңдап, үш жасар жалғыз қызы Кейтті жоғалтып алады. Оның өміріндегі жалғыз мақсат – балаларға қарайтын мемлекеттік комитет мүшесі болуға айналады, бірақ ол бұл жұмысты қызығушылықсыз істейді. Әйтпесе, ол күндерін диванда жатып, виски ішіп, мәнсіз телебағдарламалар мен Олимпиада ойындарын тамашалаумен өткізеді. Оның әйелі Джули күйеуінің Кейтті табуға жасаған көрінеу нәтижесіз тырастығына ашуланып, ауылға көшіп, усақ-түйекке жабысады. Стивен кейде жақын досы Чарльз Даркке барады, ол Стивеннің алғашқы романын жариялауға көмектескен және қазір Министрлер кабинетінде кіші министр, сондай-ақ болашақ премьер-министрлікке үміткер деп есептеледі. Дарктің әйелі Тельма квант физигі, ол Стивенді уақыт және кеңістік туралы ерекше теорияларымен қызықтырады. Тельма Стивеннің Джулимен некесін сақтап қалуға болатынына сенгендіктен, ол Джулимен қайта байланысуға тырысады. Ол бұл қалаға ешқашан бармағанымен, оны, әсіресе пабты, өте жақсы таниды. Стивен сол жерде түсіндіруге келмейтін бір оқиғаға тап болады: ол ата-анасын үйленбеген кездегі жас жұп ретінде пабта көреді, бұл оқиға кейіннен ата-анасы растайды. Джули мен Стивен сапары барысында уақытша қайта табысып, бірге ұйықтаса да, Кейттің жоқтығы екеуінің арасындағы үлкен айырмашылыққа айналады және олар осы жоғалтуды жеңе алмайтындарына сенеді. Осы уақытта Чарльз Дарк әйелімен бірге Лондоннан ауылға көшіп кетеді. Стивеннің сапары кезінде Чарльз өзінің шегінісінің себебін тыйым салынған және қанағаттандырылмаған балалық шақты іздеумен түсіндірді. Бірнеше жылдан кейін Тельманың айтуынша, екіполярлық бұзылыстан зардап шеккен Чарльз өзінің саяси амбициялары мен жоғалған балалық шағын қайта жаңғыртуға деген құштарлығын қабылдай алмағандықтан өмірден қол жұмды. Кітап Стивеннің Джулидің оның эмоционалдық жақындасуы кезінде жүкті болғанын және оның босанғанын білуімен аяқталады.
Тақырыптар
Кітап уақыттың салыстырмалы, ағылшын және құрылымсыз болуы мүмкін деген теорияны қарастырады. Бір жағынан, оны уақыт саяхаты туралы әңгіме деп қарастыруға болады. Романның түйіні – "уақыттағы бала", яғни Стивеннің өзі, анасына терезеден баланың бейнесі түрінде көрінеді, бұл анасының аборт жасамай, жүктілікті жалғастыруға бейімдейді. Сондай-ақ, кітап Кейттің жоғалуынан кейін Стивен мен Джулидің өмірінің қалай шашырап кеткенін және кітаптың соңындағы күтпеген оқиға оларды қайта біріктіруге қалай мүмкіндік беретінін зерттейді.
Пікірлер
Publishers Weekly журналында «Уақытша бала» романы «керемет жазылған, қатты алаңдататын туынды» деп сипатталды, ал рецензия авторы ұрлау эпизодын «қорқыныш жанрындағы кез келген эпизодтан да қорқынышты» деп бағалады. Kirkus Reviews журналының рецензенты оны «оның ең ауқымды және құштар туындысы, қазіргі уақытқа дейінгі ең керемет интеллектуалдық және саяси тұрғыдан жетілген туындысы» деп мақтап, роман Макьюэннің «ерлікпен жазу және шексіз қиялы бар жазушы» екенін көрсетеді деп мәлімдеді. Джуди Кук «The Listener» журналында романның онжылдықтың маңызды мәселелерін «бай, күрделі повесть, оның идеялары кейіпкерлер мен жағдайларда бейнеленген, стильі еркін және өткір, әр беті оқырманның назарын аударады» деп түсіндірді. The Spectator журналында Брайан Мартин оны Макьюэннің сол кезге дейінгі ең жақсы кітабы деп атап, «көптеген ниеттері бар және көптеген ләззат сыйлайтын маңызды роман» деді. Джек Слей 1996 жылы автордың туындыларын зерттеу барысында осы кітапты Макьюэннің ең жақсы туындысы деп атады. Дегенмен, басқа рецензиялар әртүрлі немесе теріс болды. Лондондық кітаптар шолуында Николас Спайс Макьюэннің прозасын жоғары бағалап, бірақ роман «өзінің ерекше шығармашылық энергиясын ерекшеленбеген әлеуметтік және философиялық пікірлерге жұмсайды» деп жазды. Спайс оны сол жылы жарық көрген Айрис Мердоктың кітабымен салыстырып, «Мердоктың романы алаңдатумен аяқталады, уақыттың құрсағында не болып жатқаны туралы қараңғы және ашық сұрақ. «Уақытша бала» жауапты біледі деп ойлайды және акушерлік көмек көрсетуге тырысады. [ ] Романның өзінің құндылықтары дұрыс екендігіне сенімділігі, оларды жұрт алдында көрсетуге болатындығы, оны өзім сияқты, сол мәдени ортадан сол құндылықтарды сіңірген кез келген адам үшін қатты ашуландырады». Мичико Какутани «The New York Times» газетінде Макьюэннің «Стивеннің психологиялық күйін біз оның барлық сезімдерін бөлісуге мәжбүр ететіндей етіп, өте шебер және сезімтал жазушы ретіндегі қабілетін» пайдаланатынын жазды. Бірақ сыншы Кейттің жоғалуын «жастығын қайтаруға болмайтындығының ауыр метафорасы» деп сипаттап, кітаптың кейбір мотивтері «Стивен мен Кейттің оқиғасына тіркелгендей көрінеді және мәтінге толық сіңбеген» деп шағымданды. Какутани романды «дискурсивті және тепе-теңсіз» деп тапты. Габриэль Аннан «The New York Review of Books» журналында кітаптың көп бөлігі «бос сөз» екенін жазды. Кристофер Хитченс 2005 жылы осы кітапты әлі де Макьюэннің шедеврі деп санайтынын айтты. Алайда, Роджер Бойлан «Boston Review» журналында романның күшті эпизодтары негізінен Стивеннің жоғалуына байланысты екенін жазды, кітапты «жоғары лауазымдардағы жемқорлықты әшкерелеуге тым ынталы» деп бағаламады. «Саяси мәселе тым жеке болып, «Уақытша бала» романының әртүрлі аспектілері бірін-бірін қолдамай, керісінше, бірін-бірін әлсіретеді. Нәтижесінде, шатақтық туындайды». 2015 жылы «The Guardian» газетінде жарияланған мақаласында Аида Эдемариам романның «бұрын елестетпеген нәрсені елестетуге мүмкіндік бергенін, енді оны ұмыту мүмкін емес екенін: бір сәтте, себепсіз, барлығы өзгеруі мүмкін, және толығымен өзгеруі мүмкін» деп жазды. Романды шығарған кезде оң бағалаған Эйлин Баттерсби оны 2014 жылы «өте күшті үшінші роман» деп мақтап, сонымен қатар ол алғаш рет Макьюэннің [ ] қорқыныш шеберінен әлдеқайда көп нәрсеге қабілетті екенін көрсеткенін айтты. Бірден адамгершілік рухы барлық қорқыныштың негізі болып табылатындай көрінді. Ол осы туындыны автордың өнерінде «Атпонимент» (2001) романынан кейінгі екінші орынға қойды.
Өмірбаяндық элементтер
Роман Мак-Эванның жеке өмірімен байланысты, себебі осы романды жазу барысында ол алғашқы баласының дүниеге келуін бастан өткерді.
Бейімделу
2017 жылдың ақпан айында BBC One Бенедикт Камбербэтч пен Келли Макдональдты түсіріп, романның телефильмдік нұсқасын жасауға тапсырыс берді. Ол 2017 жылдың 24 қыркүйегінде BBC One арнасында тұңғыш рет көрсетіліп, жағымды пікірлерге бөенді.