Польша Коммунистік Қозғалысының Теориялық Тұлғасы: Генрик Валецки өмірі мен қызметі

Кіріспе

Польша коммунистік көшбасшысы және теоретигі Максимилиан Хорвиц (псевдоним: Генрих Валецки; 6 қыркүйек 1877 – 20 қыркүйек 1937) – Польша социалистік және коммунистік қозғалысының жетекшісі және теоретигі.

Өмірбаян

Максимилиан Хорвиц Варшавада Густав Хорвиц пен Джулия Клейнманның еврей отбасында дүниеге келген. Мектепті бітіргеннен кейін 1898 жылы Гент университетінде математика оқыды және 1895 жылы Бельгиялық социалистік қозғалысқа, сондай-ақ эмигрант поляк социалистерінің тобына қосылды. 1898 жылы Варшаваға оралып, Польша социалистік партиясына (ППС) қосылды. 1899 жылдың желтоқсанында тұтқындалып, 1901 жылы Сібірге жер аударылды, бірақ 1902 жылы қашып, Швейцарияға эмиграциялады. 1905 жылғы революция кезінде Варшаваға оралды, қайта тұтқындалып, жер аударылды. 1907 жылы тағы да Сібірден қашып кетті. Кейіннен ол Австрия билігіндегі Краков пен Венада болды, және Жозеф Пилсудскийдің поляк ұлтшылдығына қарсы болған Польша социалистік партиясының (PPS Lewica) жетекшілерінің біріне айналды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Роза Люксембург басқарған SDPKiL партиясына жақындады. Хорвиц фракцияның «Mysl Socjalistyczna» газетін редакциялады. Осы кезеңде ол Генрик Валецки деген лақап атын қабылдады, осы атпен танымал болды. 1915 жылдың мамырынан бастап Цюрихте «Volksrecht» газетінің редакторы болды, ол Ресейде билікке келгеннен кейін большевиктерді қолдады. 1918 жылы Валецки теміржолшылар ереуіліне қатысқандығы үшін Швейцариядан қуылды және Варшаваға оралды. Ол 1918 жылы PPS Lewica мен SDPKiL бірігуінен құрылған Польша коммунистік партиясының (KPP) негізін қалаушылардың бірі болды, 1918–1920 және 1923–1924 жылдары партияның Орталық комитетінің мүшесі, ал 1923–1924 жылдары саяси бюро мүшесі болды. 1919 жылдың қысында тұтқындалып, бірнеше айдан кейін кепілдікпен босатылды және Ресейге қашып кетті, онда ол Польша коммунистік партиясын эмиграцияда басқарған «үш W» триумвиратының құрамына кірді. Басқалары – Адольф Варский және Мария Кощуцка, сонымен қатар Вера Костряева деген атпен де таныс болды. 1921 жылдың ақпанынан бастап Валецки Коминтерн мен Профинтерннің атқару комитеттерінде поляк делегаты болып жұмыс істеді және коммунистік немесе социалистік партиялардың саяси бағытын анықтау үшін Коминтерн агенті ретінде жиі шетелге жіберілді, мысалы, 1921 жылдың қазанында Италияға, 1921 жылдың желтоқсанында Францияға және 1922 жылдың тамызында АҚШ-қа. Сонымен қатар, 1923 жылдың соңында Лениннің ауруы Мәскеуде билік үшін күреске себеп болғанда, KPP Троцкийді қорғап мәлімдеме жасады. Олардың қызметі 1924 жылдың маусымында Сталин төрағалық еткен Коминтерннің бесінші съезінде үш күндік сессияда қарастырылды, онда Валецки «үш W» триумвиратының қызметін қорғады. 1925 жылдың қаңтарында Валецки KPP басшылығынан алынды, содан кейін ол поляк партиясының істеріне ешқашан қатыспады. 1922 жылы Ригада болған Александр Бармин Коминтерннің төртінші съезіне делегаттармен, соның ішінде Валецки мен Евгений Варгамен бірге Мәскеуге оралды және өз естеліктерінде олар "толған пойызда жеке купе сұрап, оны бермегені үшін Мәскеуге шағымданып, ең жаман қарапайымдық көрсетті" деп шағымданды. Бармин былай деді: "Әрине, Валецки сияқты ескі революционер бірінші сыныптағы төсекпен қанағаттанған болуы керек еді. Биліктің шағын ыңғайлылықтары адамдардың басына көтеріледі". Валецки Коминтернде жұмыс істеуді жалғастырды, онда ол 1925–1928 жылдары Балқан хатшылығының орынбасары, ал 1935 жылдан бастап «Коммунистік Интернационал» журналының редакторы болды. Ұлы тазалау кезінде ол 1937 жылдың 21 маусымында НКВД-ға тұтқындалып, 1937 жылдың 20 қыркүйегінде өлім жазасына кесілді. Хорвиц Кеңес Одағы Коммунистік партиясының 20-шы съезінен кейін ақталуға ие болды. Хорвицтің немересі Ханна Морткович Олчакова және оның қызы Джоанна Олчак Роникье – жазушылар.

Maksymilian Horwitz was born to a Jewish family in Warsaw, the son of Gustaw Horwitz and Julia Kleinmann. After leaving school, he studied mathematics at the Ghent University, graduating in 1898, and joined the Belgian Socialist movement, and a group of emigre Polish socialists, in 1895. He returned to Warsaw in 1898, and joined the Polish Socialist Party (PPS). Arrested in December 1899, he was exiled to Siberia in 1901, but escaped in 1902 and emigrated to Switzerland, returning to Warsaw during the 1905 Revolution, and was again arrested and exiled. He escaped from Siberia again in 1907. In exile in Kraków then under Austrian rule and Vienna, then he became one of the leaders of the Polish Socialist Party – Left (PPS Lewica), who opposed the Polish nationalism of Józef Piłsudski, and during World War I drew closer to the SDPKiL, led by Rosa Luxemburg. Horwitz edited the faction's newspaper Mysl Socjalistyczna. It was during this period that he adopted the alias, Henryk Walecki, by which he became better known. From May 1915, he edited the newspaper Volksrecht in Zurich, which supported the Bolsheviks after they had seized power in Russia. In 1918, Walecki was expelled from Switzerland for his role in a railway workers' strike, and returned to Warsaw, where he was one of the founders of the Communist Party of Poland (KPP), formed in 1918 by a merger of the PPS Lewica and the SDPKiL, and a member of its Central Committee in 1918–20 and 1923–24, and politburo in 1923–24. Arrested in the winter of 1919, he was released on bail after several months, and fled to Russia, where he formed part of the triumvirate known as the 'three Ws', who led the Polish Communist Party in exile. The others were Adolf Warski and Maria Koszutska, alias Wera Kostrzewa. From February 1921, Walecki was a Polish delegate on the executive committees of Comintern and Profintern, and was frequently sent abroad as a Comintern agent to guide the political direction of communist or socialist parties. including those of Italy, in October 1921, France, in December 1921, and the US, in August 1922. Also, late in 1923, as Lenin's terminal illness set off a power struggle in Moscow, the KPP issued a statement defending Trotsky. Their record was examined during a three day session of at the Fifth Congress of Comintern in June 1924, chaired by Stalin, at which Walecki defiantly defended the record of three Ws. In January 1925, Walecki was removed from the leadership of the KPP, after which he was never involved in the affairs of the Polish party again. Alexander Barmine, who was based in Riga in 1922, returned to Moscow on the same train as delegates to the Fourth Congress of Comintern, including Walecki and Eugen Varga, and complained in his memoirs that they "showed the most revolting lack of consideration" by demanding that they be allocated a private compartment on a crowded train, and lodging a complaint in Moscow when he turned them down. Barmine commented: "Surely an old revolutionary like Walecki ought to have been content with a berth in a first class sleeper. The little luxuries of power go to men's heads." Walecki continued to work for Comintern, where he was deputy head of the Balkan Secretariat in 1925–28, and editor of the journal Communist International from 1935. During the Great Purge, he was arrested by the NKVD on 21 June 1937 and executed on 20 September 1937. Horwitz was rehabilitated after the 20th Congress of the Communist Party of the Soviet Union. Hortwitz's niece, Hanna Mortkowicz Olczakowa and her daughter, Joanna Olczak Ronikier are writers.