Кіріспе
18 ғасырдағы қытай энциклопедиясы – Сику Кваншу, яғни «Төрт қазынаның толық кітапханасы» 1772 жылы Цинь әулетінің Цянлон императорының тапсырысымен жасалып, 1782 жылы аяқталған. Бұл – Қытай империясы тарихындағы ең ірі кітаптар жинағы, оған 36 381 том, 79 337 қолжазба, 2,3 миллион бет және шамамен 997 миллион сөз кіреді. Толық энциклопедияда 10 680 аталымнан тұратын түсіндірмелі каталог пен 3 593 аталымнан тұратын жинақ бар. Сику Кваншу бұрынғы Мин әулетінің 1403 жылы жасаған, Қытайдағы ең ірі энциклопедия болған Йонгле энциклопедиясынан басып өтті. Сику Кваншудың толық түптемелері Қытайдың Ұлттық кітапханасында (Пекин), Тайбэйдегі Ұлттық сарай мұражайында, Ланчжоудағы Гансу облыстық кітапханасында және Ханчжоудағы Чжэцзян облыстық кітапханасында сақтаулы.
The Siku Quanshu, literally the Complete Library of the Four Treasuries, was a Chinese encyclopedia commissioned by the Qing dynasty's Qianlong Emperor in 1772, and completed in 1782. It is the largest collection of books in imperial Chinese history, comprising 36,381 volumes, 79,337 manuscript rolls, 2.3 million pages, and about 997 million words. The complete encyclopedia contains an annotated catalogue of 10,680 titles along with a compendiums of 3,593 titles. The Siku Quanshu surpassed the 1403 Yongle Encyclopedia created by the previous Ming dynasty, which had been China's largest encyclopedia. Complete copies of the Siku Quanshu are held at the National Library of China in Beijing, the National Palace Museum in Taipei, the Gansu Library in Lanzhou, and the Zhejiang Library in Hangzhou.
Жасау
Цинь әулетінің Цянлон императоры 1772 жылы Сику Кваншу құруға бұйрық берді. Жергілікті және провинциялық шенеуніктерге маңызды кітаптарды іздеп табу және жинау жұмысы тапсырылды. Император сирек немесе құнды кітаптары бар иелерін оларды астанаға жіберуге шақырып, ынталандырды. Бастапқыда, әдеби тергеуге қатысты алаңдаушылықтардың салдарынан, көптеген адамдар кітаптарын тапсырмады, бірақ 1772 жылдың соңына қарай император жинақ аяқталғаннан кейін кітаптар иелеріне қайтарылатынын және кітаптарында Цинге қарсы көзқарас болған жағдайда иелері жазаланбайтынын жариялаған жарлық шығарды. Осы жарлық шыққаннан кейін үш айдың ішінде төрт-бес мың кітап тапсырылды. 1773 жылдың наурызында Пекин қаласында жүздеген редакторлар, түгендеушілер және көшірушілерден құралған редакциялық алқа құрылды. Бұл алқаға 361-ден астам ғалым кірді, олардың бас редакторлары Цзи Юн және Лу Сисионг болды. 3826-ға жуық жазушы әрбір сөзді қолмен көшірді. Оларға ақша төленбеді, бірақ әрбір жазушы энциклопедияның белгілі бір бөлігін көшіргеннен кейін мемлекеттік лауазымға ие болды. Он жылдық жинақтан кейін энциклопедияның жеті данасы дайындалды және империя бойынша таратылды. 1782 жылы Сику Кваншуға нұсқаулық – "Сику Кваншу Зонгму Тияо" ("Төрт қазынаның түсіндірме библиографиясы") да аяқталды. Онда Сику Кваншудағы 3593 атау және оған кірмеген 6793 кітап туралы библиографиялық мәліметтер бар. 1793 жылы жарық көрген "Төрт қазынаның түсіндірме библиографиясы" сол кездегі ең ірі қытай кітап каталогына айналды.
Тарату
Цянлон императоры Сику Кваншудың жеті данасын дайындады. Алғашқы төрт данасы императордың өзіне арналған және солтүстікке, Тыйым салынған қаладағы, Ескі жазғы сарайдағы, Шэньяндағы және Чэньдедегі арнайы салынған кітапханаларда сақталды. Қалған үш данасы оңтүстікке жіберіліп, Ханчжоу, Чжэньцзян және Янчжоу қалаларындағы кітапханаларға орналастырылды. Барлық жеті кітапханаға 1725 жылы аяқталған "Ежелгі Қытайдың толық классикалық жинағы" атты императорлық энциклопедияның да көшірмелері жіберілді. Ескі жазғы сарайдағы көшірме 1860 жылы Екінші опиум соғысы кезінде жойылды. Чжэньцзян мен Янчжоудағы екі көшірме де толығымен жойылды, ал Ханчжоудағы көшірме Тайпин көтерілісі кезінде шамамен 70-80 пайызға жойылды. Қалған төрт көшірме Екінші қытай-жапон соғысы кезінде кейбір зақымдарға ұшырады. Бүгінде осы көшірмелер Пекиндегі Қытай ұлттық кітапханасында, Тайбэйдегі Ұлттық сарай мұражайында, Ланчжоудағы Ганьсу провинциялық кітапханасында және Ханчжоудағы Чжэцзян кітапханасында сақтаулы.
Цензура
Кейіннен Кианлон императоры кітаптарды иелеріне қайтару туралы уәдесін орындамаған деседі. Сику Кваншуға (四庫全書) кірмеген кітаптар Сику Джиншуға (t=四庫禁書) – 2855-тен астам қабылданбаған және тыйым салынған кітаптардың каталогына – қосылу қаупіне тап болды. Сику Кваншу толыққан кезде тағы да төрт-бес жүз кітап өңделді немесе цензураланды. Тыйым салынған кітаптардың көп бөлігі Мин әулетінің соңында жазылып, Цинге қарсы көңіл-күй білдірген. Сику Джиншу – Кианлон императорының Қытайды Минге адалдардан тазалауға жасаған әрекетінің бір бөлігі болды, оған ғалымдарды жазалау және маньчжур халқына тікелей немесе жанама саяси шабуылдар жасаған кітаптарды жою кірді. Дегенмен, Цин цензурасы кезінде тыйым салынған көптеген еңбектер сақталған, ал жоғалған еңбектердің көпшілігі тыйым салынғандардың арасында болмады.
Мазмұны
Сику Кваншудың әрбір данасы 36 381 томға (c=册) түйілген, және 79 000-нан астам парақ (c=卷) кірді. Барлығы әрбір данада шамамен 2,3 миллион бет, ал шамамен 800 миллион қытай иероглифі бар.
Каталог
Сику Кваншу бойынша жұмыс істеген ғалымдар әрбір кітапқа сипаттама жазып, автордың атын-жөнін, туған жері мен жылын көрсетті. Содан кейін, автордың қай шығармаларын жинаққа енгізу керектігін анықтағаннан кейін, автордың басты ойларын талдады. Олардың жеке пікірлерін көрсететін осы қысқаша түсіндірме Сику Кваншудың басына қойылып, Толық каталогты құрады. Каталог Сику Кваншуды төрт бөлімге (c=庫) бөлді.
Кіші санаттар
Кітаптар 44 кіші категорияға (t=類) бөлінген. Сику Кваншу Қытайдың негізгі мәтіндерінің көпшілігін қамтиды, бұл мәтіндер классикалық Чжоу династиясының І Цзин сияқты ерте туындыларынан бастап, Цинь дәуірінде жазылған еңбектерге дейін жетеді. 44 кіші категорияның ішінде Конфуцийдың «Анализдері», Менцийдің еңбектері, «Ұлы білім», «Орташалық туралы ілім», І Цзин, «Чжоудың ғибадаттары», «Ғибадаттар классигі», «Поэзия классигі», «Көктем және күз жылнамалары», «Шуовен Цзези», «Ұлы тарихшының жазбалары», «Цзи Цзинцзян», «Соғыс өнері», «Гуою», «Соғысушы мемлекеттердің стратегиялары», «Медициналық материалдар жинағы» және басқа да классикалық туындылар бар.