Кіріспе

Фердинандо Фуга (11 қараша 1699 – 7 ақпан 1782) – Флоренцияда туған итальяндық сәулетші, Рим мен Неапольдегі еңбектерімен танымал. Оның ерте жұмыстарының көп бөлігі Римде болды, атап айтқанда, Кириналдағы Палаццо делла Консульта (1732–1737), Палаццо Корсини (1736–1754), Санта-Мария-Маджоре шіркеуінің фасады (1741–1743) және Сант-Аполлинаре шіркеуі (1742–1748). Кейін ол Неапольге көшіп, Albergo de'Poveri (ірі кедейлер үйі) (1751–1781), Джероламини шіркеуінің және Палаццо Джорданоның (екі нысан да шамамен 1780 жылдары) жобаларын жасады.

Алғашқы жұмыстар

Джованни Баттиста Фоггиниден оқығаннан кейін Фуга 1718 жылы Римде қоныстанды. 1720 жылдары ол үш жобамен айналысты: 1723 жылы Треви фонтанына эскиз ұсынды, сондай-ақ 1723 жылы Сан-Джованни-ин-Латерано және 1725 жылы Санта-Мария-сопра-Минерва шіркеулері үшін 2 қасбет эскизін жасады. 1730 жылы Неапольде қысқа тұрақтанғаннан кейін, Фуга Рим папасы Клемент XII-ден өзінің отбасылық үйі – Палаццо Корсиниді (Рим) жобалауды, ал кейіннен Бенедикт XIV Ламбертини үшін Киринал сарайында қабылдау залы ретінде кофехана салуды тапсырды. Оның алғашқы маңызды жұмысы Неапольде болды. Оған Палаццо Целамардың әсем безендірілген капелласын, сондай-ақ баққа апаратын тас қақпасын, қисайған фронтон және қару-жарақтары бейнеленген мүсіндік медальонмен (1726–1727) жобалау тапсырылды; Фуганың демеушісі – әйгілі елші Антонио дель Джудиче, Целамар князі болды. Фуга 1729–1730 жылдары Милиция өзені арқылы салынатын көпір жобасымен байланысты Палермоға сапар шекті.

Римдегі жұмыс

Римге оралғаннан кейін, оны Флоренциялық отандасы, Рим папасы Клемент XII Корсини, папа сарайларының сәулетшісі етіп тағайындады, бұл лауазым кейіннен Бенедикт XIV растады. Фуганың шедеврi – ол 1741–1743 жылдары Санта-Мария-Маджоре базиликасының алдына салынған, сарай сияқты экрандық қасбет. Үлкен жобаға жасалған сынақ ретiнде қарастырылатын ұқсас жоба – Трастевередегi Санта-Чечиллияға жасаған қасбетi. Екi жағдайда да, әр көне базиликаның нартексін қамтамасыз ететiн Фуганың экрандарының артында сақталған ортағасырлық фронттардың мозаикаларын зақымдамауға ерекше көңiл бөлiндi. Римдегi басты тапсырыстарының бiрi – Пьяцца-ди-Монте-Каваллоға қараған Палаццо-делла-Консульта (1732–1735), ол жақын орналасқан Палаццо-Квириналеге ұқсас. Фуга пиано нобилемен екі қабатты қасбеттi жобалады, оның терездерi төменгi қақпақты, ал жер қабатында төменгi мезанин орналасқан. Төменгi қабаттағы панельдер бұрыштарда рустикацияланған квоиндермен безендiрiлген. Пилястрлар тек орталық үш бөліктiң қабырғасына, аздап ғана iлгерi шығып тұрған және бұрыштарға орналастырылған. 1730–1732 жылдары Фуга Quirinale сарайының Manica Lunga бөлігін кеңейтiп, оған Palazzina del Segretario delle Cifre деп аталатын үйлесiмдi ғимаратты қосты. Santa Maria dell'Orazione e Morte шіркеуі (1733–1737) – Compagna della buona morte қоғамы үшiн салынған шағын жоба, олардың 1538 жылдан берi Римдегi қараусыз қалған мәйiттердi лайықты жерлеумен айналысу мiндетi болды. Фуга өзі Тибр өзенiнiң жағасында өзіне тиесiлi зират бар осы қоғамның мүшесi болды, алайда ол 19 ғасырда Лунготевере құрылысы кезінде жойылды. 1575 жылғы бұрынғы шіркеу 1733 жылы бұзылып, Фуга жаңа шіркеуге эллипстік күмбез астындағы эллипстік жоспар бердi. Оның көпшiлiкке ашық қасбетi үшбұрышты фронтонды сегменттi фронтонмен қоршап тұрады, екі кәрнiз де ортасы мен бұрыштарында алға қарай шығып тұрады; кең орталық бөлігі мен бұрыштар арасындағы тар ойыстарды жұп бағаналар толтырады, олар үйiлген пилястрлармен ерекшеленедi. Есiк тұғырына лавр гүлдерiмен оралған бас сүйектер тiреу ретiнде орналастырылған. Папа Клемент XII Корсини туыстары үшiн Palazzo Riario alla Lungara ғимаратында түрлi өзгерiстер жасалды, ол бұрынғы ғасырда Швеция патшайымы Кристина үшiн өзгертілген, бiрақ кейiн 1736 жылдың 27 шiлдесiнде герцог Риариодан Дон Нери мен Дон Бартоломео Корсини 70 мың скудиге сатып алды. Кристина 1689 жылы қайтыс болғаннан кейiн оның мүсіндер галереясы мен кітапханасы бос қалды. Фуга Корсини ағайындары үшiн 15 және 16 ғасырлардағы интерьерлердi қайта құруға шақырылды, бұл жұмыс 1736 жылдан 1758 жылға дейiн созылды. Корсинилер Кристинаның жатын бөлмесiн оның қалдырған күйiнде сақтап қалды, ал Пьяцца Фиамметтадағы "қалалық" қасбетiне қол тигiзбеуге бұйрық бердi, алайда оның кітапханасының салмағы төмендегi күмбезде жарықтар тудырды, ал қолданыстағы құрылымды жөндеу 1738 жылға дейiн аяқталмады. Фуга сарайдың бақшалық қасбетiнде жұмыс iстедi, ол Нери Корсинидің кітапханалық қанатында басталды. 1751–1753 жылдары ол 1741 жылы өзгертiлген және жаңартылған бақ партерлерiне қарап тұрған үлкен терезелермен жарықтандырылған театрлық бөлінген баспалдақ бар, осыған ұқсас орталық бөлікті қосты. Содан соң екі бөлік жер қабатындағы портикпен байланыстырылды. Iшкi кеңiстiктерде Фуга функционалдық қызмет айналымын парадтық бөлмелерден бөлек ұстауға инновациялық тәсiлдер қолданды. Sant'Apollinare шіркеуі (шамамен 1748 жыл) тағы бiр тапсырыс болды.

Неаполь патшалығында қызмет ету

1748 жылы ол Луиджи Ванвителли басқаратын командамен бірге Неапольге шақырылды. Бұл жерде Фуга Неапольді қайта жаңарту жұмыстарында сарай архитекторларының бірі ретінде жұмыс істеді. Король және оның прогрессивті министрі Бернардо Тануччи қаланың келбетін өзгертіп, жаңа аудандар ашты, жаңа магистральдық көшелер салды және артта қалған патшалықта әлеуметтік және экономикалық жаңғыртуларды ілгерілетті. Қала құрылысы жобасының тікелей бөлігі, мысалы, 354 метрлік сұр жабынмен қапталған алып Albergo dei Poveri құрылысын салуды қамтыды. Ол патшалықтың барлық аймақтарынан (жынысы мен жасына қарай бөлінген) 8000 кедей адамды баспана беруге арналған, әсіресе Неапольдің көшеде тіршілік ететін адамдары үшін еді, бірақ бұл жоба толыққанды жүзеге аспады. Фуганың алтыбұрышты шіркеуді орталыққа қойған соңғы жобасы, әр әлеуметтік топқа – ерлерге, әйелдерге, ұлдар мен қыздарға – жеке кіреберісі бар әрбір ауласын арнады. Құрылыс 1751 жылдың шілде айында басталды. Король Карл Испания тағына отыру үшін кеткеннен кейін жұмыс баяулады және 1819 жылы тоқтағанда Фуганың бес ауласының үшеуі аяқталды. Бүгінде оларды көруге болады, бірақ 1980 жылғы жер сілкінісінен зардап шегіп, жабық тұр. Albergo-дан алыс емес, тағы бір жоба – Cimitero delle 366 Fosse ("366 қабірстан" жылдың әр күніне бір қабір) болды. Фуга 1762 жылы Фердинанд IV-тен осы жобаға келісім алуға жетті. Ал соңғы туындысы – Жероламини шіркеуінің фасады (шамамен 1780 жыл), оның жасалған мерзіміне сәйкес келмейді, ол өзінің толыққанды барокко стиліндегі архитектурасын сақтап қалды. Неапольдің Вомеро ауданында оның құрметіне Пьяцца Фердинандо Фуга алаңы аталды.