Кіріспе

Хорватиядағы собор

Загреб соборы, Каптол қаласында орналасқан, Рим католик соборлық шіркеуі. Бұл Хорватиядағы екінші биік ғимарат және Альп тауларының оңтүстік-шығысында готика стиліндегі ең монументалды сакральдық құрылыс. Ол Марияның көкке көтерілуіне, сондай-ақ әулие корольдер Степан мен Ладиславқа арналған. Собордың өзі және оның сакристикасы готика стилінде салынған, сакристикасы зор сәулеттік құндылыққа ие. Оның екі биік мұнарасы қаланың көп бөлігінен көрінетіндіктен, олар қаланың белгілі нышандары болып саналады. 2020 жылғы Загреб жер сілкінісі кезінде оның мұнараларының бірі зақымданды.

Тарих

1093 жылы Венгрияның патшасы Ладислав I (1040-1095) епископтық орынды Сисақтан Загребке көшіргенде, бұрынғы шіркеуді собор деп жариялады. Собордың құрылысы оның қайтысынан кейін көп ұзамай басталды, 1217 жылы аяқталып, Венгрия королі Андрей II-ге арналды. Ғимарат 1242 жылы моңғолдар тарапынан қиратылды, бірақ бірнеше жылдан кейін епископ Тимоти (1263–1287) оны қайта тұрғызды. 15 ғасырдың соңында Осман империясы Хорватияға шабуыл жасады, бұл собордың айналасында бекініс қабырғаларын салуға себеп болды, олардың бір бөлігі бүгінге дейін сақталған. 17 ғасырда оңтүстік жағында ренессанс стиліндегі бір нығайтылған қарау мұнарасы салынды және Осман қаупіне байланысты әскери бақылау пункты ретінде пайдаланылды. Собор 1880 жылғы Загреб жер сілкінісінде ауыр зақымдарға ұшырады. Басты кеме құлап, мұнаралар жөндеуге келмейтіндей зақымдалды. Герман Болле басшылығымен собор нео-готика стилінде қайта жаңартылып, қазіргі түріне келді. Қайта жаңарту аясында батыс жағына екі биік шпиль орнатылды, олардың екеуі де қазір соборды толыққанды қайта жаңарту жұмысының бөлігі ретінде қалпына келтірілуде. Собор 1993 жылы шығарылған хорваттың 1000 куналық банкнотасының артқы жағында бейнеленген. Собор мұнараларын жаңарту жұмысы 1990 жылы басталды және үш он жылдан астам уақыт бойы мұнаралар толығымен құрылыс қаңқасынан бос болған емес. Порталға қарағанда ғимараттың ені 46 метр, ал биіктігі 104 және 105 метрді құрайды. Соборда хорват мүсіншісі Иван Мештрович жасаған кардинал Алойзий Степинач пен Иисус Христостың бейнесі бар рельеф орналасқан. 2011 жылдың 5 маусымында Папа Бенедикт XVI соборға сапар шекті, онда ол жексенбілік кешкі құлшылықты өткізіп, Алойзий Степиначтың қабірі алдында дұға етті. Собор 2020 жылдың 22 наурызында болған жер сілкінісінен зақымданды, нәтижесінде оңтүстік шпилінің ұшы сынды да, іргелес архиепископ сарайының шатырына құлады. 2020 жылдың 17 сәуірінде Загреб соборының солтүстік шпилі жер сілкінісі кезінде қисайғандықтан алынып тасталды.