Кіріспе

Кхье Бумса Сикким көші-қон әңгімелерінде Шығыс Тибеттегі Кам аймағындағы Миняк үйінің 13 ғасырлық ханзадасы ретінде есімдері жиі кездеседі. Оның әкесі отбасымен бірге Чумби аңғарына көшіп, мемлекет құрған. Кхье Бумса қазіргі Сиккимдегі лепчалармен одақ құрып, оны одан әрі кеңейтті. Сиккимнің чогьялдары Кхье Бумсаның ұрпақтары екендігі айтылады.

Жазбалар

Тибет тіліндегі аңызда, Миняқтың мұрагер ханзадасы Кхье Бумсаның әкесі бір түнде Сиккимге сапар шегуге нұсқау берген құдайлық аянға ие болды, онда оның ұрпақтары билеуші болуға тиіс. Принц отбасымен бірге Орталық Тибетке қажылық сапарға шыққан кезде тағы екі хабар келеді. Қажылық кезінде отбасы Сакия аймағына барады, онда билеуші ғибадатхана салып жатыр, бірақ бағаналарды көтере алмайды. Кхье Бумса бағаналарды өз күшімен тіктейді. Осы ерлігі үшін оған Гьяд ’бум бсагс (мағынасы "100 000 батырдың жиналуы") деген ат беріледі. Ол сондай-ақ, аймақтың бір ақсүйек отбасынан әйел алады. Бірнеше белгі алғаннан кейін отбасы Чумби аңғарына барады. Олар Фариде және, мүмкін, Хамбуда ғибадатхана салады. Әкесі қайтыс болғаннан кейін, Кхье Бумса оңтүстікке қарай сапар шегіп, Чумбиде қоныстанып, үй салады. Ол Бутан күрескерімен қақтығысады, бірақ жеңіске жетеді. Кхье Бумса және оның әйелі үш жыл Чумбиде тұрғаннан кейін балалы бола алмайды. Сонда Бумса Сиккимге Чо Ла таулары арқылы Лепча қасиетті адамымен, Конг Текпен кездесу үшін саяхаттайды. Тибет нұсқасында бұл қасиетті адам Гуруi sprul pa, яғни "Гурудың (Ринпоче) эманациясы" деп сипатталады. Ол бамбуктан жасалған шатырда тұрады, тақтада отырып, шамандық киімдермен безенген. Гурудың батасымен олардың үш ұлы болады, ал гуру болашақта осы балалардың ұрпағы Лепча тайпаларын біріктіретінін болжайды. Біраз уақыттан кейін Кхье Бумса гуруға алғыс айту үшін тағы да Сиккимге сапар шегеді. Кездесуден кейін одақ құрылып, тоғыз тас бағана орнатылып, мал құрбандығы және басқа да рәсімдермен бекітіледі, куәгер ретінде М. Канченджанга тауы болды. Рәсім өткізілген орын Кейби деп айтылады, кейіннен ол Кейби лунгтшок (Ұзақ Чок – ғибадат үшін тіктелген ұзын тас) деп аталды, ал бұл күн бүгінге дейін Панг Лабсол ретінде тойланады, ол Лепча және Бхутия тайпаларының бірігу күнін білдіреді. Оның үш ұлы Сиккимде қоныстанып, ортаңғы ұлы Ми дпон рабтың ұрпағы Пхунцог Намгьял Сиккимнің алғашқы Чогьялы болады. Сиккимдегі Лепча баяны да осы оқиғаны айтады, бірақ бірнеше маңызды айырмашылықтар бар. Лепчалар Кхье Бумсаны зо кхэ бу деп атайды. Олардың айтуынша, қытайлар мен моңғолдардың қысымына байланысты Кхье Бумса "бірнеше адаммен" бірге өз елін тастап кеткен. (Бұл шамамен 1566 жылдары болған болуы мүмкін.) Чумби аңғары туралы ешқандай мәлімет жоқ. Бірақ оқиғада Кхье Бумсаның балалы болу үшін Конг Текке (ти кунг тек деп айтылады) көмек сұрап келгені және кейін оған алғыс айту үшін оралғандығы айтылады. Алайда Конг Тек Кхье Бумсаның ұлдары Сиккимге шабуыл жасауы мүмкін екенін түсінген. Сондықтан ол Бумса мен оның ұлдарынан Канченджанга тауының алдында Сиккимге шабуыл жасамауға ант берулерін талап етті, олар қанды рәсім арқылы осы антқа сөз берді.