Кіріспе

1984 жылы Роберт Холдстоктың фантастикалық романы

«Митаго Вуд» – британ жазушысы Роберт Холдстоктың 1984 жылы Ұлыбританияда жарық көрген фантастикалық романы. «Митаго Вуд» Англияның Херефордшир аймағында, Рихоп Вуд деп аталатын ежелгі орманда және оның төңірегінде өрбиді. Оқиға Хаксли отбасының ішкі тартыстарға бөлінген мүшелерін, әсіресе Стивен Хакслиді, және оның жұмбақ орманмен және оның керемет тұрғындарымен болған тәжірибелерін қамтиды. Романның идеясы 1979 жылы Милфорд жазушылар шеберханасы үшін жазылған қысқа әңгіме ретінде пайда болды; сол атпен новелла 1981 жылдың қыркүйек айында «The Magazine of Fantasy & Science Fiction» журналында жарияланды. 1985 жылы ол «Үздік роман» номинациясы бойынша Дүниежүзілік фантастика сыйлығын жеңіп алды. Бұл мификалық фантастика деп аталатын фантастикалық әдебиет түріне жатады. Ол көркем тілінің сапасы, орманды суреттеуі және философиялық, рухани және психологиялық тақырыптарды зерттеуі үшін сыншылардың жоғары бағасын алды. Бұл «Митаго Вуд» немесе «Рихоп Вуд» циклі деп аталатын романдар сериясының алғашқы кітабы болды.

Орнату

Роман мен новеллалардың бәрі Райхоп орманының ішінде және оның айналасында өтеді, Мерлин орманын қоспағанда, ол Бреттаньдағы Брокэлиандедегі ұқсас сиқырлы "қарындас орманда" өтеді. Райхоп орманы – соңғы мұз дәуірінен бері бұзылмаған ежелгі орман, сырттан қарағанда үш шаршы мильден аспайды. Райхоп орманы – нақты әлемнің бір бөлігімен қабаттасқан параллель әлемнің мысалы. Оның іші сыртынан әлдеқайда үлкен. Бір рет оның ішіне енгеннен кейін, ол үлкендей, көнедей және орманның ортасына жақындаған сайын көтере алмайтын жағдайға жетеді. Лавондисс – Райхоп орманының мұздық дәуірінен қалған шалқары, қиынға түсетін ортасы. Кітапта митаго – «мифтік бейне, мифтік жаратылыстың идеалданған түрі» деп анықталады. Митаголар қауіпті, бірақ олардың біреуі ормандан тым алыс кетсе, баяу құлдырап, өледі. Олар адам мифтерінен жасалғандықтан, олардың сыртқы түрі мен мінезі оларды құраған адам естеліктеріне байланысты әртүрлі болады. Мысалы, белгілі бір кезеңде Артур патшаның, Робин Гудтың, Аңшы Герннің және басқалардың көптеген түрлері болуы мүмкін, олардың барлығы әртүрлі көрінеді және әртүрлі әрекет етеді, бірақ олардың барлығы бірдей негізгі қызметтерді атқарады және оларды анықтаған мифтерге сәйкес әрекет етеді. Райхоп орманының айналасында тым көп адам тұрмағандықтан, орман ішінде митаголар аз, бірақ Джордж Хакслидің 1930 жылдардағы ормандағы қызығушылығы мен қасақана тәжірибелері ормақта әдеттегіден көп митаго пайда болуына себеп болды. «Жыныстық» кітабында митаголар саналы ой арқылы жасалатыны және олардың жасаушыларына тартылатыны айтылады. Тірі, тыныс алатын жаратылыстардың митаголарын жасаудан басқа, орманда қамалдардан бастап, соғыс алаңдарына, ежелгі ауылдарға дейін көне архетиптік орындар да пайда болады. Бұл орындар жалғасында Лавондиссде Geistzones деп аталады. Орманда оның ортасына жететін төрт жол бар, ал осы жолдарды ұстанбаған саяхатшылардың ормандағы тереңдікке енуі өте қиын. Төрт жолдан басқа, Райхоп орманында «Шыңыраулар» бар, олар «сиқырдың жоқтығы» немесе әлем астындағы жолдар ретінде сипатталады. Шыңыраулар митаголар мен нағыз адамдарды орманда кеңістік пен уақыт арқылы тасымалдайтын құрт тесіктері сияқты жұмыс істейді. Саяхатшылар Шыңырау арқылы өткенде уақыт саяхаты жүзеге асады. Райхоп орманы сырттан келгендерді түрлі жолдармен, соның ішінде бағдаршатаулықтың жоғалуы және қалың, өтпейтін бұталар, үлкен көлдер мен ашулы өзендер сияқты физикалық қорғаныс арқылы сиқырлы түрде ығыстырып шығарады. Сонымен қатар, ұшақтардың тым жақын келуіне жол бермейтін әуедегі қорғаныс құралдары бар, мысалы, ауа айналымы немесе ауа элементтері ұшақты жолынан ауыстырады. Орманда уақыт сыртқы әлемге қарағанда баяу өтеді. Мысалы, бір күн қалыпты уақытта өтуі мүмкін, бірақ ормандағы саяхатшы онда бірнеше апта немесе одан да көп уақыт өткізген болуы мүмкін. Сонымен қатар, «Уақыттың баяулауы» – уақыттың өте баяу өтетін жерлер «Жыныстықта» ашылады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Митаго Вуд оқиғалары 1946 және 1948 жылдар аралығында орын алады. Стивен Хаксли әскери қызметтен оралғаннан кейін (соғыс жарақатынан айыққан соң) ағасы Кристианды көруге келеді. Кристиан қазір балалық шағының үйі – Райхоп Вудтың шетіндегі Оук Лоджда жалғыз тұрады. Әкесі Джордж жақында қайтыс болды (анасы Дженнифер бірнеше жыл бұрын дүниеден озған). Кристиан мифаголардың бірімен кездескеніне алаңдағанмен, қызығушылық танытады, ал Стивен Кристианның орман туралы жұмбақты түсіндіргеніне шатасып, күмәнданады. Екеуі де бала кезінде мифаголарды көрген, бірақ әкесі оларды көшпенді цыгандар деп түсіндірген. Кристиан орманға жиірек және ұзаққа қайта оралады, соңында өзі мифтік рөлге ие болады. Осы уақытта Стивен әкесі мен Эдвард Уинн Джонстың орман туралы зерттеулерімен танысады. Орман туралы зерттеулерінің нәтижесінде ол Уинн Джонстың қызы Энн Хейденмен байланысады. Стивен сондай-ақ Гарри Китон есімді жергілікті тұрғынмен танысады, ол Францияда атып түсірілген кезде осыған ұқсас орманға тап болған, содан бері сол жерде көрген қаланы табуға тырысып келе жатқан бұрынғы RAF ұшқышы. Стивен мен Гарри Райхоп Вудты әуеден суретке түсіруге тырысады, бірақ әуеге көтерілген сайын түсіндіріле алмайтын жел оларды кері қайтарады. Стивен енді өзі орман мифаголарымен (және ересек Кристианмен) кездеседі, соңында ағасын және Гвивеннет (Гвинет немесе Гвин деп те аталады) есімді мифаго қызын құтқару үшін Гарридің серігімен орманның тереңіне барады.

Адам

Стивен Хаксли: Басты кейіпкер, 1927 немесе 1928 жылы туған. Энн Хейден: Эдвард Уинн Джонстың қызы, негізгі оқиғалар кезінде отыздан асып қалған. Кристиан Хаксли: Стивен Хакслидің ағасы, ол Райхоп Оудқа "сырттан келген" ретінде кіреді және орманды дүрліктіреді. Джордж Хаксли: Стивен мен Кристианның әкесі. Джордж 50-ден асып, өкпе ауруынан қайтыс болды. "Қоңырлау" және "Сүйектер орманы" кітаптарында Джордж Карл Юнгпен бірге оқыған, бойы биік, арық психолог болғаны айтылады. Сондай-ақ, ол археологияны оқып, мифтерге құмар болды. Рихоп орманын зерттеу барысында ол алты томдық ғылыми журнал, жеке күнделік және орманның егжей-тегжейлі картасын жасады. Дженифер Хаксли: Джорджтың әйелі, Стивен мен Кристианның анасы. Ол "Митаго Вуд" кітабында еске алынады, бірақ оның өзін-өзі өлтіруі "Белқұйрық қақпасы, мүйіз қақпасы" кітабында маңызды мәселеге айналады. Гарри Китон: Стивенді Райхоп орманына бірге жетелеген бұрынғы RAF ұшқышы. Эдвард Уинн Джонс: Оксфорд университетінде тарихи антропологияны зерттейтін және сабақ беретін ғалым. Уинн Джонс – кішкентай, ұсақ-түйекке көңіл бөлгіш, түтік шегетін адам. Ол Джордж Хакслиге шамамен бірдей жаста. Уинн Джонс пен Джордж Хаксли 1930 жылдары Рихоп Вудты жан-жақты зерттеді. Уинн Джонс Райхоп орманында паранормальдық құбылыстармен байланысуға арналған ғылыми құралдар жасады. Уинн Джонс 1942 жылдың сәуірінде Райхоп орманында жоғалып кетті.

Мифагос

Cúchulainn: Стивенді Оак Лодждің сыртында кездестіретін үлкен аңшы итімен аңшы. Кухулиннің иті Стивенді Гвивеннет мифагосының ертедегі бейнесінің жерленген денесіне жетелейді. Фенландер: "Қырандар" деп аталатын мифаголық жауынгерлер тобына басшылық ететін тәжірибелі жауынгер. Фенландер мен Қырандар Кристианның жеке күзетшілері ретінде Рихоп орманының терегіне сапар жасайды. Гвивеннет Зелді (сонымен қатар Гвинет): Ол көбінесе үлкен жасөспірім ретінде көзге түседі, қола дәуірінен шыққан және уақыт өте келе әртүрлі бейнелерде пайда болады, соның ішінде алғашқы миф, римдік Британиядан келген қыз, Жер анасының көрінісі, жас келт жауынгер ханшайымы және Гвиневра. Гвинеттің бейнелері әртүрлі мінездерге ие, кейбіреулері қауіпті, ал кейбіреулері тартымды, және Хаксли отбасының мүшелерімен және Гарри Китонмен әртүрлі қарым-қатынаста болады. Сортален: Мифагтарды, соның ішінде сильфтерді немесе ауа элементтерін жасайтын және басқаратын шаман немесе некромант. Ол сондай-ақ "дос" деген мағынаны білдіретін Фрея деген атпен де танымал. Твиглинг: Қызыл шашы және бұтақтардан жасалған тәжі бар. Ол Рихоп орманының шетінде көрінеді. "Твиглинг" сөзінің ағылшын тіліндегі анықтамасы "бала" немесе "балалар" болып табылады, бұл сөз жекеше және көпше түрінде бірдей қолданылады. Урскумуг: Ертедегі мифтердегі алғашқы батырдың бейнесі. Урскумуг Джордж Хакслидің қалауымен жасалды және ол ағаш адамының зұлым және ежелгі түрі болып табылады.

Әдеби мәні және сын

Фэнтези жанрында Mythago Wood бірнеше жыл бойы түрлі себептермен сыншылардың назарын өзіне тартып келді. Орсон Скотт Кард оны "жазушының жанды кейіпкерлермен толық, тұтас және сенімді әлемді жасауы үшін уақыт пен күш жұмсауға дайын оқырмандарға арналған" деп сипаттады. Әдебиеттанушы Ричард Мэтьюз "Райхоп Вуд" сериясын "ХХ ғасырдың соңындағы маңызды фантастикалық сериялардың бірі" деп санайды. Тағы бір ғалым Холдстоктың туындылары "жанрлық фантастикадан" ерекшеленетінін және "бүкіл цикл 20-шы ғасырдың соңындағы фантастикаға маңызды үлес қосқанын" айтады. Толкиннің шығармаларын зерттеу барысында Холдсток, Урсула К. Ле Гуин, Джон Кроули және Марион Циммер Брэдлимен бірге, Толкинге тән кеңдік пен тереңдіктегі фантастикалық кітаптар жазғандықтары үшін және "кейбір жағынан Толкиннің өзінен де басып өткен" төрт маңызды фантастикалық автор ретінде танылады. Толкин зерттеушісі Майкл Д. К. Драут Холдстоктың фантазиясының фантастикалық әдебиет жанрындағы маңыздылығын атап көрсетеді, себебі "Митаго Вуд" циклында Холдсток Толкиннің фантазиясының күші мен эстетикалық деңгейін сақтайтын, бірақ "Толкиннің тікелей еліктеуі" немесе "оған қарсы реакция" емес әдеби туындылар жасады. Дейв Лэнгфорд "Ақ жұлдыз" журналының #58 санында "Митаго Вуд" романына шолу жасап, "Күшті, әсерлі және керемет, ол барлық түрлі марапаттарға лайық" деген пікір білдірді.

Прозалық стиль

Екінші сын-пікір мен талдау жазудың сапасына назар аударады. Ричард Мэтьюс Холдстоктың жазуы поэтикалық стиль мен нәзіктіктің таңғажайып үйлесімі екенін айтады. "Мифаго Вуд" жарықтанғаннан кейін он жыл өткен соң Брайан Олдисс Холдстоктың кітаптары ежелгі күшке толы екенін, 1980-ші жылдарда олармен теңесе алмайтынын мәлімдеді. "Мифаго Вуд" жыныстық қатынас пен зорлық-зомбылықтың керемет үйлесімімен де көзге түседі және оны "Ағылшын орманындағы жер бетіндегі, сезімтал, терең мифологиялық хикая" деп атаған. "Қорқыныш: 100 үздік кітап" еңбегінде Майкл Муркок "Холдсток сентиментальдықтан қашып, бізге қиын сұрақтарды, моральдық тұйықтарды және ормандағы бұрынғы туындылардан гөрі әлдеқайда күрделі қиял әлемін ұсынады" деп тұжырымдайды.

Философиялық және психологиялық элементтер

Митаго Вуд циклының философиялық және психологиялық элементтері де зейін тартты. Мифаголардың пайда болу механизмі Карл Юнгтің санастың терең қабаттары туралы түсінігімен байланысты. Мифаголар Юнгиандық архетиптерді бейнелейді, себебі олар нақты естелікке емес, санастың терең қабаттарына тәуелді. Ким Ньюман бұл серияны "ұжымдық қиялдың мәнін зерттейтін ойға толы медитация" деп атап көрсетті. Николас Риддик "Роберт Холдстоктың "Митаго Вуд" шығармасын психиканың ортасына жасалған саяхат ретінде қарастыруға болады" дейді. Бұл оқиға сондай-ақ "ішке қарай бұралатын спираль" ретінде қарастырылады, онда басты кейіпкерлер қиын жағдайда қатыгез және қиратушы өзгерістерден өтеді. Стивен мен Кристиан өз әкесінің ерекшеліктерін көрсететін Урскумугпен кездескенде Фрейдтік психология да көрініс береді.

Рухани элементтер

Рихоп орманының ішкі кеңістігі - христиандықтан бұрынғы британдық орта, онда пұтқа табыну және шамандық рәсімдер жиі кездеседі. Бір ғалымның айтуынша, өлім мен өлгендердің қалдықтары осы ортаның маңызды және алаңдататын бөлігін құрайды. Соған сәйкес, Митаго орманы басқа фантастикалық туындыларға қарағанда шаманизмнің көңілді емес жағын жақсы көрсете алады. Бір зерттеу Митаго орманының пұтқа табынушылық рухани жағын, әсіресе "серияның негізгі идеялары пұтқа табынушылардың көзқарастарымен қалай сәйкес келеді" деген мәселені қарастырады. Бұл Митаго орманының пұтқа табынушылар үшін арнайы жазылғандығынан емес, Рихоп орманының механизмдері ғылымға қайшы келіп, пұтқа табынушыларға таныс оқиғалардың орын алуына мүмкіндік береді.

Тақырыбы мен орны

Мифке толы, сиқырлы кельт орманының өзі және оның қазіргі күнделікті әлеммен бірге болуы сыншылардың ерекше қызығушылығын оятады. Мысалы, фантастика жанрына арналған жақындағы зерттеуде «Митаго Вуд» және «Лавондисс» туындылары инновациялық және керемет қарапайым кеңістікте орын алатын таза фантастика туындылары ретінде сипатталды.

Марапаттар

"Митаго Вуд" повесі 1981 жылы үздік қысқа әңгіме үшін BSFA сыйлығын жеңіп алды. "Митаго Вуд" повесі 1985 жылы үздік роман үшін Бүкіләлемдік фантастика сыйлығын жеңіп алды. "Митаго Вуд" толық көлемді романы 1984 жылы үздік роман номинациясында BSFA сыйлығын жеңіп алды. "Митаго Вуд" толық көлемді романы 1985 жылы үздік роман үшін Бүкіләлемдік фантастика сыйлығын жеңіп алды. La Forêt des Mythagos, яғни "Митаго Вуд" жинағы, 2003 жылы Prix spécial санатында Grand Prix de l'Imaginaire сыйлығын жеңіп алды. "Митаго Вуд" Easton Press баспасының "Фантастика шедеврлері" сериясының бір бөлігі ретінде жарық көрді, олар өздерін "ұзаққа сақталатын мағыналы, әдемі және маңызды туындыларды" шығарушы деп сипаттайды.