Кіріспе

Чех суретшісі және иллюстраторы (1900–1956)

Ален Дивиш (26 сәуір 1900 – 15 қараша 1956) – меланхолиялық өнерімен танымал чех суретшісі. Өмірінің көп бөлігін шетелде өткізген, көбінесе жалғыз жұмыс істеген ол, тірі кезінде көп танылмады, бірақ өлімнен кейін өнер әлемінде қайта жанданды.

Ерте өмір және мансап

Дивиш Блато-у-Подебрады қаласында дүниеге келді, бірақ 1911 жылы оның отбасы Прагаға көшіп келді. Сол жерде Дивиш алғаш рет сурет сабақтарына қатысып, кейіннен Колледжді қолданбалы өнерге қысқа ғана уақытқа түсті. 20 жасында Дивиш өнерге, әсіресе кубизмге ерекше қызығушылық танытты. 1926 жылғы жазда ол өзін толықтай өнерге арнау үшін Парижге көшіп келді. Парижде Франтишек Купканың лекцияларын тыңдап, кубизм, экспрессионизм және классицизмді зерттеді. Францияның Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуымен Дивиш және ұйымның басқа мүшелері тұтқындалып, тыңшылықпен айыпталды. Тұтқындау себебі белгісіз; мүмкін, олардың "коммунизмге деген симпатиясы" күдік тудырған шығар, немесе соғыс басталғанда (олар Чехословакияның азаттығына жеткізеді деп үміттенген) олардың тым қуанған реакциясы болған болуы мүмкін. Себебі қандай болса да, Дивиш алдағы алты айды Францияның ең қатал түрмелерінің бірі – Ла Санте түрмесінде өткізді. Солқын көңіл-күй мен түрме қабырғаларындағы жазулар мен граффитилер оның кейінгі көркемдік көзқарасына ықпал етті. Тыңшылық айыбы алынып тасталды, бірақ Дивиш Франция, Марокко және Мартиникадағы концлагерьлерде тағы бір жарым жыл тұтқында болды, содан кейін босатылды.

Нью-Йорк

1940 жылдардың басында Дивиш ақыры Нью-Йоркте пана тапты және соғыстан кейін де жұмысын жалғастырды. Оның өнері көбінесе түрмеде өткен уақытына арналды, камера қабырғаларындағы граффитилер, түстер мен оқшаланумен келген қараңғы көрілер бейнеленді – бұл стиль кейінірек «Арт Брют» немесе «Шеткерлеу өнері» деп аталды. Ол бірнеше суреттер топтамасымен қатар, соғысқа дейін саяхаттаған Оңтүстік Африка пейзаждарының да суреттерін жасады. Америка Құрама Штаттарында Дивиш жергілікті чех қауымымен байланыс орнатып, досы Мартинумен қайта кездесті. Нью-Йоркте оның туындыларына қызығушылық болғанымен, өнер көрмесін ұйымдастыра алмады.

Чехословакияға қайта оралу

1947 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін және Чехословакия азат болғаннан соң, Дивиш Парижге алғаш рет кеткеннен кейін екі он жылдан астам уақыт өткен соң туған еліне оралды. Отанына оралғаннан кейін ол қысқа мерзімге сәттілікке жетті. Оның Санте туралы жазған естеліктері апталық газетте жарияланды, ал 1948 жылдың ақпан айында оның жаңа туындылары Прагада көрмеге қойылды. Алайда, сол айда болған коммунистік төңкеріс оның сияқты суретшілерді жұмыстан шеттетуге алып келді. Ол он жылдықтардың қалған бөлігін Карел Яромир Эрбеннің 19 ғасырдың ортасында жарық көрген «Кытице» балладалар жинағына иллюстрациялар жасаумен өткізді, бірақ тек «Сватебní košile» (Той көйлегі) жарияланды (1952 жылы). Ол сонымен қатар Эдгар Аллан Поның әңгімелеріне бірнеше иллюстрациялар жасады. 1950 жылдары Чехословакиядағы коммунизмнің қатал жағдайларында Дивиш өнер туындыларын көрсетуге тырысуды тоқтатты және Мәсіх айқышқа шегеленуі және библиялық оқиғалар сияқты рухани суреттерге назар аударды, олардың жариялануы күмәнді болды. Өмірінің соңына дейін ол және оның өнері дерлік толығымен ұмытылды. Тек оның достары, мысалы, мүсінші Хедвика Заоралькова оны еске алып, оның 1980 жылдары қайта жаңғырылған туындыларын сақтап қалды.