Мадге Кендал: Виктория және Эдуард дәуірінің актрисасы және театр директоры

Кіріспе

Ағылшын актрисасы және театр менеджері (1848–1935)

Мэдж Кендал ханым (туған Маргарет Шафто Робертсон; 15 наурыз 1848 – 14 қыркүйек 1935) – Виктория және Эдвард дәуірлерінің ағылшын актрисасы, Шекспир және ағылшын комедияларындағы рөлдерімен ең танымал. Әйелі У. Х. Кендал (не Уильям Хантер Гримстон)мен бірге ол маңызды театр менеджері болды. Мадж Кендал театрлық отбасынан шыққан. Ол Линкольнширдегі Гримсбиде дүниеге келді, онда әкесі театрлар желісін басқарды. Ол өте ерте жасынан актерлік өнерге қатысып, төрт жасында Лондонда дебют жасады. Жасөспірім шағында Элен және Кейт Терримен бірге Бат қаласында ойнады, ал Уэст-Эндте Шекспирдің Офелиясы мен Дездемонасы рөлдерін сомдады. 1869 жылы, 21 жасында, ол Ж. Б. Бакстоун басқаруымен Лондондағы Хеймаркет театрының труппасына қосылды. Осы труппада ол актер В. Х. Кендалмен танысып, үйленді. 1869 жылдың тамызында үйленгеннен кейін, олар бірлесіп бір спектакльдерде ойнауды қағида етіп алды және "Кендалдар" деген атпен жұртқа танылды. Олар В. С. Гилберт және Артур Пинеро сияқты драматургтардың жаңа пьесаларында, сондай-ақ Шекспир, Шеридан және басқалардың классикалық туындыларында бірге өнер көрсетті. Лондонда және Ұлыбритания бойынша гастрольдік сапарлардағы сәтті өнер көрсетулерінен кейін, Кендалдар 1879 мен 1888 жылдар аралығында актер Джон Хейрмен бірге Сент-Джеймс театрын басқаруға қосылды, бұл театрдың бұрынғы қаржылық сәтсіздігін өзгертіп, жаңа жақсартуларға ие болды. 1880-ші жылдардың соңы мен 1890-шы жылдардың басында Кендалдар көп уақытын АҚШ-та өткізді, 40-тан астам қалаға гастрольдік сапар жасап, көп ақша тапты. Олар он жылдан астам уақыт бойы Ұлыбританияда актерлік өнерге оралғаннан кейін, 1908 жылы сахнадағы ұзақ мансабынан зейнеткерлікке шықты. Мадж Кендал күйеуінен гөрі таланттырақ актриса деп есептелді және әсіресе комедиялық рөлдердегі өнерімен танылды. Оның трагедиялық рөлдердегі орындары туралы пікірлер екіге бөлінді: кейбір сыншылар оның натуралистік актерлік шеберлігін терең сезімтал деп бағалады, ал басқалары оны салқын деп тапты. Кендалдар британдық театрды әлеуметтік жағынан беделді етуге ұмтылған қозғалыстың бір бөлігі болды, ал ол "ағылшын театрының анасы" ретінде танылды. Ол қайырымдылық шараларына белсенді қатысты, бірақ өмірінің соңында төрт баласынан алыстады. Кендал күйеуінен кейін өмір сүрді және 87 жасында Гертфордширдегі Чорливудтағы үйінде зейнеткерлікте қайтыс болды.

Dame Madge Kendal (born Margaret Shafto Robertson; 15 March 1848 – 14 September 1935) was an English actress of the Victorian and Edwardian eras, best known for her roles in Shakespeare and English comedies. Together with her husband, W. H. Kendal (né William Hunter Grimston), she became an important theatre manager. Madge Kendal came from a theatrical family. She was born in Grimsby in Lincolnshire, where her father ran a chain of theatres. She began to act as a small child and made her London debut at the age of four. As a teenager she appeared with Ellen and Kate Terry in Bath, and played Shakespeare's Ophelia and Desdemona in the West End. Under the management of J. B. Buckstone, she joined the company of the Haymarket Theatre in London in 1869, when she was 21. While in the company she met and married the actor W. H. Kendal. After their marriage, in August 1869, the two made it a rule to appear in the same productions, and became known to the public as "The Kendals". They appeared together in new plays by such dramatists as W. S. Gilbert and Arthur Pinero, and from time to time in classics by Shakespeare, Sheridan and others. After a series of generally successful appearances in London and on tour in Britain, the Kendals joined the actor John Hare in running the St James's Theatre between 1879 and 1888, transforming the fortunes of their theatre, previously known for financial failure. In the late 1880s and early 1890s the Kendals spent much of their time in the US, touring more than 40 cities, and making a considerable amount of money. After returning to acting in Britain for more than a decade, they retired in 1908 from their long careers on the stage. Madge Kendal was generally considered a finer actor than her husband, and was particularly known for her performances in comic parts. Critical opinion was more divided about her performances in serious roles; some critics regarded her naturalistic acting as sensitive, while others found it cold. The Kendals were part of a movement to make British theatre more socially respectable, and she became known as "the matron of the English theatre". She was active in charitable causes but became estranged from her four surviving children later in life. Kendal outlived her husband and died in retirement at her home in Chorleywood, Hertfordshire, at the age of 87.

Алғашқы жылдар

Мэдж Робертсон, кейін Кендал, Линкольнширдегі Гримсбиде дүниеге келді. Кейбір Кендалдың алғашқы өмірбаяндық деректері оның туған жерін Клитхорп қалашығы деп жаңылыстырады; ол Уильям Шафто Робертсон мен оның әйелі Маргаретта Элизабеттаның, туғанда 22 баласы болған екен, солардың ең кішісі. Әкесі театрлық отбасынан шыққан. Ол Линкольнширдегі және оның төңірегіндегі қалалардағы отбасына тиесілі сегіз театрдың сахнасында өнер көрсеткен, кейін олардың менеджері болды. Анасы голландтық отбасынан еді: әкесі Лондонда тілдерді оқытқан, ал ол ағылшын тілінде сөйлегенде шетелдік акценттің ізі де сезілмеген. 17 жасында Робертсондардың труппасына қосылып, 1828 жылы үйленген Уильяммен танысты. Оның үлкен әпкелері Фанни (1830–1903) мен Георгина (1840–1913) актриса болды. Тағы бір ағасы, Эдвард Шафто Робертсон (1844–1871) актер болды. Кендал музыка академиясына түсіп, кейін естеліктерінде әкесі оны әдебиетке тәрбиелегенін жазды. Линкольншир театрлары қаржылық тұрғыдан өмір сүруге жарамсыз болып, Робертсондар 1850-ші жылдардың басында Лондонға көшіп келді, онда Уильям Мэрилебон театрының бірлескен директоры болды. 1854 жылы, бес жасында Кендал әкесінің басқаруымен Эдвард Стирлингтің «Алтын үшін күрес» немесе «Қыраулы теңіздің жесірі» драмасында жас Мари рөлін ойнады. Одан кейін балалық рөлдер тез суырып салды: Чарльз Диккенстің әңгімесінен сахнаға қойылған «Жеті кедей саяхатшыдағы» соқыр қыз Джинни, пантомимадағы Тит-Тат-Ту және Август фон Коцебудің ескі мелодрамасындағы «Бейтаныс» рөлдері. 1855 жылы отбасы Бристольге көшіп, Кендал «Шөлмек Томның қабінесінде» Эва рөлін ойнады, онда ол төрт ән орындады. Оның ән айту өнері жоғары бағаланды, опералық мансапқа мүмкіндік туды, бірақ ол дифтерияға шалдығып, миндаласын алып тастағаннан кейін дауысы зардап шекті. Дегенмен, 1863 жылы Бат театрында «Жазғы түнгі арман» қойылымында әнші рөлін ойнады, онда ағалы-інілі Еллен мен Кейт Терри Титания мен Оберон рөлдерін сомдады. Жетпіс жыл өткен соң Кендал бұл қойылымды еске алды: «Мен бүгінге дейін Элен Терридің Титанияны орындағанын есімде сақтаймын, ол – бір арман сияқты. Біз қыздар кезімізде бір-бірімізге «Нелли» және «Мэдж» деп есімдер қойдық, және ол қайтыс болғанға дейін «Нелли» және «Мэдж» деп атадық». Осы он жылдық ішінде Робертсондар провинциялық театрларда тұрақты өнер көрсетті. Бристоль мен Баттан кейін Кендалдың мансабында сәтсіздікке ұшырады, ол Вест-Эндте басты рөлдерді ойнауға бел буды. 1865 жылдың шілдесінде ол Хеймаркет театрында Уолтер Монтгомеридің «Гамлетіне» Офелия рөлін ойнады. Оның өнері жұрттың ризашылығын тудырды. «The Era» газеті жазды: «Мэдж Робертсон мырзаның бейнесі жас, бірақ өнерінде тәжірибелі, және оның жарқын, ақылды бет-әлпеті бар, ол әр түрлі эмоцияларды білдіре алады. Төртінші актідегі ақымақ сахнасы өте дәмімен, пафоспен және сезімталдықпен орындалды, дебютант кештің құрметінің айқын үлесін алды». Сол Хеймаркет маусымында ол Монтгомеридің «Король Джон» роліне Бланша, ал Айра Олдридждің «Отелло» роліне Дездемона рөлін сомдады. Бірақ кассада жақсы табыс болғанына қарамастан, Монтгомери жоғары деңгейдегі жұлдыз емес еді, ал маусым басты әйелдің мансабында үлкен жетістікке әкелмеді. Сол жылы ол «Венеция саудагері» қойылымында Мэри Фрэнсис Скотт Сидонспен Портия, ал Монтгомеримен Шейлок рөлінде Нерисса рөлін ойнады. Келесі жылы Кендал Халл қаласындағы анасына қосылды. Ол жерде ол Сэмюэл Фелпспен бірге Леди Макбет рөлін ойнады. Олар үйленгеннен кейін де көбінесе бірдей қойылымдарда ойнайтын. Хеймаркет труппасы 1874 жылдың соңында таратылды, содан кейін Кендалдар қараша айында Бирмингемде басталатын өз турнелерін ұйымдастырды. Олар алты күн қатарынан «Ромео мен Джульетта», «Лиондық ханым», «Көкірек», «Сізге ұнағандай», «Шығыс Линн», «Ағаштың еркі» және «Аналық» фильмдерінде ойнады. Кендалдар 1875 жылдың наурызында актер Джон Хейрмен Сот театрында жаңа комедияда, «Леди Флорада» өнер көрсетті. Хейр комедиялық кейіпкердің рөлін ойнады, ал Кендалдар романтикалық лидтерді, Флора мен Гарри Армейтажды ойнады. Ол Хамильтон Эйдтің «Тоғыз күндік ғажайып» ролінде миссис Фицрой рөлін, содан кейін Гилберттің «Сынған жүректер» комедиясында леди Хилда рөлін ойнады. Ол француз комедиясының Палгрейв Симпсонның «Қығаз сынығы» атты бейімделуінде Сьюзан Хартлиді (кейінгі бірнеше қайта жандануларда қайталанған) ойнады. және ол 19-шы ғасырдың басым бөлігінде жалғасты: «Лондонның ең бақытсыз орны» (1859); «бұл көрінеу бақытсыз ойын-сауық орны» (1875); «бұндай сәтсіздікке ұшыраған; оның сыйымдылығы өте а�...

Madge Robertson, later Kendal, was born in Grimsby in Lincolnshire, Some early profiles of Kendal mistakenly take her birthplace to be the adjoining town of Cleethorpes;|group=n the youngest of the reportedly 22 children of William Shaftoe Robertson and his wife Margharetta Elisabetta, née Marinus. Her father was from a theatrical family. He performed at eight theatres his family owned in towns in and around Lincolnshire and later became manager of the same. Her mother was from a Dutch family: her father taught languages in London, and she spoke English with no trace of a foreign accent. At the age of 17, she joined the Robertsons' company, meeting William, whom she married in 1828. Her elder sisters Fanny (1830–1903) and Georgina (1840–1913) became actresses. Another brother, Edward Shafto Robertson (1844–1871), became an actor. Kendal attended a music academy and later recorded in her memoirs that her father continually educated her in literature. Lincolnshire theatres gradually became financially unviable, and the Robertsons moved to London in the early 1850s, where William became joint manager of the Marylebone Theatre. There, in 1854, aged five, Kendal played the role of young Marie in the drama The Struggle for Gold; or, The Orphan of the Frozen Sea by Edward Stirling, under her father's management. Other child roles quickly followed: Jeannie, a blind girl, in The Seven Poor Travellers (a stage adaptation of a story by Charles Dickens), and roles in the pantomime Tit Tat Toe and an old melodrama, The Stranger, by August von Kotzebue. The family moved to Bristol in 1855, where Kendal played Eva in a dramatised Uncle Tom's Cabin, in which she had four songs. Her singing was much praised, and an operatic career seemed possible, but she contracted diphtheria, and her voice suffered after the removal of her tonsils. Nevertheless, she played a singing role in A Midsummer Night's Dream at the Bath Theatre in 1863, starring the sisters Ellen and Kate Terry as Titania and Oberon, respectively. Seventy years later Kendal recalled the production: "Even today I remember Ellen Terry's performance of Titania as a dream of charm. As girls we were 'Nellie' and 'Madge' to one another and 'Nellie' and 'Madge' we remained until her death". Over this decade, the Robertsons played steadily in provincial theatres. After Bristol and Bath there was a false start in Kendal's career when she was engaged to play leading roles in the West End. In July 1865 she opened at the Haymarket Theatre, playing Ophelia to the Hamlet of Walter Montgomery. Her performance attracted favourable notice. The Era wrote:
Miss Madge Robertson is youthful in figure, but thoroughly practised in her art, and has a bright, intelligent face, which seems capable of expressing every variety of emotion. The mad scene in the fourth act was rendered with much taste, pathos and discrimination, and the debutante obtained a conspicuous share of the honours of the evening. In the same Haymarket season she played Blanche to Montgomery's King John, and Desdemona to the Othello of Ira Aldridge. But despite good business at the box office, Montgomery was not a top rank star, and the season did not mark a breakthrough in the leading lady's career. Later the same year she appeared there as Nerissa, with Mary Frances Scott Siddons as Portia and Montgomery as Shylock, in The Merchant of Venice. The next year Kendal rejoined her mother in Hull. There she played Lady Macbeth opposite Samuel Phelps. and after their marriage they almost always appeared in the same productions. The Haymarket company disbanded in late 1874, and the Kendals then set up their own tour beginning in Birmingham in November. For six consecutive nights they appeared there in Romeo and Juliet, The Lady of Lyons, The Hunchback, As You Like It, East Lynne, Uncle's Will and Weeds. The Kendals joined the actor John Hare at the Court Theatre in March 1875, opening in a new comedy, Lady Flora. Hare had a comic character role, and the Kendals played the romantic leads, Flora and Harry Armytage. She went on to play Mrs Fitzroy in Hamilton Aide's A Nine Days' Wonder, and then Lady Hilda in Gilbert's fairy comedy, Broken Hearts. She played Susan Hartley (a part she reprised in several later revivals) in Palgrave Simpson's adaptation of a French comedy, called A Scrap of Paper. and it continued throughout most of the 19th century: "an establishment long reputed the most unfortunate in London (1859); "this seemingly ill fated place of amusement" (1875); "an unlucky one; its capacity was so small that [it did not pay] even with full houses" (1888);|group= n At the invitation of Lord Newry, the owner of the freehold of the theatre, the Kendals and John Hare jointly took over the management of the house in 1879. For the first time, the theatre's reputation was steadily defied. The new lessees aimed both to amuse and to improve public taste, and in the view of the theatre historian J. P. Wearing, they achieved their aim. Under their management the St James's staged twenty one plays: seven were new British pieces, eight adaptations of French plays, and the rest were revivals. whereas Kendal's Rosalind, which had always been one of her best loved roles, was again well regarded. among their male colleagues were George Alexander, Allan Aynesworth, Albert Chevalier, Henry Kemble, William Terris, Brandon Thomas and Lewis Waller. The Kendals imposed a high moral code on the members of their company both on stage and behind the scenes. At the same theatre the Kendals also presented The Ironmaster, to comparable popular and critical approval. After a brief return to London they set off on a second and more extensive American tour with a larger repertoire. From October 1891 to May 1892 they made what they billed as their third and last American tour, playing in a total of thirty five cities. They reappeared on the London stage at the Avenue Theatre from January 1893 in a repertory of four plays, and then toured the English provinces, adding to their repertoire The Second Mrs Tanqueray, which had recently premiered in London starring Mrs Patrick Campbell. The critic William Archer compared the two actresses in the title role:
What of Mrs Kendal's reading of the part of Paula? It is the work of an accomplished comedienne who has at her command all the resources of her art. Comparisons are odious, and I do not propose to compare Mrs Kendal with Mrs Patrick Campbell except on one point. She certainly puts a greater depth of feeling into the later acts, and on the whole (I should say) she does rightly. The Kendals then took the play to the US, where self appointed guardians of morality condemned it, and audiences flocked to see it. Shaw judged that "her finish of execution, her individuality and charm of style, her appetisingly witty conception of her effects, her mastery of her art and of herself [make] her still supreme among English actresses in high comedy". on the day that Tree took over her role. The Kendals had at least six children. Two died young, and the Kendals became estranged from four others. John Gielgud believed the blame lay with the parents, and reports Kendal as reproaching herself shortly before her death. Kendal was awarded the freedom of her native town, Grimsby, in 1932, the first woman to receive that honour.

Көркем шығармаларда

Кендал 1979 жылғы "Сары адам" пьесасының және 1980 жылғы осы пьесаға қатысы жоқ, Джозеф Мерриктің өміріне негізделген фильмнің маңызды кейіпкері. Фильмде оның рөлін Энн Банкрофт сомдады, оны Гилгуд әдемі деп есептегенмен, бұл рөлге сай емес деп тапты: "Кендал ханым қабірінде айналып түсер еді".

Беделі

Гильгуд жазғандай, көптеген адамдар, соның ішінде Джеймс Агет, сол кездегі жетекші сыншы, "Мадж Кендалды Англияның ең үздік актрисасы деп санайды, ол комедия мен тұрмыстық драманың шебері, тіпті Эллен Терриден де асып түседі". (Гильгуд 1904 жылы туған, Шекспирдегі актриса ретінде оның шеберлігіне осылай сенімді емес еді.) Агат оны Эдит Эванс пен Мари Темпесттен жоғары бағалады және Эллен Терри, миссис Патрик Кэмпбелл және Сибил Торндайкпен бірдей деңгейде санайтын. Манчестер Guardian газетінің некрологы "Дэйм Мэдж Кендал: Өз буынының ең талантты актрисасы" деп тақырыпталды, бірақ The Times газетінің некрологындағы жағымсыз пікір наразылық тудырды. Анонимді автор: Оның мінезінің суықтығы мен ойлаудың беткейлігі оның актерлік шеберлігі мен ұлылықтың арасына тосқауыл қойды; ал қазіргі драманың қиын рөлдеріне (мысалы, "The Second Mrs. Tanqueray") сирек тырысуы көрермендерді әсерсіз қалдырды. Бұл дереу жауап тауып, әріптесі Ф. Форбс Робертсон былай деп жазды: Мадж Кендал сөзсіз біздің ең ұлы комедия актрисамыз; ол өнерін заманауи рухта түсіндірген алғашқы адам болды – алғашқы театрлық емес, сентименталды емес – сіздің сыншыңыздың "мінездің суықтығы мен ойлаудың беткейлігі" деп сипаттаған жетістіктері. Бұл – осы ұлы комедия актрисасының нәзік, сезімтал ойынының айқын бұрмалауы. Оның "The Second Mrs. Tanqueray" сияқты екінші дәрежелі невротикалық драмада сәтсіздікке ұшырауының себебі – оның асыра ойнауға бейім еместігі. Сент Джон Эрвин "Мадж Кендал талантты, бірақ ұлы актриса емес", "ұлы комедиан" болды деп жазды. Ол оның "керемет күш-қуаты мен қуанышын" мақтады. Эрвин күйеуінің әдепті болуға ұмтылысы оның өнерін дамытуына кедергі келтірді деп есептеді. refn Эрвин W. H. Кендалдың әйелінің актерлік шеберлігіне жете алмайтынын айтты: "Ол өзінің ойынында да, жеке өмірінде де жаман және мақтанғанышпен көзге түсетін, ауыр сөздері әйеліне ең қызықты әзілдердей әсер ететін, сондай-ақ ол құрметке ұмтылыс жасады, бұл оған және одан да талантты әйеліне көптеген жағдайларда ұнамайтын жағдайға әкелді."

Gielgud wrote that many people, including James Agate, the leading critic of the time, "considered Madge Kendal the finest actress in England, a mistress of comedy and domestic drama even surpassing Ellen Terry". (Gielgud, who was born in 1904, was less sure of her excellence as a Shakespearean actress.) Agate rated her above Edith Evans and Marie Tempest and in the same league as Ellen Terry, Mrs Patrick Campbell and Sybil Thorndike. The Manchester Guardian's obituary was headed "Dame Madge Kendal: The Most Accomplished Actress of Her Generation", but an unflattering reference in The Times's obituary caused protests. The anonymous writer commented:
A very unhistrionic coldness of temperament and a superficiality of thought were the barriers between her acting and any form of greatness; and her rare adventures into the more exacting plays of the modern drama (The Second Mrs. Tanqueray was one of them) left the audience cold. This drew immediate responses; a colleague, F. Forbes Robertson, wrote:
Madge Kendal was undoubtedly our greatest comedian; she was the first to interpret her art in a modern spirit – the first to be untheatrical, unsentimental – attainments described by your critic as "coldness of temperament and superficiality of thought". Surely a flagrantly indiscriminate summary of the subtle, sensitive acting of this great comedian. That she failed in the second rate neurotic drama The Second Mrs Tanqueray was due to her unsuitability for exaggerated histrionics. St John Ervine wrote "Madge Kendal was an accomplished but not a great actress", but a "great comedienne". He praised her "verve extraordinary vitality and her gaiety". Ervine considered that her husband's determination to be respectable hampered her artistic development. refn|Ervine wrote that W. H. Kendal was not in his wife's class as an actor: "he was dull and pompous, both as a player and a private person, a solemn, sententious man whose heavy utterances were received by his wife as the most delicious sallies of wit; and he made a cult of respectability which, although it earned appreciation for him and his far abler wife, made them both disliked in many quarters."