Кіріспе

Когурё Кореясының алтыншы патшасы (б.з. 53–121/146)

Тэйджо (Тэйджо Ұлы) (47 – 165 жылдары биледі деп мәлімдеген) – Кореяның Үш Патшалығының ең солтүстігіндегі Когурёның алтыншы монархы, б.з. 53 жылдан 146 жылға дейін билеген. Оның билігінде жас мемлекет аумағын кеңейтіп, орталықтан басқарылатын патшалыққа айналды. Оның 93 жылдық билеу мерзімі әлемдегі монархтардың арасында ең ұзақ билегендердің үшіншісі деп есептеледі, бірақ оның бұл талабы даулы.

Өмірбаян

Тэдзёның әкесі Гогурьёның екінші патшасы Юридің кенже ұлы, Го Жаеса (재사, 再思) болды. Ол Гьеру әулетінің Го үйінің басшысы, патша сарайындағы бес күшті үйдің бірі еді. Оның анасы Буйодан (Буйо патшайымы) шыққан. Халыққа ұнамайтын Мобон өзінің ұлы Икті мұрагер деп тағайындағанмен, 53 жылы Мобон қайтыс болғаннан кейін, Гогурьё сарайы Жаесаны келесі патша деп ұсынды. Өзінің шамадан тыс егде саяқтығын айта келген Жаеса ұсыныстан бас тартты, ал оның жеті жасар ұлы Гунг (Тэдзё) патша болды. Одан кейін оның анасы жас патшаның регенті ретінде қызмет етті.

Кеңейту және орталықтандыру

Билеушілігінің алғашқы жылында ол бес руды сол рудан шыққан губернатор басқаратын бес провинцияға айналдырып, патшалықты орталықтандырды, губернаторлар патшаның тікелей бақылауында болды. Осылайша ол әскери, экономикалық және саяси билікті патшалықтың толық бақылауына алды. 56 жылы Шығыс Окджео, 68 жылы Галса, 72 жылы Жона және 74 жылы Жунна мемлекеттерін жаулап алды. Ол аймақтық күштерді орталық бюрократияға біріктіріп, патшалық билікті нығайту үшін өзінің барлық иеліктерінде сапарлады. Ол Қытайдың Хан әулетімен бірнеше рет соғысып, Леланг пен Хан арасындағы сауданы тоқтатты. 55 жылы Ляодун аймағында бекініс салуға бұйрық берді. Ол 105, 111 және 118 жылдары Қытайдың шекаралық аймақтарына шабуыл жасады. 122 жылы Тэдзё Кореяның орталық бөлігіндегі Махан конфедерациясымен және көршілес Йемаек тайпасымен одақтасып, Ляодонға шабуыл жасады, бұл Гогурё мемлекетінің аумағын едәуір кеңейтті. Ол 146 жылы тағы да ірі шабуыл ұйымдастырды.

Өлім

94-ші жылы Таэхоның кіші інісі Сусеонг таққа отырды, ол Чадэ патша атанды. Самгук-Сагиде көрсетілмесе де, Самгук-Юсада Чадэ Тэхоның екі ұлын бірден өлтіргені, ал одан кейін келген Синдэ патша, Тэхо мен Чадэнің кіші жартылай інісі, 165 жылы өзінің екі ағасын өлтіргені айтылады. Самгук-Саги мен Самгук-Юсаға сәйкес, Тэхо 93 жыл билік еткеннен кейін 118 жасында қайтыс болды. Егер бұл мәлімдемеге сенсек, ол Корея тарихындағы ең ұзақ өмір сүрген және билік құрған патша, сондай-ақ әлем тарихындағы ең ұзақ өмір сүрген патшалардың бірі болар еді. Бірақ, қытай тарихнамасы "Кейінгі Хан кітабының" 85-томында Тэхо 121 жылы қайтыс болды және оның орнына ұлы Чадэ келді делінген. Хан императоры Ан Гогурёмен тағы бір соғыс бастамауға шешім қабылдағаннан кейін, Чадэ келесі жылы Хан әулетімен бейбіт келісімге келді. Осы оқиғаға қатысты императорлық жарлық та жазылған. Бұл өлім күні 68 жылдық билікті білдіреді – бұл әлі де ең ұзақ билік құрған отыз монархтың қатарында – және 74 жылдық өмір сүруді көрсетеді, бұл 118 жылдық ұзақ өмірге қарағанда айтарлықтай ерекшеленеді.

Билікке көтерілу туралы дау

Гогурьоның негізін қалаушы Джумонг өзінің тегін Го деп жариялады. Бірақ, оның ұлы Юрий Хе (해; 解) тегін таңдады. Джумонг пен Юрийдің үш ізбасары да Го есімінен гөрі Хе тегін қолданды. Соңғы Хе билеушісінен кейін, Го тегі бар бір бала соңғы Хе билеушісі мен оның тағайындалған мұрагерін тақтан түсіріп, билікке келді. Осы тарихи фактілерді қарастырған кейбір ғалымдар фамилияның өзгешелігінің кездейсоқ емес, Джумонгтың тікелей ізбасарлары оның ұрпақтары емес екендігінің нақты белгісі деген қорытындыға келді. Хе билеушілері Соно руының қысқа ғана билігін көрсетеді, ал Таехо патшаның көтерілуі Гиеру руының Го билеушілерінің қайта билікке оралуын білдіруі мүмкін. Таңдаулы ғалымдардың қызығушылығын тудырған тағы бір мәселе – "Ұлы Баба" деген мағынаны білдіретін "Тейехо" атағын алғашқы емес, алтыншы Гогурьо билеушісіне беруі. Сондықтан ғалымдар бұл факт Таехо патша билікті консолидациялағанға дейін, ертедегі Гогурьода әртүрлі әулеттер билік еткенін көрсетеді. Бұл мәселе қазіргі тарихшылар мен ғалымдар арасында қызу пікірталас тудырып отыр.