Кіріспе

Сымды аспаптың өлшемі – музыкалық (аспаптық емес) шкала.

Сымды аспаптың шкала ұзындығы – дыбыс тудыратын сымдардың ең үлкен тербеліс ұзындығы, және бұл сымның белгілі бір кернеуде тудыра алатын дыбыстардың диапазонын анықтайды. Оны сым ұзындығы деп те атайды. Сымдары "тоқтатылмайтын" (әдетте тақталармен немесе орындаушының саусақтарымен) немесе ұзындығы бөлінбеген (мысалы, фортепианода) аспаптарда, бұл гайка мен көпір арасындағы сымның нақты ұзындығы болып табылады. Сымды аспаптар сымдарының тербелісі арқылы дыбыс шығарады. Бұл сымдардың тудыра алатын дыбыстар диапазоны үш негізгі фактормен анықталады: сымның сызықтық тығыздығы, яғни оның бірлік ұзындығына шаққандағы массасы (бұл оның қалыңдығымен және материалдың тығыздығымен анықталады), оған түсірілген кернеу және аспаптың шкала ұзындығы. Көбінесе, сымды аспаптың барлық сымдары шамамен бірдей ұзындықта болады, сондықтан шкала ұзындығы бір өлшем ретінде көрсетіледі, мысалы, скрипка мен көптеген гитараларда.

Скрипкалар отбасы

Екі ең танымал скрипка жасаушы, Антонио Страдивари (1644–1737) және Джузеппе Гварнери дель Гесу (1698–1744) екеуі де скрипкалары үшін ашық ішек ұзындығын қолданды, оны бір буын бұрын Джейкоб Стайнер (1617–1683 ж.ж.) орнатып қойған. Кейінгі шеберлер бұдан бас тартқан жоқ. (Ең алғашқы скрипкалардың ішек ұзындығы әртүрлі болды, ал қазір қолданыстағылардың көбі мойындары ауыстырылып, түпнұсқа шиыршығы сақталған, сондықтан сол кездегі тұрақты ішек ұзындығы туралы айту шамалы болжамдық.) Кішкентай скрипкалар жас оқушыларды оқыту үшін жиі қолданылады. Олардың мөлшері математикалық мағынасы жоқ «дәстүрлі» бөлшектермен сипатталады. Мысалы, 7/8 скрипканың ішек ұзындығы шамамен 317 мм, 3/4 өлшемдісі – 307 мм, жарты өлшемдісі – 287 мм, төрттен бір өлшемдісі – 267 мм. 1/8, 1/10, 1/16 және 1/32, тіпті 1/64 скрипкалар да бар, олар прогрессивті түрде кішірейеді, бірақ пропорционалды қатынаста емес. (Түгел өлшемді скрипка 4/4 деп белгіленеді.) Виолончельдер скрипкаларға қарағанда аз мөлшерде болады, 4/4, 3/4, 1/2, 1/4, 1/8 және 1/10 жиі кездеседі. Скрипка сияқты, Страдивари өлшемі оркестрлік жұмыстар үшін стандартты саналады; Бұл шамамен . Виолалар көбінесе дене ұзындығымен сипатталады, бөлшектерімен емес. Мұның екі себебі бар. Біріншіден, скрипка мен виолончельден айырмашылығы, виоланың ішек ұзындығы стандартталмаған, керісінше, тәжірибелі музыканттар өздеріне қолайлы ұзындықты таңдайды. Екіншіден, оқушылардың өлшемдері жиі қажет болмайды, өйткені көптеген виола ойнауды жас кезінен бастағандар скрипкадан бастайды. Көбінесе кездесетін өлшемдер: , , , , , , және сирек кездесетін, стандартты скрипкадан кішкентай өлшемдер. Бұл өлшемдер шартты және жуық мәнді. Сақталған Страдивари виолаларының кем дегенде біреуінің ішек ұзындығы .

Контрабас

Оркестрлік контрабастың масштаб ұзындығында белгілі бір айырмашылықтар бар, әдетте белгілі бір шекте. Сондай-ақ, осы "толық масштабты" контрабастың кішірек нұсқалары да бар, олардың масштаб ұзындығы бірдей, бірақ дыбыс қорабы кішірек, олар басқа музыкалық стильдерге арналған. Кішкентай аспаптарды джаз, халық музыкасы және осыған ұқсас топтарда ересек музыканттар да жиі қолданады. Ішек аспаптарының өлшемдерінде дәстүрлі бөлшектер жүйесі логикалық аяқталуға жетеді, сондықтан толық өлшемді (4/4) контрабас сирек кездеседі. Көптеген контрабастар 3/4 немесе 7/8 өлшемді болады, ал жас музыканттар 1/2 немесе тіпті 1/4 өлшемді аспаптарды пайдалана алады.

Классикалық гитара

Скрипканың сабындай, классикалық гитараның да сабы оның ең танымал шеберінің еңбегімен стандартталды. Антонио Де Торрес (1817–1892) белгілі бір ұзындықтағы саба қолданды, ал кейінгі шеберлер одан үлгі алды. Дегенмен, 20 ғасырдың ортасынан бастап, дыбыс күшін арттыруды көздеген аспап жасаушылар басқаша сабаға көшті, ол қазір Рамирес сияқты жетекші шеберлер үшін стандарт болып табылады.

Болат сымдық акустикалық гитара

Болат тілшелі акустикалық гитараның классикалық гитараға қарағанда мензурасы әдетте сәл қысқа болады, ең көп таралған мензуралар қысқа мензурадан ұзын мензураға дейін ауытқып жатады. Кішкентай саяхаттық гитаралар мен балаларға арналған гитараларда одан да қысқа мензуралар кездесуі мүмкін. Мысалы, 3/4 өлшемді болат тілшелі гитараның мензурасы .

Электрлік гитара

Электр гитаралары болат тілді акустикалық гитараларда кездесетін тарам өлшемдерінің диапазонын көрсетеді. Дыбыстық жағынан, ұзын тарам "жарық" немесе таза гармонияларды және жақсы бөлінген гармоникаларды жақсы көрсетеді, ал қысқа тарамдар "жылу" немесе бүркемелі гармонияларды жақсы көреді. Дейв Хантердің «Дыбыс нұсқаулығы» (2011) бойынша, әрбір тарам өлшемі өзіне тән дыбысқа және тембрге ие, ол дыбыс тізбегіндегі басқа элементтерден – мынадайлар: ішектер, датчиктер, педальдер, күшейткіштер, динамиктер және корпус – бөлек ерекшеленеді. Fender электр гитараларының көпшілігі, соның ішінде Telecaster, Stratocaster және Jazzmaster, бірдей тарам өлшемін пайдаланады. Fender сондай-ақ Jaguar және Mustang сияқты бірнеше модельдерін, олар студенттік модель ретінде ұсынылған, қысқа тарам өлшемімен жасады. Fender тарам өлшемі немесе одан қысқа тарам өлшемі бар 3/4 өлшемді студенттік гитараларды да жасады. Gibson өзінің көптеген электр гитараларында, соның ішінде ES 335, Les Paul, SG, Flying V және Explorer модельдерінде тарам өлшемін қолданады. Gibson жылдар бойы әртүрлі модельдерде басқа тарам өлшемдерін де пайдаланған. Gibson-ның номиналдық «24.75» тарам өлшемі өндіріс жабдықтарына байланысты кейде өзгеріп отырады. Gibson мойындары әдетте алмастырылмайтындықтан, бұл көбінесе практикада байқалмайды.

Бас гитара

Алғашқы электр бастары 1930 жылдары қалыпты контрабасқа электрлі датчиктер орнату арқылы жасалған тік электр бастары болды, сондықтан олардың мензурасы шамамен болды. 1951 жылы Fender Precision Bass-тің шығуымен электр бас гитарасы танымал болған кезде, оның қысқарақ мензурасы бас гитараның стандартты мензурасы ретінде қалыптасты. Мензурасы немесе одан кем аспаптар "қысқа мензуралы" деп есептеледі. Екі аралықтағы , "орташа мензуралы" да бар, бірақ ол сирек кездеседі.

Пианино

Пианоның мензурасы – ең ұзын сымның ұзындығы. Әдетте бұл ең төменгі бас нотасы болғандықтан, ол жеке сым болып келеді.

Гран-пиано

Концерттік рояльдердің өлшемі шамамен немесе кейде одан да көп. Атақты концерттік рояльдер: Steinway Model D, 8 фут (2 м). Императорлық Bösendorfer, 9 фут (3 м) және 97 пернесі бар. Fazioli F308, 10 фут (3 м). Кішкентай рояльдердің атаулары әртүрлі болады. Шамамен 6 фут (2 м) немесе одан да ұзын болатын үлкен модельдер толық рояль механизміне ие болуы мүмкін және кішкентай концерт залдарында қолданылады. Басқалары үлкен үйлерге арналған, ал олардың механизмі қайталама рычагсыз, ол тек шебер орындаушыларға ғана қажет. «Baby grand» рояльдері ең кішкентай болып табылады, олар үйлерге, мейрамханаларға және басқа да ұқсас орындарға арналған, онда рояльдің стилі кеңістіктің шектеулеріне қарамастан, тік фортепианоның ұзын масштабты және жақсы дыбысын құрбан етуге тұрарлық.