Батыс Еуропа ғылымының пайда болуы: Зилсель тезисі

Кіріспе

Батыс Еуропа ғылымы туралы теория. Ғылым тарихы мен философиясындағы Зилсель тезисі, қазіргі заманғы ғылымның неліктен XVII ғасырдың басында Батыс Еуропада пайда болғанын, басқа жерлерде немесе кезеңдерде емес, түсіндіруге бағытталған.

Диссертациялық жұмыс

Эдгар Зилсель ғылым тек батыс қоғамында капитализм пайда болған кезде ғана пайда болды деп санайды, себебі "Бұл процестің бәрі ерте капиталистік қоғамның дамуымен байланысты болды, ол ұжымдық ойлауды, мистикалық ойлауды және билікке сенуді әлсіретіп, себептік рационалды және сандық ойлауды дамытты". (Зилсел 2003, 7) Бұл бұрын бөлек болған екі әлеуметтік топтың қарым-қатынасқа түсуіне мүмкіндік берді. Олар – академиялық білімі бар рационалды ойшылдар, олар әрқашан жоғары топқа жатқан адамдар, және Зилсель "шеберлер" деп атағандар. Академиктер әдістемелік ой-қиялымен қаруланған болса да, практикалық дағдылары болмады, ал шеберлер тәжірибе жасау және себептік зерттеуде шеберлік танытты, бірақ классикалық білімнен алған әдістемелік рационалдық көзқарасқа ие болмады. Зилсель өз пікірін Уильям Гилберттің мысалымен дәлелдейді, ол 1600 жылы, Фрэнсис Бэконның "Білімнің өркендеуі" еңбегі жарық көргенге дейін бес жыл бұрын, академиялық білімі бар ғалымның магнетизм туралы жазылған тұңғыш басылған кітабын шығарды, ол негізінен нақты байқаулар мен тәжірибелерге негізделген. Гилберт байқауларға қайшы келген билікті мойындамады және физикалық құбылыстардың мистикалық түсіндірмелерін қабылдамады. Зилсель Гилберттің Роберт Норманның, кемеші және компас жасаушының еңбегін пайдаланғанын көрсетеді. Зилсель сондай-ақ Ренессанс кезеңінің суретші-инженерлері мен олардың іріктері "қазіргі заманғы физикалық ғылымның заңдарының алғабасы болған сандық тәжірибелік ережелерді" қолданды деп мәлімдейді. (Зилсел 2003, 14) Қазіргі заманғы ғылыми заңдардың пайда болуын түсіндіре отырып, Зилсель "Заң метафорасы Киелі кітаптан бастау алады" деп мәлімдейді (Зилсел 2003, 109). Яғни, ғылыми заңдар туралы ұғымның бастауы – адам мен әлемнің Құдайдың заңдарымен басқарылады деген Киелі кітаптағы идеяда. Оның еңбектерінің осы жинағының редакторлары Зилсель өмірінің соңында ғылыми заңдардың пайда болуы туралы ойларын ғылымның дамуы туралы тезисімен біріктіретін кітапты аяқтауға тырысқандығын хабарлайды.

Edgar Zilsel claims that science only emerged when capitalism emerged in Western society because "The whole process was imbedded in the advance of early capitalistic society, which weakened collective mindedness, magical thinking, and belief in authority and which furthered causal rational and quantitative thinking." (Zilsel 2003, 7) This created an environment in which two previously separated social groups could come into contact. These were the academically trained rational thinkers who were always members of the upper classes and what Zilsel calls "superior craftsmen". The academics possessed methodical intellectual training but not practical skills while the craftsmen were skilled in experimentation and causal research but lacked the methodical rational approach acquired from study of the classics. Zilsel supports his argument with a case study of William Gilbert who, in 1600 and five years before Francis Bacon's The Advancement of Learning, published the first printed book (on magnetism) written by an academically trained scholar based almost entirely on actual observation and experiment. Gilbert rejected authority when it differed from observation and rejected superstitious explanations for physical phenomena. Zilsel details the way in which Gilbert drew on the work of Robert Norman, a navigator and compass maker. Zilsel also claims that the Renaissance artist engineers and their like used "quantitative rules of thumb [that are] the forerunners of the physical laws of modern science". (Zilsel 2003, 14) Explaining the origins of modern scientific laws, Zilsel claims that "The law metaphor originates in the bible" (Zilsel 2003, 109). That is, the concept of scientific laws has its origins in the biblical idea that human and existence nature is governed by laws decreed by God. The editors of this collection of his work claim that at the time of his death Zilsel was working towards a book combining his claims on the origins of scientific laws with his thesis on the rise of science.