Кіріспе

Британдық Құдайдың Қолы

Джон Эбенезер Эсселмонт М. Б., Ч. Б. (1874 – 1925), Шотландиядан шыққан, Бахаи Дінінің көрнекті британдық жақтасы. Бахаи Дінінің Қорғаушысы Шоги Эффенди, Эсселмонтты Құдайдың Қолы деп, Абдул-Баханың шәкірттерінің бірі (Эффендидің ізілдісі) және Ұлыбританияның Бахаи Дінінің үш нұрлы тұлғасының бірі деп атады. Ол Бахаи Дініне кіріспе ретіндегі маңызды мәтіндердің бірінің ("Бахаулла және Жаңа дәуір") авторы және өмірінің соңында Бахаи мәтіндерін аударумен айналысты. Бахаи Діні үшін жұмыс істеумен қатар, Эсселмонт ағылшын, француз, испан, неміс, есперанто тілдерін жақсы білетін, сондай-ақ кейін парсы және араб тілдерін меңгерген білікті дәрігер және лингвист болды. 1925 жылы доктор Эсселмонт Палестинада туберкулезден қайтыс болды.

Ерте өмір және білім

Джон Эбенезер Эсселмонт 1874 жылдың 19 мамырында Шотландияның Абердин қаласында Джон Э. Эсселмонт пен Маргарет Дэвидсонның үшінші ұлы және төртінші баласы болып дүниеге келді. Эсселмонттар отбасының танымал және жетістіктерге толы екені белгілі болғандықтан, Джон да олардан кем түспеді. Ол Феррихилл мектебінде және Абердиндегі Роберт Гордон колледжінде білім алды. Борнмут қаласында бахаилер тобын құруға көмектесіп, түрлі топтарға дін туралы лекциялар оқыды. Сонымен қатар, ол АҚШ-тағы Бахаи ғибадатханасының қорына қаржылай көмек көрсетті және Бахаулланың "Құпия сөздер" атты ерте туындысын эсперанто тіліне аударды. 1918 жылы сол кездегі діннің басшысы Абдул-Баха Эсселмонттың құрметіне жазба жазып, ол жазып жатқан кітабына қызығушылық танытты. Абдул-Баха осы кітаптың алғашқы нұсқасын алғаннан кейін Эсселмонтты Палестинаға шақырды, ол 1919 жылдың қысында, Мегиддо шайқасынан (1918) кейін сапар жасады. Нәтижесінде Абдул-Баха бірнеше тарауларды жеке өзі қарап шығу мүмкіндігіне ие болды. Эсселмонттың имандылығын жариялауы және жақын арада жарық көретін кітабы Австралиядағы және басқа да елдердегі бахаи қауымының құрылуына ықпал етті. Эсселмонт бірнеше жылдан кейін Борнмут бахаи жергілікті рухани ассамблеясының төрағасы болып сайланды, ал кейіннен Ұлыбританияның Ұлттық Рухани Ассамблеясының төрағасының орынбасары болып сайланды. 1924 жылы ол жұмыс істеген санаторий жабылғаннан кейін елден кетті. Содан кейін ол Палестинаға аударма жұмысына көмектесу үшін барды, және парсы және араб тілдерін жетік меңгеріп, аударма жасауға көмектесті. Кәсіби өмірінің талаптарына байланысты, 1918 жылдың мамыр айына дейін кітаптың жартысын ғана аяқтады. Сол жылдың соңында Абдул-Баха Эсселмонттың кітап жобасы туралы білгеннен кейін, оны қарау үшін көшірмесін сұрады. Эсселмонт 1919 жылдың қаңтарында аяқтаған тоғыз тарауын жіберді. Оның жоспары 1919 жылдың шілдесінде Хайфаға бару болған, Абдул-Баха онымен бірге толыққанды қолжазбаны алып кетуді өтінді. Алайда, Эсселмонт кітапты аяқтамағандықтан, сапарын бірнеше айға кейінге шегерді, қараша айының басында Хайфаға келіп, 1920 жылдың 23 қаңтарына дейін болды. Осы уақыт ішінде Абдул-Баха кітапты қарап шығып, Эсселмонтпен оны жақсарту бойынша ұсыныстарды талқылады. Абдул-Бахаға тікелей қол жеткізудің арқасында Эсселмонт бахаи дінінің тарихы және ілімдері туралы көптеген жаңа мәліметтер жинады. Ол кітапты қайта қарау үшін Англияға оралды және 1920 жылдың маусым айында аяқтады. Содан кейін бұл еңбек парсы тіліне аударылып, Абдул-Бахаға соңғы қарау үшін жіберілді. Абдул-Баха 1921 жылы қайтыс болғандықтан, жұмыстың қалған бөлігін Шоги Эфенди қарастырды. "Бахаулла және Жаңа дәуір" кітабының алғашқы басылымы 1923 жылдың қыркүйегінде, ал американдық басылымы 1924 жылдың қазан айында жарық көрді. Кітап әлі де басылып келеді, бірақ көптеген жаңартулар мен түзетулерден өтті. "Бахаулла және Жаңа дәуір" 60 тілге аударылды және әлемде бахаи діні туралы ең көп таралған кітаптардың бірі болып табылады. Эсселмонт 1919 жылы бахаи дінінің дүниежүзілік дамуына алғашқы шолу жасады. Басылмаған болғамен, бұл еңбек соңғы ғалымдар тарапынан анықталып, қарастырылды, оның кітаптың тарауы болуға арналғаны белгілі болды. 1920 жылы Эсселмонт бахаи дініндегі дұғаға, әсіресе сол кездегі аудармадағы Ұзын міндетті дұғаға шолу жасады. Кейіннен оның кеңейтілген нұсқасы "Бахаулла және Жаңа дәуір" кітабының тарауы болды. Алпыс жылдан астам уақыт өткен соң, 1980 жылдары ол бахаи кітаптарының ең көп сілтеме берілген ондығында болды, ал 2008 жылы әлемнің кітапханаларында бахаи тақырыптары бойынша ең көп кездесетін он кітаптың екіншісі – "Бахаулла және Жаңа дәуір" еді. Алғашқы басылымдарда расталмаған немесе түзетулер қажет болған бірнеше үзінділер болды. Бахаи институттарының өкілеттігімен бұл үзінділер кейінгі басылымдарда қайта қаралып, жаңартылды. Бұл практиканы сыншылар атап өтті. Бахаи институттары бұл мәтіндердің тұтастығын сақтау және оның жазылған дәуіріндегі түсініспеушіліктерді түзету үшін қажетті шара екенін мәлімдеді.

Ауру және өлім

Колледжінің басында Джон Эсслемонт туберкулезбен ауырды. Осының салдарынан, ол өмірін туберкулезбен ауыраған науқастарды күтуге және емдеуге арнады. Ол аурумен күресу үшін жаңа емдеулер мен техникаларды белсенді түрде іздеді, сонымен қатар өзінің денсаулығы үшін туған Шотландиясынан гөйірім климатқа көшті. Эсслемонттың өзінің ауруының прогресі баяу болғанымен, өмірінде туберкулезді емдейтін дәрілер болған жоқ. Шамамен үш он жыл бойы аурудың жиілігі мен ұзақтығы артып, қайталап соққаннан кейін, Эсслемонт 1925 жылғы 22 қарашада аурудың асқынуынан қайтыс болды. Ол Израиль, Хайфа қаласындағы Кармел тауының етегіндегі Бахаи зиратына жерленген. Шоги Эффенди 1951 жылы тағайындаған Істің бірінші қолдарының бірі ретінде Эсслемонтты, сондай-ақ Абдул-Баханың шәкірттерінің бірі ретінде кейіннен тағайындады.

Атау беру

Шотландияның солтүстік-шығысындағы Грампиан аймағында 1987 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан, Эсселмонттың есімімен аталатын Бахаи мектебі – «Джон Эсселмонт мектебі» бар. Сонымен қатар, жыл сайын қараша айында Абердин қаласында Джон Эсселмонтты еске алу лекциясы өткізіледі, онда медицина саласынан келген спикерлер өз зерттеулерін әріптестеріне таныстырады. Австрияда 2010 жылы оның өмірлік еңбегіне арнап «Эссемонт Верлаг» баспасы құрылды, ол Бахаи сыйлық кітаптарын шығарады.