Кіріспе

Католиктік діни орден

Аңсыз кармелиттер, ресми түрде Кармель тауындағы Қасиетті Мариямен байланысты Аңсыз бауырластар ордені (Ordo Fratrum Carmelitarum Discalceatorum Beatae Mariae Virginis de Monte Carmelo) немесе Аңсыз кармелиттер ордені (Ordo Carmelitarum Discalceatorum; аббр.: ОКЗ; кейде бұрын Ordo Carmelitarum Excalceatorum деп аталатын) – шөл қажыларының (Desert Fathers) усаушылық дәстүріне негізделген католик қайыршылар ордені. Орден 16 ғасырда екі испан әулиесі – Авильский Тереза (құрылтайшы) және Кресттің Иоанны (құрылтайшы) Кармелиттер орденін реформалау нәтижесінде құрылған. "Аңсыз" сөзі латын тілінен алынған, "аяқ киімсіз" дегенді білдіреді. Аңсыз кармелиттерден таралған Кармелиттер ордені, оларды осы аңсыз тармағынан ажырату үшін Ежелгі сақталған Кармелиттер деп те аталады. Аңсыз кармелиттерге байланысты үшінші орден – Аңсыз кармелиттердің зайырлы ордені.

Өмірбаян

Ақсақалдар мен монахындар – бұл өзіне-өзін шектеген кармелиттер қауымы. Кармелит монахындары уақыттық монастырьларда (қоршалған) өмір сүреді және толыққанды созергіштік өмірге бейім. Кармелит монахтары созергіштік өмірді ұстанса да, өздерінің демалыс орталықтары, приходтары және шіркеулері арқылы руханилықты насихаттаумен де айналысады. Миряндар, «Секулярлық орден» деп белгілі, күнделікті іс-әрекеттерінде олардың созергіштік шақыруын орындайды. Қасиетті Марияға деген құлшыныс кармелиттерге тән және қоңыр сқапулярды кию арқылы бейнеленеді. Кармелиттер өздерінің тамырларын және атын Қасиетті жердегі Кармел тауынан алады. Бұл жерде, 13 ғасырда, еуропалық ер адамдардың тобы жиналып, қарапайым дұғалы өмір сүру үшін бірікті. Олардың алғашқы шіркеуі Қасиетті Марияға арналған және олар өздерін Кармел тауындағы Қасиетті Марияның бауырлары деп атады. Израильдегі Хайфа қаласына жақын Кармел тауының басында орналасқан Мухрака монастыры – тарихи кармелит монастыры. Монастырь пайғамбар Илияның өмір сүрген және Баалдың пайғамбарларымен күрескен жерінде орналасқан. Алғашқы кармелиттер – Кармел тауына саяхат жасап, онда уақыттық оқшаулықта қоныстанған паломниктер болды. Бұл ертедегі шөлділер көбінесе кедейлік, тәубе және дұғалы өмір сүрген миряндар еді. 1206-1214 жылдар аралығында Иерусалим патриархы Альберт Авогадро Кармел тауындағы шөлділерді қауымға біріктірді. Олардың өтініші бойынша ол оларға өз ниеттерін және қасиетті жерге саяхаттың және Иерусалимнің алғашқы қауымының рухын көрсететін ереже жазды. Оларды пайғамбар Илия да шабыттандырды, ол Кармел тауымен байланысты болды. Илияның «Мен Құдайға ынтамен қызмет еттім» (1 Патшалар 19:10) деген сөздері кармелит гербінде бейнеленген. Шамамен 1238 жылы, ереже алғаннан кейін 50 жыл өткен соң, кармелит шөлділері сарациндердің қысымымен Кармел тауын тастап, Еуропаға қоныстанды.

Негізін қалау

Еуропадағы XIV-XVI ғасырлардағы саяси және әлеуметтік жағдайлардың жиынтығы – Жүз жылдық соғыс, Қара өлім, Реформация және Гуманистік жаңару – Орденге кері әсер етті. Көптеген кармелиттер, тіпті тұтас қауымдар, бастапқы шақыруларына толыққанды қарсы келетін заманауи көзқарастар мен жағдайларға бой ұсынды. Осы жағдайға жауап ретінде ереже бірнеше рет "жұмсартылды". Нәтижесінде, кармелиттер Кармель тауының алғашқы уақытындағы шөлге кеткендерге көріне бермейтін болды. Тереза Авильская дұғаға ең сенімді жолдың Кармельдің нағыз шақыруына оралу екенін санады. 1560 жылдың қыркүйек айының бір кешінде оның жанында жиналған монахтар тобы Кармельдің алғашқы дәстүрінен және Петр Алькантардың аяқсыз реформасынан – испан францисканизміндегі даулы қозғалыстан – шабыт алып, шөлге кеткендердің жолын ұстанған монастырь құруды ұсынды. Аз ресурстармен және көбінесе қатал қарсылыққа тап болса да, Тереза 1562 жылы Испанияның Авила қаласының төрінде шөлдің тыныштығымен ұштасқан шағын монастырь құрып, шөлге кеткендердің және қауымдық өмірдің ерекшеліктерін біріктірді. 1562 жылдың 24 тамызында жаңа Әулие Жозеф монастырына негіз салынды. Терезаның ережесі, ерекше мариандық сипатқа ие болды, қатаң қоршаумен сақталатын және шөлге кеткендердің аскетизмімен, қол еңбегімен, мәңгілік тынығумен, оразамен және бауырластық қайырымдылықпен қолдау көрсетілетін, үздіксіз дұға етуге арналған қатаң талаптарды қамтиды. Бұған қоса, Тереза кедейлікке толық берілген Орденді көздеді. Аяқсыз кармелиттер 1580 жылдың 22 маусымында Папа Григорий XIII-нің Pia consideratione жарлығымен Кармелиттер Орденінің жеке провинциясы ретінде құрылды. Осы жарлық бойынша Аяқсыз кармелиттер Римдегі Кармелиттер Орденінің Бас Приорына бағынышты болды, бірақ олардың айырмашылығы, өздерінің басшыларын сайлай және ортақ өмірге қатысты конституцияларын жасай алатын. 1581 жылдың наурыз айында Испанияның Алькала-де-Энарес қаласында өткен келесі Аяқсыз кармелиттер жиыны Аяқсыз кармелиттердің конституциясын бекітті және Аяқсыз кармелиттердің алғашқы провинциалын – Жером Грацианды сайлады. Бұл лауазым кейіннен Аяқсыз кармелиттердің Бас Осалына айналды.

Кармелиттер харизмасы

Кармелиттер діни сыйлығының негізі – дұға мен те contemplation. Дұғаның сапасы қоғамдық өмірдің және басқаларға көрсетілетін қызметтің сапасын анықтайды. Кармелиттер үшін дұға мен те contemplation жеке адам мен Құдайдың арасындағы жеке мәселе емес, олар басқалармен бөлісуге тиіс, себебі діни сыйлық бүкіл әлем үшін берілген. Сондықтан, тәртіпте дұға үйрету және рухани басшылық беру қызметіне ерекше мән беріледі. Кармелиттер үшін дұға Авильский Тереза мен Кресттің Иоаннының үйретулері мен тәжірибесімен, сондай-ақ олардың жолын жалғаған қасиеттілердің, мысалы, Кішкентай Иса және Киелі Жүз Терезасы, Троицалық Елизавета, Лос-Андестік Иса Терезасы және Кресттің Тереза Бенедиктасы, Пьер Жак және Компиеньнің он алты шейіті сияқты шейіттердің нұсқауларымен басқарылады. Бауырластық, қызмет және те contemplation барлық кармелиттер үшін маңызды құндылықтар. Кармел тауынан кетуге мәжбүр болған кезде кармелиттер бұрынғы усақтап тұрушылық тәжірибесінен монахтарға айналды. Басты айырмашылық – монахтар Құдай халқына белгілі бір қызмет арқылы қызмет етуге шақырылады. Кейбір қауымдар нақты бір жұмыс үшін құрылған, бірақ Кармелиттер ордені уақыт пен орынға қарай өзгеретін шіркеу мен әлемнің қажеттіліктері деп санайтын нәрсеге жауап беруге тырысады. Көптеген монахтар шіркеулерде, мектептерде, университеттерде, демалыс орталықтарында, түрмелерде және ауруханаларда жұмыс істейді. Әрбір монах өзінің жеке қабілеттеріне және өмір сүретін адамдардың қажеттіліктеріне қарай қызмет етеді. Әр күнді дұға үшін үнсіздік белгілейді. Күнделікті толық сағат литургиясын оқудан басқа, екі сағат (бір сағат таңертең, бір сағат кешке) үнсіз дұғаға арналады. Қоғамдарда 21 адамнан аспауы керек. Монахтар кең ауқымды оқу тәжірибесін қолданады.