Кіріспе

Махабхаратада сипатталған патшалық
Үнді эпостық әдебиетіндегі Калинга патшалығы

Калинга – аңыздық үнді мәтіні Махабхаратада сипатталған патшалық. Олар тарихи Калинга аймағында, қазіргі Одиша және Андхра-Прадеш штатының солтүстік бөлігінде қоныстанған жауынгерлер тайпасы болды. Саяси ғалым Судама Мисраның сөзіне сүйенсек, Калинга жанападасы бастапқыда Пури және Гяндж аудандарының аумағын қамтыған. Судама Мисра (1973). Ежелгі Үндістанның Жанапада мемлекеті. Бхаратия Видья Пракасана. 78-бет. Калинга тайпасының жауынгерлері Курукшетра соғысында Дюрьодана тарапына шықты, себебі Калинга мен Куру патшалықтары арасында Махабхаратаның Ұлы соғысынан бұрын некелік және достық байланыстар болған. Калинга бес шығыс патшалығының негізін қалаушылар: Ангалар (шығыс, орталық Бихар), Вангалар (оңтүстік Батыс Бенгалия және Бангладеш), Удра (Одиша, Шығыс Мадхья-Прадеш және Оңтүстік Джаркханд), Пундралар (батыс Бангладеш және Батыс Бенгалия, Үндістан), Сухмалар (солтүстік-батыс Бангладеш және Батыс Бенгалия) – олардың ортақ тегі болған. Махабхаратада Калинганың екі астанасы (Дантапура және Раджапура) есімдері аталады. Калинганың әртүрлі аумақтарын басқарған көптеген патшалар болған, олардың көпшілігі жаңа патшалықтар құру үшін басқа жерлерге көшіп кеткен.

Маһабхаратадағы сілтемелер

Калинга – Водхалармен бірге және шығыста мекен ететін Кираталармен бірге (6,9) ескі Үндістан (Бхарата Варша) мемлекеті ретінде айтылатын дербес патшалық болған.

Бес патшалық сызықтың пайда болуы

Аға, Ванга, Удра, Пундра және Сухма атты бес патшалық әулет Бали патшаның асырап алған ұлдарынан туды. Бұл Бали патшалығы – Калинга, Мағадха патшалығы немесе оған жақын орналасқан патшалық болған. Көптеген пураналарда Мағадханың оңтүстігінде патшалық болғандығы айтылады. Бали патшасы, Бали немесе Вали деп те аталған, атақты Махабали патшасы сияқты патша болған көрінеді. Бес патша ұлының іс жүзінде Диргатамас дананың ұлдары еді. Диргатамас – Гаутама мен Ангира әулетінен шыққан дана. Ол Гаутама деп те аталды. Оның үлкен ұлы да Гаутама атанды. Диргатамас ұлы дана болғанымен, соқыр еді. Оның ұлдары мен әйелі оны тастап, салға отырғызып Ганг өзеніне жіберді. Бали патша оны құтқарды. Оның кім екенін білген баласы жоқ патша, сол заманғы қағидаларға сәйкес, оны патшайымнан ұрпақ өрбіту үшін таңдады. Осылайша, атақты бес патша дүниеге келді. Олардың аттарымен бес ел құрылды және олардың иеліктері Анга, Ванга, Удра, Пундра және Сухма деп аталды. Гаутаманың мекені Мағадханың астанасы Гиривраджада болды. Судра әйел Аусинариден (Усинараның қызы) Гаутама патшалық дана Каксиватты және тағы бес атақты ұлды дүниеге келтірді. Осы бес патша Гаутаманың мекеніне келіп тұратын. (2,21)

Панчалидің Сваямварасында айтылған шығыс патшалары

Калинга патшасы Драупадидің сваямварасына Чандрасенамен бірге келді.

Сахадеваның жеңістері

Сахадева Паундрайя (немесе Пандия патшалығы) мен Дравидаларды, сондай-ақ Удракералаларды, Андхраларды, Талаваналарды, Калингаларды және Уштракарникаларды өз билігіне бағындырып, олардан салық жинады, сонымен қатар Атави мен Яваналардың сұлу қалаларын да бағындырды. (2,30)

Махабхаратта (5:23) Дантапура, қазіргі Одишадағы Пури қаласы деп белгілі, Калинганың астанасы ретінде айтылған. Пандавалардың қолбасшысы Сахадева осы қалаға сапар шеккен. Калинганың тағы бір астанасы Раджапура деп аталады. Сахадева Дантапураны жаулап алды (5:23).

Карнаның жеңістері

Карна Химават тауындағы барлық патшаларды жаулап алып, оларды өз билігіне бағындырып, салық төлеуге мәжбүр етті. Сосын таудан түсіп, шығысқа қарай жылдамдықпен шабуыл жасап, Аңга, Банга, Удра, Мандика және Мағадха елдерін бағындырды. Сондай-ақ Қарқақандаларды, Авасираларды, Йодхияларды және Ахикшатраларды да олардың құрамына қосты. (3,252)

Юдхиштхираның Индрапрастадағы жаңа сарайына кіруі

Калинга патшасы Срутайус Магада патшасы Джаясенамен бірге Юдхиштхираның Индрапрастадағы жаңа сарайына кіру рәсіміне қатысты. Бхагадатта патша Пундра, Сухма, Ванга және Калинганы қоса алғанда, барлық шығыс мемлекеттеріне билік еткендей көрінеді. Анга мемлекетін оның досы Карна басқарды, ал Врихадвала Косала мемлекетінің патшасы болды. Прагжётиша патшасы Бхагадатта теңіз жағалауындағы батпақты аймақтарда қоныстанған барлық млекча тайпаларымен, көптеген тау патшаларымен, Врихадвала патшасымен, Паундрая патшасы Васудевамен және Калингамен бірге құрбандыққа келді. Сондай-ақ, Акашта, Кунтала, Малава, Андхрака патшалары, Дравида және Сингала патшалары да келді. (2,33). Калинга патшасы (2,43)-де шабандоз ретінде есімдерін тигізді. Калингалар Юдхиштхира патшаға Вангалар, Магадхалар, Тамаралипталар, Супундракалар, Дауваликалар, Сагаракалар сияқты патшалармен бірге салық төледі. (2,51)

Дурйодхана Калингаға үйленеді

Дурьёдхана Читрангаданың қызымен үйленді, ол Калинга патшасы еді және оның астанасы Раджапура қаласы болған. Бұл Сахадева жеңген Дантапура астанасы бар оңтүстік Калинга патшалығынан өзгеше еді. Бір кезде көптеген патшалар Калинга елінің билеушісі Читрангаданың астанасына өздері таңдап патша болу үшін келді. Осы қаланың зәулімдігіне толылығынан Раджапура деген ат берілді.

Арджунаның парыз жолы

Арджуна өзінің 12 жылдық қажынаты барысында Қалиңғаның қасиетті сулары мен басқа да құдайлы сарайларын аралап, ежелгі Үндістанның барлық аймақтарын шарлады. (1,127)

Пандавалардың қажылық сапары

Пандавалар өз патшалығынан 12 жылға қуылғанда, дана Ломасаның басшылығымен бүкіл ежелгі Үндістанды қажылық сапарымен аралап шықты. Пандалар Каусики өзенінен (қазіргі Бихардағы Коси) бастап, барлық қасиетті орындарға бірінен соң бірі сапар жасады. Олар Ганг өзені құятын теңізге жетіп, бес жүз өзеннің арасында қасиетті суға шомылу рәсімін атқарды. Содан кейін олар теңіз жағалауымен Калинга тайпалары тұратын жерге қарай жол тартты. Осы аймақтан Вайтарани өзені (қазіргі Одишадағы Байтарани өзені) ағып өтеді (3,114).

Карнаның калингалар туралы пікірі

Карна Курукшетра соғысы кезінде Шаляны, оның руын және Шаля руымен ең аз болмаса ұқсастығы бар барлық тайпаларды жазғырады. Қарашақтар, Махишакалар, Калингалар, Кералалар, Каркотакалар, Виракалар және діні жоқ басқа да халықтардан әрдайым сақтану керек. (8,44)
Кауравалар, Панчалалар, Салвалар, Мацъялар, Наимишалар, Кошалалар, Касапаундралар, Калингалар, Мағадхалар және Чедилер – барлығы да мол нығметке ие және мәңгілік діннің мәнін біледі. (8,45)

Калингада Шиваға құлшылық ету

Калингалар елінде Шива жолбарыс түрінде құлшылыққа алынады. Шиваның Калинга елінде Вягрешвара деп аталатын мүсіні бар. (13,17)

Калингада брахмандар жоқ

Брахмандардың араларында болмауы салдарынан сақтар, явандар, камвожалар және басқа кшатрия тайпалары құлдырап, судралар дәрежесіне төмендеді. Дравидалар, калингалар, пуландалар, усинаралар, колисарпалар, махишақтар және басқа да кшатриялар, олардың арасынан брахмандардың жоқтығынан, судраларға айналды. (13,33)