Кіріспе
Жоғарғы Канада заңгері, судья, кәсіпкер және саясаткер Джон Соломон Картрайт (17 қыркүйек 1804 – 15 қаңтар 1845) – Канаданың Кингстон қаласындағы бизнесмен, заңгер, судья, фермер және саяси қайраткер. Ол британ губернаторларының ықпалы арқылы Жоғарғы Канада үкіметін бақылаған олигархиялық топ – «Отбасылық келісімнің» жақтаушысы болды. Ол сондай-ақ, алдымен Жоғарғы Канаданың Заңнамалық Ассамблеясында, содан кейін Канада провинциясының Заңнамалық Ассамблеясындағы «Компакт тори» саяси тобының мүшесі болды. 1836 жылы 32 жасында алғаш рет сайланған кездегі жасына қарамастан, ол Ассамблеядағы «Компакт тори» тобының ықпалды мүшесі еді. Оған Канада провинциясының атқарушы кеңесіне қосылу үшін екі генерал-губернатор ұсыныс жасады, бірақ ол әр жолы бас тартты, себебі Ассамблеяның радикалды реформашыларымен үкіметте жұмыс істеуге құлықсыз болды. Ол жаңа Канада провинциясының үкіметіне француз канадалықтарын қосуды жақтады, бірақ Ассамблея мен соттарда француз тілін қолдануға қарсы болды. 1837 жылғы Жоғарғы Канада көтерілісінен кейін ол күдікті көтерілісшілердің істерінде прокурор болып жұмыс істеді және АҚШ-тан келген басқыншыл күшке жетекшілік еткен Нильс фон Шолцтың әскери трибуналында судьялардың бірі болды. Сот процестерінде Картрайт болашақ Канада премьер-министрі Джон А. Макдональдпен, Кингстонның жас заңгерімен бірге жұмыс істеді. Заңгерлік тәжірибесінен өзге, ол табысты банк және жер операцияларымен айналысты. Кингстон маңында байлыққа ие және үлкен шаруашылықты басқарған Картрайт Кингстон мен көршілес Напаниде қоғамдық мұқтаждар үшін жер мен ғимараттарды сыйға берді. Өмірдің барлық жақсылықтарын ұнататын ол, жоғары салымдармен карта ойнауды, ат жарысын, дәмді тағам мен жақсы шарапты жақсы көретін. Картрайт 1845 жылы 40 жасында туберкулезден қайтыс болды.
other people with this name
John Solomon Cartwright, (September 17, 1804 – January 15, 1845) was a Canadian businessman, lawyer, judge, farmer and political figure in Kingston, Upper Canada. He was a supporter of the Family Compact, an oligarchic group which had dominated control of the government of Upper Canada through their influence with the British governors. He was also a member of the Compact Tory political group, first in the Legislative Assembly of Upper Canada, and then in the Legislative Assembly of the Province of Canada. In spite of his relative youth when first elected in 1836, age 32, he was an influential member of the Compact Tory group in the Assembly. He was courted by two governors general to join the executive council of the Province of Canada, but declined each time, not willing to associate in government with the radical Reform members of the Assembly. He favoured including French Canadians in the government of the new Province of Canada, but opposed the use of French in the Assembly and the courts. In the aftermath of the Upper Canada Rebellion of 1837, he acted as a prosecutor in the trials of some alleged rebels, and was one of the military judges in the court martial of Nils von Schoultz, who had led an invasion force from the United States. In the trials, Cartwright worked with a rising young Kingston lawyer, John A. Macdonald, the future Prime Minister of Canada. In addition to his legal practice, he was involved in successful banking and land transactions. Wealthy, and holding a large farming estate near Kingston, Cartwright donated land and buildings for public purposes in Kingston and neighbouring Napanee. A bon vivant, he enjoyed gambling with cards for high stakes, horse racing, and the elegancies of life, both food and good wine. Cartwright died of tuberculosis in 1845, aged 40.
Жас шағы мен отбасы
Джон Картрайт 1804 жылдың 17 қыркүйегінде Жоғарғы Канаданың Кингстон қаласында, лоялист Ричард Картрайт пен лоялист қаһарманы Лора Секордтың қарындасы Магдален Секордтың ұлы болып дүниеге келді. Джонның әкесі сауда және саясатпен айналысты, ол Жоғарғы Канаданың Заң шығару кеңесінің мүшесі болды. Оның әкесі Джон Стреханды Кингстонға әкелуде де маңызды рөл атқарды, бастапқыда Джон мен оның егіз інісі Робертке жетекшілік етті. Стрекан Канададағы Англия шіркеуінің Торонтодағы алғашқы епископы болды және провинциялық үкіметті бейресми түрде басқаратын олигархиялық консервативті топ – «Отбасылық келісімнің» тірегіне айналды. Ричард Картрайт 1815 жылы, Джон мен оның егіз інісі он жаста болғанда қайтыс болды. Ол Джонға 10 000 фунт стерлинг мұра қалдырды. Джон мен Роберттің үлкен ағалары болған, бірақ олардың бірнешеуі туберкулезден қайтыс болды. Картрайт, жаңа Виктория дәуірінен гөрі, Регент дәуірінің рухын сақтағандай болды. Ол ат жарыстары мен тікелей ставкаларға, жоғары соммаға карта ойнауға, өмірдің сәніне, дәмді тағам мен шарапқа құштар болды. «Отбасылық келісімнің» көптеген мүшелері сияқты, ол Англикан шіркеуін жақтады. Ол сондай-ақ масондыққа мүше болды, кейіннен Кингстондағы масондық ложаның күзетшісі болды. Робинсон Жоғарғы Канаданың бас прокуроры және Жоғарғы Канада торилері мен «Отбасылық келісімнің» негізгі көшбасшыларының бірі болды. Робинсонмен жұмыс істегеннен кейін Картрайт 1825 жылы Жоғарғы Канаданың адвокатурасына қабылданды. 1827 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін ол Лондонға барып, Линкольн қонақ үйінде заң оқыды, ал оның егіз інісі Роберт Оксфордта дін қызметкері болу үшін оқыды. Картрайт 1830 жылы Кингстонға оралды, онда ол заңгерлік практикасын ашты және тез арада Кингстонның жетекші заңгерлерінің біріне айналды. Заңгерлік қызметінен басқа, Картрайт банк және жылжымайтын мүлік мәмілелерімен де айналысты. 1832 жылы ол жергілікті Кингстон банкінің, Мидленд округінің Коммерциялық банкісінің бірінші президенті болды. Ол 28 жаста болғанына қарамастан, банк директорларының бірауыздан таңдаған адамы болды. Келесі он төрт жыл бойы оның басшылығымен Коммерциялық банк провинцияның шығыс бөлігіндегі жетекші банкке айналды және 1837 жылы Жоғарғы Канада көтерілісі кезінде қолма-қол ақшамен төлемдерді тоқтатпаған жалғыз банк болды. Картрайт ірі жер мәмілелеріне де қатысты. Кингстон мен Напанидегі жобалардан басқа, ол Гамильтон, Ниагара және Монреальдегі жер мәселелеріне қатысты. Ол Гамильтондағы маңызды жер учаскесін Тори саяси тобының тағы бір жетекші тұлғасы Аллан МакНабқа сатты. Картрайттің жақын достары мен серіктестерінің бірі Джеймс Белл Форсайт қаржылық қиындыққа тап болғанда, Картрайт оған қаржылық көмек көрсетіп, банкроттықтан сақтап қалды. Ол мал өсіруге көп инвестиция жасады, 1841 жылы жергілікті ауыл шаруашылығы жәрмеңкелерінде малдарымен жүлделі орындарға ие болды. Фон Шулц 1838 жылдың 8 желтоқсанында Кингстондағы Генри фортында дарға асылды. 1838 жылдың жазында Картрайт Кингстон аймағынан шыққан сегіз адамның сатылымдық ісінде корольдік прокуроры болып жұмыс істеді, олар көтерілісте қару қолға алған деген айып тағылды. Картрайт оларға әділ сот процесін қамтамасыз етті, айыпталушыларға өздерін қорғау кезінде кең мүмкіндік берді. Макдональд тағы да қатысты, бұл жолы толық қорғаушы ретінде. Бұл істерде қазылар алқасы айыпталушыларды ақтап шықты.
Леннокс және Аддингтон депутаты
1834 жылы Картрайт Ленокс және Аддингтон округтерінің біріктірілген сайлау округінен Тори партиясының атынан Заң шығарушы Ассамблеяға, Үстіңгі Канада Парламентінің төменгі палатасына сайлауға түсті, бірақ реформа қозғалысының кандидаттары Маршалл Спринг Бидвелл мен Питер Перриден жеңілді. Картрайт екі өкілдік округте үшінші орын алды. Реформа қозғалысының өкілдері олигархиялық үстемдікке қарсы шығып, провинциялық үкіметтің халықтық және демократиялық бақылауын күшейтуді талап етті. Бонд Хед сайлау кампаниясын Тори партиясының Корольдікке және Империяға адалдығы мен реформаторлардың республикалық идеялары арасындағы таңдау ретінде ұсынды. Торилер Заң шығарушы Ассамблеяда айқын көпшілікке ие болып, маңызды жеңіске жетті. Картрайт және оның Леннокс және Аддингтондағы әріптесі Джордж Хилл Детлор Бидвелл мен Перриді жеңді. Картрайт Ұлыбританиямен байланысты және Британдық Солтүстік Американың Британ империясындағы орнын қатты қолдады, бірақ бірнеше жылдан кейін генерал-губернатор Багоға жазған хатында жауапты үкімет принципінің Үстіңгі Канаданың жергілікті жағдайына сәйкес келмейтінін айтты: «Біздің колониялық мәртебемізбен, әсіресе, барлық азаматтарға сайлау құқығы берілген елде, халықтың көп бөлігі білімсіз және Ұлыбританиядағы тектілік пен зор байлықтың пайдалы ықпалы аз». Басқа торилер сияқты ол да Ұлыбританиямен байланысты сақтауды қолдады. Сонымен қатар, ол кәсіпкер ретінде Үстіңгі Канада мен Төменгі Канаданың бірігуінен сауда артықшылықтарын көріп, сауда және кедендік кедергілерді жоюға мүмкіндік беретінін түсінді. Ассамблея одақты қолдаушылардың Жоғарғы Канадалық көзқарастарын Лондонға жеткізу үшін арнайы комитет құрды. Картрайт осы комитеттің мүшесі болды. Ол принцип бойынша одақты қолдағанмен, Жоғарғы Канаданың ағылшын халқы француз тілінде сөйлейтін Төменгі Канадамен біріксе, бақылауын жояды деп уайымдады. Комитеттің есебі Ассамблеяда қарастырылғанда, ол Жоғарғы Канаданың ықпалын сақтау үшін кепілдіктер алу мақсатында бірқатар шарттар ұсынды. 1839 жылдың желтоқсанында жаңа генерал-губернатор Чарльз Пулетт Томсон (кейіннен лорд Сиденхэм титулымен пэрлікке көтерілді) Ассамблеяға британ үкіметі Ассамблея ұсынған шарттарды қабылдай алмайтынын және одақтың шартсыз мақұлдануын талап етті. Заң шығарушы Ассамблея Картрайттың шарттарынсыз мақұлдау туралы ұсынысты қабылдады. 1840 жылдың қаңтарында Картрайт және басқа торилер одаққа келісім беру үшін шарттардың қысқартылған тізімін ұсынды. Ассамблея жаңа шарттарды мақұлдады. Королеваға жолданған үлгілік нұсқада одақ принцип бойынша қолдау көрсетілді, соның ішінде Жоғарғы Канада мен Төменгі Канаданың Ассамблеядағы тең өкілдігі, бірақ соттарда және заңнамалық пікірсайыстарда ағылшын тілі ғана қолданылуы керек; астана Жоғарғы Канадада болуы керек; заң шығарушы органға мүше болу үшін жылжымайтын мүлікке иелік ету талабы қойылуы керек; Ұлыбританиядан көшіп келуге ынталандыру жасалуы керек; және Төменгі Канадада Жоғарғы Канададағы сияқты жергілікті үкіметтер құрылуы керек. Жолдауда Жоғарғы Канада халқының «монархиялық үкімет жүйесіне, Британ империясымен тұрақты байланысқа және біздің Егеменімізге адалдыққа» негізделген конституциялық жүйені сақтағысы келетіні айтылды. Королеваға жолданған үлгілік нұсқаны алғаннан кейін генерал-губернатор Томсон оның ережелерімен келісетінін, соның ішінде соттар мен Ассамблеяда ағылшын тілінің жалғыз тіл болуын айтты. Лорд Дюрхам өзінің есебінде Отбасылық келісімді және оның бұрынғы Үстіңгі Канада үкіметіндегі үстемдігін қатты сынады. Жаңа генерал-губернатор Томсон әр түрлі саяси топтардан өкілдері бар кең негізді үкімет құруды және идеологиялық немесе конституциялық дауларға қарағанда коммерциялық және экономикалық дамуға назар аударуды қалағанын нақты айтты. Осы оқиғаларға байланысты 1840 жылдың қарашасында Жоғарғы Канаданың бас прокуроры Уильям Дрейпер Картрайтпен хат алыса бастады. Дрейпер негізінен коммерциялық мүдделері бар орташа тори болды. Ол Томсонмен бірге Жоғарғы Канада Ассамблеясының одаққа келісімін алуда жұмыс істеді. Енді одақ жақындаған кезде ол Картрайттан Келісімнің жоғары торилерін де, Дрейпердің өкілдік еткен торилерді де біріктіре алатын консервативтік партия құру мүмкіндігі туралы сұрады. Жаңа Заң шығарушы Ассамблеяның алдындағы бірінші мәселелердің бірі Жоғарғы Канада мен Төменгі Канаданы Біріктірілген Канада провинциясына біріктіруді қолдау туралы бірқатар ұсыныстар болды. Картрайт, Алан МакНаб және Джордж Шервуд сияқты Келісім торилері одақты қолдау үшін тағы да дауыс берді. Алайда, Сиденхэм Ұлыбританиядан алған нұсқауларына сәйкес, кең негізді орталықшыл үкімет құруға бейімділік танытты және Дюрхамның ұсынғандай, Келісім торилерін қатыстырмады.
Парламент сессиясының екінші сессиясы, 1842
Бір жылдан кейін саяси жағдай өзгерді. 1841 жылы қыркүйекте Сиденхам аттан құлап, тетанусқа шалдығып кенеттен қайтыс болды. 1842 жылы жаңа генерал-губернатор, сэр Чарльз Багот тағайындалды. Сиденхэм сияқты, Багот та саяси бөліністерді басып өтетін министрлік құруға тырысты, соның ішінде Compact Tories, Дрейпер сияқты орташа торилер және тіпті "ультра" реформаторлар, әсіресе Фрэнсис Хинкс. Багот Картрайтке Канаданың батыс бөлігінің бас заңгері лауазымын ұсынды. Торилер жаңа генерал-губернаторды жеке бағалағанмен, Картрайт өзінің әріптестерімен кеңінен ақылдасып, ұсыныстан бас тартты, себебі ол Хинкспен бір министрлікке кіре алмайды, өйткені Хинкс оның пікірінше радикалды реформатор еді және 1837 жылғы көтерілістердің көшбасшылары Уильям Лайон Маккензи мен Луи Жозеф Папиноға қабылданбайтын қолдау көрсеткен. Картрайтты қоса алғанда, Compact Tories жаңа министрлікке қарсы оппозицияның ядросын құрады. Картрайттың министрліктегі француз канадалық мүшелерді қолдауы одаққа қатысты саяси көзқарастарымен үйлесетін. Ол француз тілін заң шығару жиналысында және соттарда қолдануға қарсы болғанымен, одақтың сәтті болуы үшін француз канадалықтарының үкіметке енуі қажет деп сенді. 1842 жылы генерал-губернатор Баготке жазған хатында ол жаңа провинцияның барлық азаматтары үшін жақсы жұмыс істеуін қалайтынын білдірді және былай деді: "Бірақ француз канадалықтарының келісімі мен ынтымақтастығы болмаса, осы ізгі мақсатқа қалай қол жеткізуге болатынын көріп тұрмаймын". Сондай-ақ ол бұрынғы генерал-губернатор Сиденхемнің өткен жылы жаңа Канада провинциясының алғашқы сайлауындағы әрекеттерін де қатты сынады. Сиденхем британдық сайлаушылардың пайдасына төменгі Канаданың француз тілді аймақтарындағы сайлау округтерін өзгертіп, төменгі Канададағы ағылшын партиясы үшін жеке науқан жүргізді және Лафонтейн сияқты француз канадалық кандидаттарға қарсы сайлау зорлық-зомбылығы орын алған жағдайларды назарға алмады. Баготке жазған хатында Картрайт: "Ең ауыр әділетсіздік арқылы келісімге қол жеткізілуі мүмкін дегенге мен ешқашан сене алмаймын" деді.
Мектептерді реформалау туралы ұсыныс
Картрайт жасөспірімдерге қатысты қылмыстық реформаларға қызығушылық танытты және олар ересек қылмыскерлермен бірдей қарастырылмауы керек деп ойлады. 1843 жылы ол кәмелетке толмағандарды бағындыру үшін «Жасөспірімдерге арналған панажайлар» деп аталатын жасөспірімдерді түзету мектебінің бір түрін ұсынды. Олар енді ересектермен бірге мекемелерде ұсталмайды, ал «еңбек ету және моральдық тәрбие беру арқылы олар қоғамның пайдалы мүшелеріне айналады». Оның ұсынысын Ассамблеяның барлық мүшелері қолдамады. Картрайттың бұл мәселеге қатысты көзқарасы, Хьюрон округынан шыққан белгілі мүше Уильям «Тайгер» Данлоптың қатал пікірлерімен қатысты болды. Данлоп пікірсайыстарда Картрайттың «әуесқойлық сезімталдық» танытқанын айтты және егер оның қалауынша, балалар сабауға алынып, төсекке жатқызылар еді. Картрайтқа басқа мүшелер де қолдау көрсетті, соның ішінде Канада Шығысының бас прокуроры Томас Кушинг Айлвин де болды, және мәселе Ассамблеяның арнайы комитетіне жіберілді. Алайда, ұсыныс дауысқа салынбады, себебі 1843 жылдың желтоқсан айында Лафонтен-Болдуин үкіметі отставкаға кеткендіктен Заң шығару Ассамблеясының жұмысы тоқтатылды. Жасөспірімдерді түзету мектептері Картрайт қайтыс болғаннан кейін, он бес жыл өткен соң ғана іске асырылды. Оның Кингстондағы екі үйі: Джон Картрайттың 221 Кинг-стрит-Ист мекенжайындағы үйі және Роберт Картрайттың 191 Кинг-стрит-Ист мекенжайындағы үйі. Картрайт сонымен қатар 223 Кинг-стрит-Ист мекенжайындағы заңгерлік кеңсесі үшін кеңсе ғимаратын салды. Мидленд округының Коммерциялық банкінің президенті ретінде Картрайт Роджерске банк ғимаратын салуды тапсырған болуы мүмкін. Жақын орналасқан Напаниде, мектептер мен шіркеулерді қоса алғанда, барлық қоғамдық ғимараттар Картрайттың сыйға берген жерлерінде салынды, соның ішінде Англикан шіркеуінің жері мен ғимараты да оған кірді. Ол Роджерске осы ғимаратты салуды тапсырған болуы мүмкін. Роджерден басқа, Картрайт өзінің Роквуд сарайын салу үшін тағы бір маңызды сәулетші, Джордж Браунды да шақырды. Сонымен қатар, ол Браунға 1961 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп танылған Кингстон қалалық әкімшілік ғимаратын салуға көмектескен болуы мүмкін.
Өлім
1843 жылы Картрайт шаруашылық қызметін азайта бастады. Кингстон қаласының аумағы кеңейгендіктен, ол бір уақытта жерлерінің бір бөлігін құрылыс участақтары ретінде сатты. 1845 жылдың 15 қаңтарында ол туберкулезден үйінде қайтыс болды.