Кіріспе

1969 жылы Джон Франкенхаймердің түсірген фильмі

"Жыбырлаушы көшпенділер" – Джеймс Дроуттың 1955 жылғы осы аттас романы негізінде Джон Франкенхаймердің режиссерлік жұмысымен түсірілген американдық драмалық фильм. Фильм үш сергек парашютисттің және олардың Американдық орталық аймақтағы қалаға тигізген әсерін, қала тұрғындары мен қатал өмір салған парашютистердің арасындағы құндылықтардың айырмашылығына назар аудара отырып көрсетеді. "Жыбырлаушы көшпенділер" фильмінде Бёрт Ланкастер және Дебора Керр басты рөлдерде ойнайды. Сондай-ақ фильмде Джин Хакман мен Бонни Беделия тұңғыш рет кинода көрінеді. Керр бұрын Ланкастермен "From Here to Eternity" (1953) және "Separate Tables" (1958) фильмдерінде бірге жұмыс істеген. Бұл фильмде оның кино өміріндегі жалғыз жалаңаш махаббат көрінісі бар. Музыкасын Эльмер Бернштейн жазған.

Сюжет

Жиыны шыбықтары деп аталатын парашют командасы Канзастағы (Бентон) шағын қалаға барып, Төртінші шілде мерекесіне арналған шоу қояды. Олардың басшысы Майк Реттигті серіктестері Джо Брауди мен Малкольм Уэбсон сүйемелдейді. Парашютшілер Малкольмның ағасы мен әпкесі Джон мен Элизабет Брэндонның үйінде тұрады. Майк Элизабетпен романтикалық қарым-қатынасқа түседі, ал оның күйеуі олардың жақындықтарын естіп алады. Малкольм Брэндон үйінде тұратын жергілікті студент қыз, Энни Беркке ғашық болады, ал Джо топлесс бишіге қызығушылық танытады. Майк ақыры Элизабеттен онымен бірге қаладан кетуін сұрайды, бірақ ол бас тартады. Келесі парашютпен секіру көрсетілімінде Майк таңғажайып "плащпен секіру" трюгін орындайды, бірақ парашютті ашу арқанын тартып үлкермейді, қасақана өліміне түседі. Бұл туралы ешкім айтқысы келмесе де, оның өз-өзіне қол жұмсағанын күдіктенеді. Сол түні Энни Малкольмды көңіл көтереді, сосын олар жақын болады. Команда мүлдем кетер алдында Майкты жерлеу керек. Қорған шығындарын төлеу үшін Малкольм Майк жасаған сол қауіпті трюкті қайталайды. Ол сол түні пойызбен кетеді, Майқтың жерлеу рәсіміне қатыспайды.

Өндіріс

Джеймс Уильям Дроуттың 1955 жылғы «Цыған шыбықтары» романы – Аңыз, 1966 жылғы сәуір айында Кирк Дуглас пен Эдвард Льюиске тиесілі Douglas and Lewis Productions кинокомпаниясымен сатып алынған. Басты рөлді Дуглас ойнауы жоспарланған, ал серіктестер дереу сценарий жазу үшін Дэвид Хейлвейлді жұмысқа алды. Джон Франкенхаймер 1962 жылдан бері Дуглас пен Льюиспен серіктестік құрып, өзінің John Frankenheimer Productions кинокомпаниясы арқылы фильмдерді режиссерлікке алып, бірлесіп өндірген. 1967 жылдың қаңтарында Льюис пен Франкенхаймер Metro Goldwyn Mayer компаниясымен төрт фильмді қаржыландыру және тарату туралы келісімге келді, бұл келісім Edward Lewis Productions және John Frankenheimer Productions компанияларының бірлескен өндірісін, соның ішінде «Цыған шыбықтарын» қамтыды. Сценарий Уильям Хэнли тарапынан қайта жазылды, ал фильмді Хэл Ландерс пен Бобби Робертс (өздері құрған Landers Roberts Productions кинокомпаниясы) бірлесіп өндірді, режиссерлігін Франкенхаймер жүзеге асырды, ал Льюис атқарушы продюсер ретінде қатысты. 1967 жылдың қыркүйегінде Бёрт Ланкастер басты рөлге бекітілді және фильмді 1968 жылдың мамырынан бастап Орта Батыста түсіру жоспарланды. Джон Филип Лоу бастапқыда актерлер құрамында болған, бірақ Лоу білегін сындырғаннан кейін оны Скотт Уилсон ауыстырды. «Цыған шыбықтары» фильміндегі әуе түсірілімдері Канзас штатының Бентон қаласы мен айналасындағы жерлерде жүзеге асырылды, секіру үшін Howard DGA 15 (N22418) ұшағы қолданылды, оны Дэвид Льоренте мен Ларри Перкинс басқарды. Ұшақтың «DGA» белгісін анықтағаннан кейін, Брауди (Джин Хакман) «Одан секіргенің өзі, оның ішінде ұшуға әлдеқайда қауіпсіз» деп әзілдеді. Сол кезде парашют спорты жаңа ғана дамып келе жатқан, бірақ фильмде осы спорттың экстремалды түрі – қазіргі заманғы қанатты костюмдердің алдағысы «батыр қанаттары» пайда болды. Джерри Руиллард Ланкастердің техникалық кеңесшісі және каскадерлік дублері болды. Карл Бониш пен Джей Гиффорд әуе суретіне жауапты болды, олар каскадерлермен бірге секіргенде шлемдеріне орнатылған 35 мм камерамен секірулерді түсірді; командада Майк Милтс, Гарт Таггарт, Расс Бенефил, Дэйв Томпсон, Билл Ледбеттер және Джерри Руиллард сияқты жарты ондай парашютшілер болды.

Қабылдау

"Цыган мотылы" АҚШ-та шектеулі көрсетіліммен шықты, аздаған кинотеатрлар ғана оны ұзақ уақыт көрсетті. Франкенхаймер көңілі төмендеп, Metro Goldwyn Mayer басшылығының жақындағы өзгеруі фильмді жартылай қайта өңдеуге себеп болды деп ойлады, осылайша ол отбасылық Radio City Music Hall-да дебют жасады, бірақ ол дереу сәтсіз аяқталды. "Тек Голливудта ғана ұшақтан бос түсуден гөрі, білгішсіз студия басшыларымен айналысу қорқыныштырақ болуы мүмкін". Винсент Канби The New York Times газетінде жазған рецензиясында "Цыган мотылында" "әрекет фильмнің" кейпі бар екенін, бірақ "егер бұл нағыз әрекет фильм болса, мен тек аспанға қарап, көздерімді қысып отыруым керек еді. Айынымы, парашютпен секірудің көп емес". Джин Сискель көбінесе сынға алды: "Джон Франкенхаймер тағы да керемет әрекетті түсіргені үшін мақтауға лайық. Бірақ Франкенхаймердің парашютистері жерге қонғанда фильм ыдырай бастайды. Коммерциялық фильмдерде продюсерлер спортшыға адамдық жақтарын қосу керек деп санайды. Сондықтан Франкенхаймер бізді үш елеусіз махаббат оқиғасы туралы ойлауға тырысады. Осы оқиғалардың көп бөлігі монтаж бөлмесінде қалған болуы керек, себебі қазіргі күйі олардың қысқалығы күлкілі. Ланкастердың қарсыласын ойнайтын Дебора Керр үш ер адаммен кездескенде: "Менің ойымша, сіздердің барлығы да сыпайысыздар, бірақ тікелей мағынада". "Цыган мотылы" Мисс Керрдің бұлқымалы сөзі сияқты әсерлі емес". Albany Times Union шолуы Керр мен Ланкастердың "Бұл жерден мәңгілікке" деген параллелін келтіре отырып басталды: "Енді, 15 жыл өткен соң, [екі] тағы бір махаббат сахнасы бар, бірақ бұл жаңа бостандықпен үйлесімді, өйткені көрермендер актерлерді купальниксіз көрді. Керрдің Джонс фильміндегі махаббат сахнасына түсуі оның бұрынғы рөлдерінен айқын ерекшеленді, сондықтан ол қызығушылық тудырды. "Цыган мотылында" оның ашық жалаңаш көрінісі оны бір қадам алға жылжытады, тіпті екі эпизодтың камерасы алдында киімін шешкен ең жетілген (немесе ең үлкен) актрисаның шегіне дейін. Бұл екі эпизодтың арасында бұрынғысы сәттірек болды. Екі жоғары тәртіпті адам қысқа ғана серуендеу үшін өздерінің бекеттерін тастап кетеді, ал олардың жағажайдағы құшақтауы бәрін айтады. Бұл қысқа болды және ол жалаңаштық немесе одан да ашық әрекеттерге мұқтаждықсыз оқиғаны айтты. Джон Франкенхаймер қазіргі трендтің құрбаны болды. Жалаңаш сахна қажет емес. Екі актер сахнаның тонын белгілеп, екі кейіпкердің арасындағы жанашырлықты қалыптастырды, сондықтан көрермендер сахнаны режиссердің көмегінсіз аяқтауға мүмкіндік алады. Жалаңаш сахна артық және сол сәтте фильмнің қарқынын баяулатады. Бұл артық кадрлардың дәлелі - "Цыган мотылы" Radio City Music Hall-да көрсетілген кезде жалаңаш махаббат сахнасы мен топлес го-го бар сахнасының бөліктері фильмнің құндылығын жоғалтпай өшірілді. Нью-Йоркте "M" рейтингісі болды, бірақ екі сахнаның қосылуымен "R" рейтингісімен көрсетіледі, бұл фильмге шынайы зиян келтіреді. Шын мәнінде, фильм жақсы жасалған және Ланкастер мен Мисс Керрдің актерлік шеберлігінен басқа, Джин Хакманның керемет рөлі бар, ол фильмдегі ең толық кейіпкерді қосалқы рөлде ойнайды. Скотт Уилсонның трионың ең жас мүшесі ретіндегі орындауы - бұл таңғажайып жұмыс. Франкенхаймер Шерее Норттан керемет ойнау алады, ол кеудесі мол, бірақ бүлінген официант-биші. Ол Хакманның кең актерлік стиліне қадам сайын сайысқандай. Алғашқы көрсетілімнен кейін фильмнің ұзақтығы 110 минутқа дейін ұзартылды және рейтинг ересектерге арналған "M" болып өзгерді. Бұл рейтинг кейінгі "PG" рейтингісінің ерте нұсқасы болды. Ол пайда болғаннан кейін "Цыган мотылы" бірден жоғалып кетті. Режиссер Франкенхаймер фильмге "Секундтар" (1966) және "Манчжуриялық кандидат" (1962) сияқты триллерлерге қарағанда аз назар аударылғанын мәлімдеді. Осыған қарамастан, ол "Цыган мотылын" өзінің ең сүйікті екі фильмінің бірі деп атады. "Цыган мотылы" Австралияда кеңінен көрсетілді, жергілікті парашютшілер қауымы өздерінің спортын насихаттау мүмкіндігін тез пайдаланып, көптеген клуб кездесулерінде 16 мм-лік нұсқаны көрсетті.